H4 par. 4.3 Onrust in de Nederlanden

Tijd van ontdekkers en hervormers

Nieuw geloof, nieuw land.

par. 4.3 Onrust in de Nederlanden

1 / 37
next
Slide 1: Slide
New lesson editorGeschiedenisMiddelbare schoolvmbo t, havoLeerjaar 1

This lesson contains 37 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 50 min
Report this lesson

Items in this lesson

Tijd van ontdekkers en hervormers

Nieuw geloof, nieuw land.

par. 4.3 Onrust in de Nederlanden

  • Tijdvak: Tijd van ontdekkers en hervormers 

  • 1500-1600


  • Periode: vroegmoderne tijd

  • 1500-1800



Op verschillende manieren naar geschiedenis kijken

Bij geschiedenis stel je vaak de vraag:

Waarom gebeurde iets?

Om die vraag te beantwoorden, kijken historici naar:

  • 👑 Politiek-bestuurlijke manier (macht en bestuur)

  • 💰 Economische manier (geld en werk)

  • 👥 Sociale manier (mensen en groepen)

  • 🎨 Culturele manier (geloof, ideeën en gewoonten)

Deze manieren van kijken noemen we invalshoeken.

Economisch

  • Hoe verdienen mensen hun geld?

  • Welk werk doen mensen?

  • Wat maken, verbouwen of produceren mensen?

  • Wat kopen en verkopen mensen?

  • Waar handelen mensen in?


Economisch gaat dus over geld, werk, productie en handel.

Politiek-bestuurlijk

  • Wie heeft de macht?

  • Wie bestuurt het land?

  • Wie neemt beslissingen?

  • Welke regels en wetten zijn er?

  • Is het een democratie, dictatuur, monarchie of republiek?


Politiek-bestuurlijk gaat dus over macht, bestuur en regels.

Sociaal

  • Hoe leven mensen?

  • Welke groepen zijn er in de samenleving?

  • Zijn er grote verschillen tussen arm en rijk?

  • Zijn er grote verschillen tussen mannen en vrouwen?

  • Wonen mensen in de stad of op het platteland?


Sociaal gaat dus over mensen, groepen en verschillen tussen mensen.

Oorzaak en gevolg

De oorzaak is de reden waarom er iets gebeurt.


Het gevolg is wat er daarna gebeurt; hoe gaat het verder?

Normen en waarden

Met waarden bedoelen we zaken die mensen belangrijk vinden in hun leven, bijvoorbeeld:

  • behulpzaamheid, 

  • eerlijkheid of 

  • een goed moslim of christen zijn.

Normen en waarden

Met normen bedoelen we regels waaraan mensen zich moeten houden, zoals geschreven en ongeschreven wetten/ regels.


Voorbeelden van normen zijn: 

  • ‘afval gooi je in de prullenbak’ 

  • en ‘diefstal is verboden’.

Leerdoelen

  • Je kunt beschrijven wat de Spaanse koning rond 1550 wilde veranderen aan het bestuur in de Nederlanden.

  • Je kunt twee redenen noemen waarom mensen in de Nederlanden ontevreden waren over het Spaanse bestuur.

  • Je kunt een oorzaak en een gevolg van de Beeldenstorm noemen.

  • Je kent de begrippen en jaartallen uit deze paragraaf.


De Nederlanden

  • Keizer Karel V werd in 1519 de baas over de Nederlanden.

De Nederlanden

  • Karel de V was de machtigste koning in Europa.

  • Hij was ook de baas over:

  • Spanje, 

  • de Spaanse koloniën in Amerika, 

  • gebieden in Duitsland, 

  • Italië en de Nederlanden.

De Nederlanden

  • Huidige Nederland, België en Luxemburg.

  • Verdeeld in 17 gewesten.

  • Ieder gewest had zijn eigen wetten, munten, rechtspraak, bestuur.

  • Grote verschillen!

De Nederlanden

  • Hierdoor lastig te besturen voor Karel V.

  • Daarom stelde hij in de Nederlandse gewesten stadhouders aan: edellieden die als plaatsvervangers van de koning een gewest bestuurden.

  • Taken:

  1. Moesten voor orde en rust zorgen.

  2. Gaven advies aan de koning.

Willem van Oranje

  • Stadhouder van Holland, Utrecht en Zeeland.

