TisTaal | les 02 | VO2 | deel 1 | lezen | informatieve tekst

• Nederlands
• Lezen
• +1
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 2

Nieuw logo

Les 2 deel 1

 Lezen

• Ik herken de hoofdgedachte van een informatieve tekst.

• Ik zie hoe een tekst is opgebouwd.

• Ik kies belangrijke informatie.

Start expliciet met leerdoelbewustzijn.

Laat één leerling de doelen hardop lezen.

Vraag kort: wat betekent hoofdgedachte?

Niet lang uitleggen. De les zelf maakt het duidelijk.

Differentiatie:

Route A

Geef een korte uitleg: hoofdgedachte = belangrijkste boodschap.

Route B

Leerlingen formuleren in eigen woorden wat ze gaan leren.

Route C

Vraag: hoe weet je straks of je dit doel hebt bereikt?

Je denkt misschien niet elke dag aan Nederland.

Toch kom je het vaker tegen dan je denkt.

Waar zie jij Nederland terug in jouw leven?

Denk aan eten, sport, producten of nieuws.

Schrijf drie voorbeelden op.

Wat zeggen jouw voorbeelden over Nederland?

Rustig laten lezen.

Eerst individueel drie voorbeelden opschrijven.

Daarna kort uitwisselen in tweetallen.

Bespreek klassikaal de laatste vraag.

Stuur richting inzicht: Nederland is internationaal verbonden.

Maak de brug naar de les:

Vandaag lees je een tekst die uitlegt hoe dat komt.

Differentiatie:

Route A

Geef één concreet voorbeeld om het denken op gang te brengen.

Route B

Leerlingen formuleren zelfstandig een conclusie.

Route C

Laat leerlingen hun conclusie samenvatten in één krachtige zin.

Je gaat zo een informatieve tekst lezen over Nederland.

Lees met deze vragen in je hoofd:

Wat is de belangrijkste boodschap?

Hoe is de tekst opgebouwd?

Welke informatie is echt belangrijk?

Dit is de brug naar strategisch lezen.

Benadruk:

Je leest niet om alles te onthouden.

Je leest om structuur en kern te begrijpen.

Nog geen uitleg over strategie.

Dat gebeurt tijdens het werken met de tekst.

Differentiatie:

Route A

Lees de drie vragen samen hardop en licht kort toe wat “belangrijkste boodschap” betekent.

Route B

Leerlingen lezen zelfstandig en starten direct met de tekst.

Route C

Laat leerlingen vooraf voorspellen wat de hoofdgedachte zou kunnen zijn op basis van dia 2.

Lees de tekst op deze en de volgende dia één keer helemaal.

Stop niet.

Maak geen aantekeningen.

Vraag jezelf af:

Waar gaat deze tekst vooral over?

Nederland: jij staat op een kruispunt

Zonder dat je het merkt, sta je misschien al op een kruispunt van de wereld.

De kans is groot dat iets in jouw omgeving via Nederland is gegaan. Een pakket, bloemen, kleding of technologie. Nederland is klein op de kaart, maar speelt een grote rol in internationale verbindingen.

Rotterdam en Schiphol verbinden continenten met elkaar.

Schepen uit Azië, Afrika en Amerika komen aan in Rotterdam. Vliegtuigen landen op Schiphol met goederen en reizigers uit tientallen landen. Vanuit Nederland reizen producten verder Europa in. Daardoor is het land een belangrijk doorgeefpunt.

Doel: globaal begrip.

Benadruk vóór het lezen:

Je hoeft nog niet alles te begrijpen.

Je zoekt de grote lijn.

Niet onderbreken tijdens het lezen.

Geen uitleg tussendoor.

Na het lezen:

Laat leerlingen in één zin opschrijven waar de tekst volgens hen over gaat.

Nog geen klassikale bespreking van details.

Differentiatie:

Route A

Zeg vooraf dat de tekst gaat over Nederland in de wereld.

Dat geeft houvast zonder het antwoord weg te geven.

Route B

Volledig zelfstandig lezen.

