Werkwoordspelling met -t of -d (vt-verleden tijd)
Werkwoordspelling met -t of -d (vt-verleden tijd)
This item has no instructions
Leerdoel
Ik kan met ’t ex-fokschaap bepalen of ik bij een zwak werkwoord -te(n) / -de(n) en -t / -d moet schrijven in de verleden tijd.
This item has no instructions
Welke woorden passen volgens jou bij ’t ex-fokschaap?
Gebruik de reacties om voorkennis op te halen. Verwacht woorden als t, d, verleden tijd, voltooid deelwoord, zwak werkwoord of voorbeelden die leerlingen al kennen.
Wanneer twijfel je?
Je hoort niet altijd of je -t of -d moet schrijven.
Dat gebeurt vooral bij:
de verleden tijd van een zwak werkwoord
het voltooid deelwoord van een zwak werkwoord
Dan helpt de regel van ’t ex-fokschaap.
Benadruk dat deze les alleen over zwakke werkwoorden gaat. Sterke werkwoorden zoals liep of gezongen volg je niet met deze regel.
Wat is een zwak werkwoord?
Een zwak werkwoord is een woord dat niet verandert als de tijd veranderd vormt de verleden tijd met:
-te / -ten of
-de / -den
Het voltooid deelwoord eindigt dan op:
-t of
-d
Koppel dit aan bekende voorbeelden: werkte, maakte, leefde, reisde. Houd het onderscheid met sterke werkwoorden kort en functioneel.
De letters van ’t ex-fokschaap
’t ex-fokschaap is een hulpmiddel met deze medeklinkers:
t, x, f, k, s, ch, p
Staat de laatste letter van de stam daarin?
Dan kies je:
-te(n) in de verleden tijd
-t in het voltooid deelwoord
Leg uit dat ch als klankgroep meetelt. Laat leerlingen de letters hardop meelezen als geheugensteun.
Zo gebruik je de regel
Volg steeds dezelfde stappen:
Neem het hele werkwoord.
Haal -en eraf.
Kijk naar de laatste letter van wat overblijft.
Staat die letter in ’t ex-fokschaap?
- ja → -te(n) en -t
- nee → -de(n) en -d
Noem expliciet dat de leerling kijkt naar het hele werkwoord na het weghalen van -en, niet naar hoe het woord klinkt in de zin.
Voorbeeld: letter staat erin of niet
Niet in ’t ex-fokschaap
In ’t ex-fokschaap
durven → durv
Laatste letter: v
verleden tijd: durfde
meervoud: durfden
voltooid deelwoord: gedurfd
juichen → juich
Laatste letters: ch
verleden tijd: juichte
meervoud: juichten
voltooid deelwoord: gejuicht
Bij durven kun je kort benoemen dat de ik-vorm durf is, maar dat voor de regel gekeken wordt naar durv na het weghalen van -en.
Wanneer gebruik je ’t ex-fokschaap?
Bij sterke werkwoorden
Bij tegenwoordige tijd
Bij zwakke werkwoorden
Bij alle werkwoorden
Toetst het onderscheid dat op slides 2–6 wordt opgebouwd: de regel geldt alleen bij de verleden tijd en het voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden.
Vul de regel aan
Bij een zwak werkwoord haal je eerst -en van het hele werkwoord af. Daarna kijk je naar de laatste letter van de stam. Staat die in ’t ex-fokschaap, dan schrijf je in de verleden tijd -te(n) en eindigt het voltooid deelwoord op -t.
Laat leerlingen echt de stappen volgen: hele werkwoord, -en eraf, laatste letter controleren.
Verleden tijd van zwakke werkwoorden
Bij de verleden tijd kies je tussen:
-te / -ten
-de / -den
Voorbeelden:
blaffen → blaff → blafte
boren → bor → boorde
mixen → mix → mixte
reizen → reiz → reisde
Wijs erop dat de spelling van de stam in de zin soms verandert in uitspraak of vorm, maar dat de keuze voor t of d uit de regel komt.
Voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden
Bij het voltooid deelwoord kies je tussen:
-t
-d
Voorbeelden:
gesloopt
gegroeid
gemixt
gereisd
Je kunt hier kort herhalen dat veel voltooid deelwoorden beginnen met ge-, maar dat de keuze tussen t en d aan het einde door dezelfde regel bepaald wordt.
Meer voorbeelden
reizen → reiz
De dj reisde veel.
De dj’s reisden veel.
Ze hebben veel gereisd.
groeien → groei
Ik ben vorig jaar twee centimeter gegroeid.
mixen → mix
De dj mixte twee stijlen.
De dj’s mixten twee stijlen.
Ze hebben de nummers gemixt.
slopen → slop
Ik heb de muur gesloopt.
Met -te(n) en -t
Met -de(n) en -d
This item has no instructions
Welk voltooid deelwoord is goed gespeld?
gereisd
gereist
gebort
gegroeit
De afleiders sluiten aan bij voorbeelden uit slides 7–9. Leerlingen moeten de regel toepassen, niet alleen herkennen.
Vul de voorbeelden aan
Bij blaffen schrijf je: de hond blafte de hele avond. Bij reizen schrijf je: de dj reisde veel. En in het voltooid deelwoord wordt dat: zij hebben de nummers gemixt en vaak gereisd.
Alle voorbeelden komen rechtstreeks uit de behandelde slides, zodat de aandacht naar toepassing van de regel gaat.
Belangrijke waarschuwing
Gebruik ’t ex-fokschaap nooit bij een persoonsvorm in de tegenwoordige tijd.
Dus niet bij vormen zoals:
ik word
jij wordt
hij vindt
De regel geldt alleen voor:
verleden tijd van zwakke werkwoorden
voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden
Hier zit vaak de grootste fout. Benadruk dat tegenwoordige tijd met andere regels werkt, bijvoorbeeld de ik-vormregel.
Werk slim met een stappenplan
Twijfel je over een werkwoordsvorm?
Werk dan in deze volgorde:
Bepaal welke werkwoordsvorm je nodig hebt.
Is het een verleden tijd van een zwak werkwoord?
Is het een voltooid deelwoord van een zwak werkwoord?
Gebruik dan pas ’t ex-fokschaap.
Verwijs naar het schema werkwoordspelling uit Handig! als ondersteunend hulpmiddel, zonder extra schema-inhoud op de slide te zetten.
Bij welke vorm mag je ’t ex-fokschaap niet gebruiken?
verleden tijd
voltooid deelwoord
zwak werkwoord
tegenwoordige tijd
Controleert de waarschuwing van slide 10, een veelgemaakte fout.
Wat helpt jou het meest bij werkwoordspelling?
stappenplan
voorbeelden
regel onthouden
samen oefenen
This item has no instructions
Welke stap uit het stappenplan helpt jou het meest?
Bespreek kort welke stap leerlingen het meest waardevol vonden, bijvoorbeeld eerst de werkwoordsvorm bepalen of pas daarna ’t ex-fokschaap gebruiken.
Welk deel van deze les vond je nog lastig?
Mogelijke punten: tegenwoordige tijd versus verleden tijd, kiezen tussen -t en -d, of het vinden van de stam na het hele werkwoord.
Begrippenlijst
werkwoord - woord dat een handeling, toestand of gebeurtenis uitdrukt.
zwak werkwoord - werkwoord dat de verleden tijd vormt met -te(n) of -de(n).
verleden tijd - werkwoordsvorm die aangeeft dat iets eerder gebeurde.
voltooid deelwoord - werkwoordsvorm zoals gemaakt, gereisd of gemixt.
hele werkwoord - de vorm van het werkwoord met -en, zoals lopen of werken.
ik-vorm - de werkwoordsvorm die past bij ik in de tegenwoordige tijd.
’t ex-fokschaap - hulpmiddel om te kiezen tussen t en d bij zwakke werkwoorden.
This item has no instructions