Tijd van ontdekkers en hervormers
Nieuw geloof, nieuw land.
par. 4.3 Onrust in de Nederlanden
Tijd van ontdekkers en hervormers
Nieuw geloof, nieuw land.
par. 4.3 Onrust in de Nederlanden
Tijdvak: Tijd van ontdekkers en hervormers
1500-1600
Periode: vroegmoderne tijd
1500-1800
Op verschillende manieren naar geschiedenis kijken
Bij geschiedenis stel je vaak de vraag:
Waarom gebeurde iets?
Om die vraag te beantwoorden, kijken historici naar:
👑 Politiek-bestuurlijke manier (macht en bestuur)
💰 Economische manier (geld en werk)
👥 Sociale manier (mensen en groepen)
🎨 Culturele manier (geloof, ideeën en gewoonten)
Deze manieren van kijken noemen we invalshoeken.
Economisch
Hoe verdienen mensen hun geld?
Welk werk doen mensen?
Wat maken, verbouwen of produceren mensen?
Wat kopen en verkopen mensen?
Waar handelen mensen in?
Economisch gaat dus over geld, werk, productie en handel.
Politiek-bestuurlijk
Wie heeft de macht?
Wie bestuurt het land?
Wie neemt beslissingen?
Welke regels en wetten zijn er?
Is het een democratie, dictatuur, monarchie of republiek?
Politiek-bestuurlijk gaat dus over macht, bestuur en regels.
Sociaal
Hoe leven mensen?
Welke groepen zijn er in de samenleving?
Zijn er grote verschillen tussen arm en rijk?
Zijn er grote verschillen tussen mannen en vrouwen?
Wonen mensen in de stad of op het platteland?
Sociaal gaat dus over mensen, groepen en verschillen tussen mensen.
Oorzaak en gevolg
De oorzaak is de reden waarom er iets gebeurt.
Het gevolg is wat er daarna gebeurt; hoe gaat het verder?
Normen en waarden
Met waarden bedoelen we zaken die mensen belangrijk vinden in hun leven, bijvoorbeeld:
behulpzaamheid,
eerlijkheid of
een goed moslim of christen zijn.
Normen en waarden
Met normen bedoelen we regels waaraan mensen zich moeten houden, zoals geschreven en ongeschreven wetten/ regels.
Voorbeelden van normen zijn:
‘afval gooi je in de prullenbak’
en ‘diefstal is verboden’.
Leerdoelen
Je kunt beschrijven wat de Spaanse koning rond 1550 wilde veranderen aan het bestuur in de Nederlanden.
Je kunt twee redenen noemen waarom mensen in de Nederlanden ontevreden waren over het Spaanse bestuur.
Je kunt een oorzaak en een gevolg van de Beeldenstorm noemen.
Je kent de begrippen en jaartallen uit deze paragraaf.
De Nederlanden
Keizer Karel V werd in 1519 de baas over de Nederlanden.
De Nederlanden
Karel de V was de machtigste koning in Europa.
Hij was ook de baas over:
Spanje,
de Spaanse koloniën in Amerika,
gebieden in Duitsland,
Italië en de Nederlanden.
De Nederlanden
Huidige Nederland, België en Luxemburg.
Verdeeld in 17 gewesten.
Ieder gewest had zijn eigen wetten, munten, rechtspraak, bestuur.
Grote verschillen!
De Nederlanden
Hierdoor lastig te besturen voor Karel V.
Daarom stelde hij in de Nederlandse gewesten stadhouders aan: edellieden die als plaatsvervangers van de koning een gewest bestuurden.
Taken:
Moesten voor orde en rust zorgen.
Gaven advies aan de koning.
Willem van Oranje
Stadhouder van Holland, Utrecht en Zeeland.
De Nederlanden
Karel V had ook veel geld nodig voor al zijn oorlogen.
Als de koning meer belastingen wilde heffen, moest hij telkens onderhandelen met de gewesten.
Daarom wilde Karel V in Nederland een centraal bestuur:
in alle gewesten dezelfde wetten en belastingen.
In welk rijk was keizer Karel V niet de baas?
Rusland
Duitsland
De Nederlanden
Spanje
Waarom waren de Nederlanden moeilijk te besturen voor Karel V?
Hoe wilde Karel V het bestuur van de Nederlanden makkelijker maken?
Wat voor soort verandering is het instellen van een centraal bestuur?
Culturele verandering
Economische verandering
Politiek-bestuurlijke verandering
Sociale verandering
Filips II
Volgde in 1555 zijn vader op als koning van de Nederlanden.
Hij wilde ook een centraal bestuur.
De Nederlanden
Filips probeerde de macht van de adel te verkleinen.
Hij werkte liever met ambtenaren: iemand die werkt voor de koning en hem helpt met het besturen.
Een ambtenaar kon Filips zelf uitkiezen, de adel niet.
Groeiende ontevredenheid
Veel mensen waren ontevreden over de Spaanse koning, omdat:
Groeiende ontevredenheid
1. De Nederlandse edelen en gewesten wilden geen centraal bestuur.
Omdat Filips ambtenaren aanstelde, kregen de edelen minder te zeggen over het bestuur.
En de gewesten wilden niet dat de koning zomaar belastingen kon opleggen.
Groeiende ontevredenheid
2. Protestanten werden zwaar vervolgd.
Veel mensen waren protestant geworden.
Filips II zag het als zijn plicht om de katholieke kerk te beschermen en pakte de protestanten streng aan.
Als je je niet wilde bekeren, werd je gedood.
Zelfs veel katholieken vonden de straffen te zwaar.
Hagepreken
Omdat protestanten geen kerken hadden, kwamen zij in de openlucht bij elkaar.
Hagepreken.
Er werd voorgelezen uit de bijbel en verteld over het geloof.
De Beeldenstorm
Soms lieten mensen zich ophitsen tegen de katholieke kerk.
Dat gebeurde in 1566.
Na afloop vernielden een groep protestanten in een klooster alle beelden van heiligen.
Begin van de Beeldenstorm.
Overal werden beelden in kerken en kloosters vernield.
De Beeldenstorm
Filips II was woedend!
Ook op de Nederlandse adel.
Hij stuurde de Spaanse hertog Alva met een leger naar de Nederlanden:
om de orde te herstellen en de protestanten te straffen.
Veel protestanten vluchtten!
Ook Willem van Oranje.
Noem een reden waarom mensen ontevreden waren over de Spaanse koning
Wat is een voordeel van een centraal bestuur voor Filips II? 2 antwoorden zijn goed.
Ambtenaren waren dan niet meer nodig
De adel in de Nederlanden zou meer macht krijgen
Filips II zou makkelijker belasting op kunnen leggen
Overal zouden dezelfde regels gelden
Hoe worden de bijeenkomsten van protestanten in de open lucht genoemd?
Beeldenstorm
Hagepreken
Een mis
Opstand
In welk jaar begon de Beeldenstorm?
1519
1566
1555
1584
Wat is een oorzaak van de Beeldenstorm?
Protestanten waren boos over de rijkdom van de katholieke kerk
Protestanten vluchtten naar het buitenland
Katholieken waren boos over de rijkdom van de protestantse kerk
Katholieken vluchtten naar het buitenland
Wat is gevolg van de Beeldenstorm?
Protestanten waren boos over de rijkdom van de katholieke kerk
Protestanten vluchtten naar het buitenland
Katholieken waren boos over de rijkdom van de protestantse kerk
Katholieken vluchtten naar het buitenland
Schrijf 1 ding op wat je geleerd hebt van deze les.
Wat vind je nog lastig?