De Nederlanden

  • Karel V had ook veel geld nodig voor al zijn oorlogen.

  • Als de koning meer belastingen wilde heffen, moest hij telkens onderhandelen met de gewesten.

  • Daarom wilde Karel V in Nederland een centraal bestuur:

  • in alle gewesten dezelfde wetten en belastingen.

In welk rijk was keizer Karel V niet de baas?

A

Rusland

B

Duitsland

C

De Nederlanden

D

Spanje

Waarom waren de Nederlanden moeilijk te besturen voor Karel V?

Hoe wilde Karel V het bestuur van de Nederlanden makkelijker maken?

Wat voor soort verandering is het instellen van een centraal bestuur?

A

Culturele verandering

B

Economische verandering

C

Politiek-bestuurlijke verandering

D

Sociale verandering

Filips II

  • Volgde in 1555 zijn vader op als koning van de Nederlanden.

  • Hij wilde ook een centraal bestuur.

De Nederlanden

  • Filips probeerde de macht van de adel te verkleinen.

  • Hij werkte liever met ambtenaren: iemand die werkt voor de koning en hem helpt met het besturen.

  • Een ambtenaar kon Filips zelf uitkiezen, de adel niet.

Groeiende ontevredenheid

  • Veel mensen waren ontevreden over de Spaanse koning, omdat:

Groeiende ontevredenheid

  • 1. De Nederlandse edelen en gewesten wilden geen centraal bestuur. 

  • Omdat Filips ambtenaren aanstelde, kregen de edelen minder te zeggen over het bestuur.

  • En de gewesten wilden niet dat de koning zomaar belastingen kon opleggen.

Groeiende ontevredenheid

  • 2. Protestanten werden zwaar vervolgd. 

  • Veel mensen waren protestant geworden.

  • Filips II zag het als zijn plicht om de katholieke kerk te beschermen en pakte de protestanten streng aan.

  • Als je je niet wilde bekeren, werd je gedood. 

  • Zelfs veel katholieken vonden de straffen te zwaar. 

Hagepreken

  • Omdat protestanten geen kerken hadden, kwamen zij in de openlucht bij elkaar.

  • Hagepreken.

  • Er werd voorgelezen uit de bijbel en verteld over het geloof.

De Beeldenstorm

  • Soms lieten mensen zich ophitsen tegen de katholieke kerk.

  • Dat gebeurde in 1566.

  • Na afloop vernielden een groep protestanten in een klooster alle beelden van heiligen.

  • Begin van de Beeldenstorm.

  • Overal werden beelden in kerken en kloosters vernield.

De Beeldenstorm

  • Filips II was woedend!

  • Ook op de Nederlandse adel.

  • Hij stuurde de Spaanse hertog Alva met een leger naar de Nederlanden:

  • om de orde te herstellen en de protestanten te straffen.

  • Veel protestanten vluchtten!

  • Ook Willem van Oranje.

Noem een reden waarom mensen ontevreden waren over de Spaanse koning

Wat is een voordeel van een centraal bestuur voor Filips II? 2 antwoorden zijn goed.

A

Ambtenaren waren dan niet meer nodig

B

De adel in de Nederlanden zou meer macht krijgen

C

Filips II zou makkelijker belasting op kunnen leggen

D

Overal zouden dezelfde regels gelden

Hoe worden de bijeenkomsten van protestanten in de open lucht genoemd?

A

Beeldenstorm

B

Hagepreken

C

Een mis

D

Opstand

In welk jaar begon de Beeldenstorm?

A

1519

B

1566

C

1555

D

1584

Wat is een oorzaak van de Beeldenstorm?

A

Protestanten waren boos over de rijkdom van de katholieke kerk

B

Protestanten vluchtten naar het buitenland

C

Katholieken waren boos over de rijkdom van de protestantse kerk

D

Katholieken vluchtten naar het buitenland

Wat is gevolg van de Beeldenstorm?

A

Protestanten waren boos over de rijkdom van de katholieke kerk

B

Protestanten vluchtten naar het buitenland

C

Katholieken waren boos over de rijkdom van de protestantse kerk

D

Katholieken vluchtten naar het buitenland

Schrijf 1 ding op wat je geleerd hebt van deze les.

Wat vind je nog lastig?