Route C

Laat leerlingen na afloop één kernwoord noteren dat volgens hen centraal staat.

Ook de mensen maken Nederland internationaal.

In de steden hoor je talen uit de hele wereld. Mensen wonen, werken en studeren er met verschillende achtergronden. Die diversiteit zorgt voor nieuwe ideeën, maar vraagt ook om samenwerking en duidelijke afspraken.

Water laat zien hoe Nederland denkt.

Een deel van het land ligt onder zeeniveau. Daarom bouwen Nederlanders dijken en gebruiken ze slimme technieken om droog te blijven. Deze kennis delen ze met landen die ook te maken hebben met overstromingen. Zo heeft Nederland invloed buiten zijn grenzen.

Hoewel Nederland klein is, praat het mee over grote internationale onderwerpen.

Binnen Europa en daarbuiten denkt het land mee over klimaat, handel en veiligheid. Het probeert problemen niet alleen op te lossen, maar samen met andere landen.

Nederland is dus geen eiland.

Het is een knooppunt waar wegen samenkomen. En misschien ben jij, waar je

ook woont, al onderdeel van die wereldwijde verbinding.

Doel: globaal begrip.

Benadruk vóór het lezen:

Je hoeft nog niet alles te begrijpen.

Je zoekt de grote lijn.

Niet onderbreken tijdens het lezen.

Geen uitleg tussendoor.

Na het lezen:

Laat leerlingen in één zin opschrijven waar de tekst volgens hen over gaat.

Nog geen klassikale bespreking van details.

Differentiatie:

Route A

Zeg vooraf dat de tekst gaat over Nederland in de wereld.

Dat geeft houvast zonder het antwoord weg te geven.

Route B

Volledig zelfstandig lezen.

Route C

Laat leerlingen na afloop één kernwoord noteren dat volgens hen centraal staat.

Wat is de belangrijkste boodschap van de tekst?

1. Nederland ligt onder zeeniveau.
2. Nederland is internationaal verbonden.
3. Nederland heeft veel dijken.
4. Nederland heeft veel inwoners.

Correct antwoord: B

Bespreek waarom de andere antwoorden details zijn.

Benadruk:

Hoofdgedachte = wat zegt de tekst als geheel.

Differentiatie:

Route A

Samen analyseren waarom A C en D niet volledig zijn.

Route B

Zelfstandig kiezen en kort bespreken.

Route C

Laat leerlingen de hoofdgedachte in één eigen zin formuleren.

Waar gaat elke alinea over

Alinea 1: …

Alinea 2: …

enz.

Schrijf korte zinnen.

Doel: structuur herkennen.

Eerst individueel.

Daarna vergelijken in tweetallen.

Kort klassikaal structureren.

Differentiatie:

Route A

Help bij alinea 1 door te vragen: wie staat centraal?

Route B

Zelfstandig werken.

Route C

Laat leerlingen benoemen hoe de tekst is opgebouwd: van persoonlijk naar internationaal.

Alinea 1

Nederland is klein maar speelt een grote internationale rol.

Alinea 2

Rotterdam en Schiphol maken Nederland een belangrijk doorgeefpunt voor handel.

Alinea 3

De bevolking maakt Nederland internationaal door diversiteit.

Alinea 4

Nederland ontwikkelt kennis over water en deelt die met andere landen.

Alinea 5

Nederland werkt internationaal samen en denkt mee over wereldproblemen.

Alinea 6

Nederland is een knooppunt en jij bent daar misschien onderdeel van.

Zoek in de tekst:

• één woord dat een oorzaak laat zien

• één woord dat een gevolg laat zien

• één woord dat een tegenstelling laat zien

Schrijf de hele zin op waarin het woord staat.

Wat gebeurt er met de betekenis als dit woord ontbreekt?

In een goede tekst zijn ideeën met elkaar verbonden. 

Signaalwoorden verbinden zinnen en laten zien wat het verband is.

Doel: verbanden expliciet maken.

Na het zoeken klassikaal inventariseren:

Oorzaak → omdat, doordat

Gevolg → daardoor, dus

Tegenstelling → maar, hoewel

Benadruk:

Signaalwoorden zijn geen losse woorden.

