Romantiek niv 1

Romantiek niv 1

Learning objective

1 / 16
next
Slide 1: Slide
New lesson editorMuziekMiddelbare schoolhavo, vwoLeerjaar 4,5

This lesson contains 16 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 60 min
Report this lesson

Items in this lesson

Romantiek niv 1

Learning objective

Na deze lessen:

Herken je de technische termen / compositie technieken uit de romantiek:

  • het verschil tussen een wals en een mars.

  • weet je hoe een symfonie in de romantiek verschilt met die uit het classicisme.

  • kun je chromatiek herkennen in een fragment zowel door luisteren als door analyse.

  • hoor je het verschil tussen terassendynamiek, overgangsdynamiek en echodynamiek.

  • hoor en herken je een sforzando.

  • ken je de verschillende nieuwe romantische instrumenten.

  • hoor en ken je het verschil tussen een opera en een operette.

  • ken je de kenmerken van een kunstlied.

Tijdsbeeld 1810-1910

Vanaf het eind van achttiende eeuw raakte de wereld in een stroomversnelling. Met de industriële revolutie, de Franse revolutie, de groeiende welvaart en daarmee een steeds groter verschil tussen arm en rijk was de wereld niet meer hetzelfde.

 

Kunstenaars ontvluchtten het dagelijks leven door onder andere inspiratie te halen uit de schoonheid van de natuur, oude mythes en andere culturen. Ze verkozen passie en emotie boven de regelmaat van het classisme.

 

In de muziek van de romantiek klonk dit door in de grote tegenstelling, waarmee componisten de emoties van de mens probeerden te vatten. Componisten als Richard Wagner, Franz Liszt en Giuseppe Verdi haalden alles uit de kast om ‘het sublieme’ te vangen in hun composities: de onbevattelijke grootsheid van het leven.

Instrumentale muziek

  • De wals is een dans in een driedelige maatsoort. In de romantiek wordt deze dans veel gebruikt voor instrumentale composities.

  • Een mars is een compositie in een tweedelige maatsoort met duidelijke accenten op de tel. Oorspronkelijk is de mars ontstaan als hulpmiddel voor militairen om in dezelfde pas te marcheren. In de romantiek worden marsen bijvoorbeeld gebruikt om de kracht van het leger in instrumentale composities muzikaal uit te drukken.

  • De symfonie is een instrumentale compositie voor orkest. Anders dan in het classicisme, is de romantische symfonie veel vrijer van vorm. Er is geen vast aantal delen meer: de symfonieën variëren van eendelig tot meer dan vier delen. Ook het tempo van deze delen ligt niet meer vast.

Heb je hier een wals of een mars gehoord? En geef hierbij een kenmerk waaraan je dit hoorde.

Chromatiek is het gebruik van halve toonafstanden. De volledig chromatische ladder is een opeenvolging (reeks) van de twaalf verschillende tonen, met sprongen van elk een halve toonafstand.





Vanaf het classicisme wordt veel gebruik gemaakt van overgangsdynamiek: het geleidelijk harder worden (crescendo) of zachter worden (decrescendo) van de muziek. Dit vormt een contrast met muziek uit de renaissance en de barok, waar dynamische verschillen juist abrupt worden toegepast (terrassendynamiek of echodynamiek). In de romantiek worden de uitersten in dynamiek meer opgezocht.


Sforzando is een dynamisch teken dat aangeeft dat de dynamiek plotseling sterker wordt. Vaak klinkt dit als een accent in de dynamiek. Sforzando wordt in de bladmuziek aangegeven met:


Vanaf welke maat zie je chromatische lijntjes ?

A

Maat 14

B

Maat 18

C

Maat 25

D

Maat 28

Instrumenten en ensembles

Instrumentatie is het (opnieuw) toekennen van partijen van een compositie of song aan één of meerdere instrumenten, bijvoorbeeld een band, ensemble of orkest. Indien nodig kan er een bewerking gemaakt worden van deze partijen om de partijen beter aan te laten sluiten bij de (technische) mogelijkheden van de instrumenten.



In de romantiek wordt het symfonieorkest uitgebreid in aantal en soorten instrumenten. De harp en de celesta worden toegevoegd. Daarnaast wordt de groep koperblaasinstrumenten uitgebreid met de tuba, de groep houtblaasinstrumenten met de basklarinet en de althobo en de groep slaginstrumenten met buisklokken, tamtam, gong en xylofoon.

Bekkens of cymbals zijn dunne, ronde, metalen schijven die worden gebruikt als percussie-instrument. Ze worden met stokken bespeeld of tegen elkaar aan geslagen. 





Buisklokken vallen onder het melodisch slagwerk. Het instrument bestaat uit hangende metalen buizen die elk een eigen toon produceren wanneer erop geslagen wordt. Het instrument wordt bespeeld met een kleine hamer.






Een celesta is een toetsinstrument uit de negentiende eeuw en behoort tot de groep slaginstrumenten (idiofonen). Bij het aanslaan van een toets, slaat een hamertje tegen een metalen plaat om klank te maken.  

Het klokkenspel is onderdeel van het melodisch slagwerk en bestaat uit kleine metalen staven die aangeslagen worden met een harde stok.



De tamtam en gong zijn grote, zware metalen schijven die worden gebruikt als percussie-instrument door erop te slaan met een stok. 



Een xylofoon (letterlijk: houten geluid) valt onder het melodisch slagwerk. Een xylofoon bestaat uit houten staven die worden aangeslagen met harde stokken. De xylofoon is familie van de marimba. De marimba is een stuk groter en heeft daardoor een warmere klank. 

 

De harp is een snaarinstrument waarbij de snaren met de vingers geplukt worden. 






De tuba is een koperblaasinstrument met een lage klank en een groot bereik.


Welke nieuwe romantische instrumenten heb je allemaal gezien?

Vocale muziek

Een opera (het Latijnse meervoud van 'werk') is een volledig gezongen, muzikaal drama, met een focus op de tekst en het verhaal. Opera’s bestaan uit onder meer een ouverture, aria’s, recitatieven, koorstukken en soms ook een ballet. De begeleiding wordt gespeeld door een orkest. Daarnaast spelen de kostuums en de decors een belangrijke rol. In de romantiek ontwikkelt de opera zich ver door, naast de serieuze opera ontstaan er ook operettes. Ook komt er in de romantische opera nog meer aandacht voor het overbrengen van emoties in het verhaal. Dit uit zich onder andere in de zang, door middel van virtuoze versieringen en een groot bereik.


De operette (letterlijk: kleine opera) is ontstaan als reactie op de steeds serieuzer wordende opera. Het lijkt op een opera, maar is vaak wat korter en heeft een minder serieus onderwerp. Vaak is een operette komisch en zijn er gesproken tekstdelen.


Een kunstlied is een gezongen gedicht met begeleiding. Belangrijke componisten van het kunstlied zijn Schubert en Schumann. In eerste instantie werd de begeleiding voor piano gecomponeerd, maar later zijn ook liederen met een groter ensemble of orkest als begeleiding gecomponeerd.