Ze sturen het denken van de lezer.

Metafoor:

Zoals wegen steden verbinden, verbinden signaalwoorden ideeën.

Differentiatie 

Route A

Analyseer één zin samen. Stel gerichte vragen: wat is oorzaak, gevolg of tegenstelling?

Route B

Leerlingen zoeken drie verschillende verbanden en vergelijken in tweetallen.

Route C

Laat leerlingen uitleggen waarom de schrijver dit verband gebruikt en wat er verandert zonder het signaalwoord

Welk signaalwoord past het best?

Nederland is klein, ___ heeft het veel invloed.

1. daardoor
2. dus
3. maar
4. omdat

Correct antwoord: C

Laat leerlingen uitleggen waarom.

Niet alleen het juiste antwoord bespreken, maar het verband.

Differentiatie:

Route A

Samen invullen en hardop redeneren.

Route B

Zelfstandig invullen en toelichten.

Route C

Laat leerlingen een nieuwe zin maken met een ander signaalwoord.

Welk signaalwoord past het best?

Schepen komen uit de hele wereld. ___ reizen producten verder Europa in.

1. daardoor
2. dus
3. maar
4. omdat

Correct antwoord: A

Laat leerlingen uitleggen waarom.

Niet alleen het juiste antwoord bespreken, maar het verband.

Differentiatie:

Route A

Samen invullen en hardop redeneren.

Route B

Zelfstandig invullen en toelichten.

Route C

Laat leerlingen een nieuwe zin maken met een ander signaalwoord.

Welk signaalwoord past het best?

Het land ligt deels onder zeeniveau. 

___ bouwen Nederlanders dijken.

1. daardoor
2. dus
3. maar
4. omdat

Correct antwoord: B

Laat leerlingen uitleggen waarom.

Niet alleen het juiste antwoord bespreken, maar het verband.

Differentiatie:

Route A

Samen invullen en hardop redeneren.

Route B

Zelfstandig invullen en toelichten.

Route C

Laat leerlingen een nieuwe zin maken met een ander signaalwoord.

De schrijver noemt Nederland een knooppunt.

1. Waarom past dit beeld goed bij de tekst?

2. In welke alinea zie je dit beeld het duidelijkst terug? Leg uit.

3. Wat zou er veranderen als dit beeld niet werd gebruikt?

Doel: inzicht in beeldspraak en schrijversintentie.

Benadruk:

Het beeld “knooppunt” verbindt alle voorbeelden in de tekst.

Laat leerlingen eerst individueel denken.

Daarna kort bespreken in tweetallen.

Sluit klassikaal af met één sterke uitleg.

Voorbeeldantwoorden:

1. Een knooppunt is een plek waar wegen samenkomen. In de tekst komen handel, mensen en kennis samen in Nederland. Daarom past dit beeld goed.

2. Alinea 2, omdat Rotterdam en Schiphol continenten met elkaar verbinden.

Alinea 3, omdat verschillende culturen samenkomen in Nederland.

Alinea 4, omdat kennis over water wordt gedeeld met andere landen.

3. De tekst wordt minder duidelijk en minder sterk. Het beeld helpt om alle voorbeelden te begrijpen.

Differentiatie

Route A

Laat leerlingen eerst benoemen wat een knooppunt letterlijk is. Koppel daarna aan de tekst.

Route B

Leerlingen leggen zelfstandig uit waarom het beeld past.

Route C

Laat leerlingen beoordelen of een ander beeld beter zou werken. Onderbouw hun keuze.

Nederland knooppunt

Doel: samenhang zichtbaar maken.

Werkwijze:

• Laat leerlingen één woord per keer toevoegen.

• Vraag steeds: hoe hangt dit woord samen met knooppunt?

• Stimuleer uitleg in één duidelijke zin.

Stuur op kwaliteit:

Geen losse woorden zonder uitleg.

Elke toevoeging moet verbonden worden met het centrale beeld.

Differentiatie:

Route A

Geef eerst twee startwoorden. Bijvoorbeeld: Rotterdam, Schiphol.

Route B

Leerlingen voegen zelfstandig woorden toe met korte toelichting.

Route C

Laat leerlingen verbanden leggen tussen woorden in het woordweb.

Speel de quiz (klik hier). Is de zin juist of onjuist?

Deze quiz kan je ook met handopsteken / gekleurde blaadjes / wisbordjes in de klas doen.

Schrijf een samenvatting van maximaal 60 woorden.

Gebruik het beeld van een knooppunt of kruispunt.

Na het schrijven:

Onderstreep de zin waarin jouw hoofdgedachte het duidelijkst staat.

Let op:

Geen opsomming.

Eén centrale gedachte.

Bespreek twee voorbeelden klassikaal.

Focus op inhoud, niet op perfecte spelling.

Na het schrijven:

Laat twee leerlingen hun tekst voorlezen.

Vraag:

Wat is hier de centrale gedachte?

Welke zin maakt dat het duidelijkst?

Sluit af met:

“In een samenvatting beschrijf je wat de tekst zegt.

Nu ga je zelf een standpunt innemen.”

Doel:

Duidelijk onderscheid maken tussen samenvatten en argumenteren.

Voorbeeld: 

Nederland is een belangrijk knooppunt in de wereld. Via Rotterdam en Schiphol worden producten en mensen met elkaar verbonden. Ook delen Nederlanders hun kennis over water met andere landen. Hoewel het land klein is, werkt het internationaal samen. Daardoor heeft Nederland invloed buiten zijn grenzen.

Differentiatie:

Route A

Geef zinsstarter:

Nederland is een knooppunt omdat …

Route B

Zelfstandig schrijven.

Route C

Maximaal 50 woorden en geen verplichte woorden.

Kies één land:

• het land waar jij woont

• een ander land dat jij kent

Beantwoord de vraag:

Is dit land een knooppunt? Of juist niet?

Leg je mening uit met twee duidelijke voorbeelden.

Gebruik minstens één signaalwoord, bijvoorbeeld:

omdat

daardoor

maar

dus

Denk eerst na. Schrijf nog géén volledige tekst.

Vul in:

Mijn standpunt: …

Voorbeeld 1: …

Voorbeeld 2: …

Schrijf daarna 

4 tot 6 zinnen waarin je jouw mening uitlegt.

Doel: transfer + argumentatie.

Laat leerlingen eerst alleen kernwoorden noteren.

Controleer of:

• Het standpunt duidelijk is

• De voorbeelden concreet zijn

Pas daarna mogen ze hun tekst uitwerken.

Let op:

• Eerste zin = duidelijk standpunt

• Logisch verband tussen zinnen

• Signaalwoord functioneel gebruikt

Differentiatie:

Route A

Geef zinsstarter:

Volgens mij is … wel of geen knooppunt, omdat …

Route B

Zelfstandig schrijven.

Route C

Laat leerlingen ook één tegenargument noemen en weerleggen.

Speel het spel (klik hier). 

Zet de woorden in de juiste groep.

Speel het spel op Wordwall. Bespreek de woorden. Laat uitleggen waarom bepaalde woorden wel / niet bij knoppunt horen. 

Wat heb je vandaag geleerd over:

1 De hoofdgedachte herkennen.

2 Signaalwoorden gebruiken.

3 De opbouw van een informatieve tekst.

Schrijf per punt één inzicht.

Korte, gerichte afsluiting.

Laat twee leerlingen één inzicht delen.

Benadruk impliciet:

Een goede lezer zoekt verbanden.

Een goede tekst heeft een centrale gedachte.

Differentiatie:

Route A

Help met vraag: wat hielp jou bij het begrijpen?

Route B

Zelfstandig reflecteren.

Route C

Laat leerlingen benoemen welke strategie ze volgende keer bewust willen gebruiken.

www.lessonup.com

Deze les is gemaakt door TisTaal by Dutchily. Op de vermelde bronnen na, alle rechten voorbehouden aan team Dutchily.

www.freepik.com

www.bitmoji.com

Bezoek onze website:

https://www.tistaal.nl