Les 13: Landschappen en klimaten

• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Leerjaar 1-6

Weetjes

1. Warmtetransport via de zeestromen = oceanische circulatie
   
2. Thermo - temperatuur 
3. Haline - zoutgehalte  
4. koude stroom zinkt (zwaarst bij +4 graden). IJs drijft
5. de zoute stroom zinkt
6. de koude zeestroom stroomt van relatief kouder gebied naar warmer gebied. 

Thermohaline circulatie

Het is dus niet warm in graden, maar wel warmer dan de rest van het water.

Landschappen

Klimaten

Landschappen

Landschaap = combinatie van alles wat je ziet

- vaak de naam is gegeven door vegetatie (planten)

Tropische zone

Regenwoud: ondoordringbare bos

Savanne:

clusters bomen en grasses

Aride zone

Steppe: grasland

Woestijn: groeit niets

Overzicht

Subtropische zone

Middellandse zee soort planten: maquis

Gematigde zone

Loofbos

     Boreale zone (taiga)

Naaldbomen

Polaire zone

Toendra: mossen

Landijs: groeit niets

permafrost

Overzicht

Noem 6 landschapzones

Klimaten

Klimaatsysteem van Köppen 

Eerste letter

A TROPISCH KLIMAAT: warmer dan 18 graden en veel neerslag 

B DROOG KLIMAAT:  hele jaar weinig neerslag - droog

C ZEEKLIMAAT: koele zomers en zachte winters - neerslag 

D LANDKLIMAAT: hete zomers en koude winters - neerslag

E POOLKLIMAAT:  hele jaar lage temperaturen - koud

Uit het hoofd leren!

Tweede letter

Kleine letters: 

f - alle maanden neerslag 

s/w - droog seizoen 

Grote letters:

S - steppe; W - woestijn 

T - toendra; H - hooggebergte 

Tropische klimaten A

Tropisch regenwoudklimaat Af

- temp. altijd boven de 18 graden

- hele jaar door neerslag

- kent geen seizoenen - altijd warm

Tropische klimaten A

Savanneklimaat As/w

- > 18 graden

- natte en korte droge periode

Droge klimaten B

Steppe klimaat (BS)

- t- maak niet uit

- korte periode neerslag

Droge klimaten B

Woestijn klimaat (BW)

- wisselende temperatuur

- nauwelijks tot geen neerslag

Gematigde klimaten

Middellandse zeeklimaat (Cs/w):

- niet kouder dan -3 graden

- droog winter of zomer

Gematigde klimaten

(Gematigde) zeeklimaat (Cf):

- niet kouder dan -3 graden

- hele jaar door neerslag

Continentale klimaten

Landklimaat (Df)

- kouder dan -3 graden

- hele jaar door neerslag 

Polaire klimaten

Toendraklimaat (ET)

- temp. komt niet boven de 10 gr.

- neerslag hele jaar wisselend

- groeit enkel gras en mos

Poolklimaat (EH)

- temp. altijd gem. 0 graden

- neerslag heel jaar door

- geen seizoenen - altijd koud

Klimaatsysteem van Köppen 

Lezen klimaatgrafiek:

- schrijf op de grafiek

- warme januari en koud juni? = zuidelijk halfrond

Temperatuur:

- teken O graden lijn

- gaat het onder 0: D of E

- blijft het boven: A B C

Neerslag:

- droog seizoen?

- welke maand?

Opdracht 9a

Kies uit: Beijing – Hongkong – Ürümqi.

Overzicht

     Kleine afsluiting

A klimaten

B klimaten

C klimaten

D klimaten

E klimaten

Boreale zone

Polaire zone

Toendra

Subtroppen

Kleine lesafsluiting (5 min) 

Docent controleert begrip door opdrachten of vragen die de begrippen en vaardigheden van het lesdoel toetsen.

Leerlingen werken zelfstandig of in een groepje aan opdrachten, kunnen vragen stellen aan de docent maar werken grotendeels zelfstandig.

Controle van begrip vragen

Examenopdracht op blz.138

hoogte

warmer

nat, droog

Controle van begrip:
Welke natuurlijke factor bepaalt de overgang van savanne, naar steppe en woestijnen?

Antwoord 1: Breedteligging beïnvloedt de hoeveelheid zonnestraling die een gebied ontvangt. Gebieden dichter bij de evenaar (zuidelijke Verenigde Staten) ontvangen meer directe zonnestraling en zijn daarom warmer, terwijl gebieden verder van de evenaar (noordelijke Verenigde Staten) minder directe zonnestraling ontvangen en kouder zijn.

Antwoord 2: Hoogteligging beïnvloedt de temperatuur doordat de temperatuur gemiddeld met ongeveer 0,6°C daalt voor elke 100 meter stijging. In bergachtige gebieden zoals de Rocky Mountains betekent dit dat hogere delen koeler zijn dan de lagere delen.

Antwoord 3: Aanlandige wind brengt vochtige lucht van de zee naar het land, wat leidt tot meer neerslag en mildere temperaturen aan de westkust. Aflandige wind brengt droge lucht van het land naar de zee, wat resulteert in minder neerslag en grotere temperatuurschommelingen aan de oostkust.

Antwoord 4: De loefzijde van een berg is de kant waar de wind tegenaan waait en neerslag veroorzaakt doordat de lucht opstijgt en afkoelt. De lijzijde is de regenschaduwkant waar de lucht daalt en opwarmt, wat resulteert in minder neerslag en een droger klimaat.

Controle van begrip:
Wat is een klimaatgrafiek? Hoe lezen we klimaatgrafieken?

Antwoord 1: Breedteligging beïnvloedt de hoeveelheid zonnestraling die een gebied ontvangt. Gebieden dichter bij de evenaar (zuidelijke Verenigde Staten) ontvangen meer directe zonnestraling en zijn daarom warmer, terwijl gebieden verder van de evenaar (noordelijke Verenigde Staten) minder directe zonnestraling ontvangen en kouder zijn.

Antwoord 2: Hoogteligging beïnvloedt de temperatuur doordat de temperatuur gemiddeld met ongeveer 0,6°C daalt voor elke 100 meter stijging. In bergachtige gebieden zoals de Rocky Mountains betekent dit dat hogere delen koeler zijn dan de lagere delen.

Antwoord 3: Aanlandige wind brengt vochtige lucht van de zee naar het land, wat leidt tot meer neerslag en mildere temperaturen aan de westkust. Aflandige wind brengt droge lucht van het land naar de zee, wat resulteert in minder neerslag en grotere temperatuurschommelingen aan de oostkust.

Antwoord 4: De loefzijde van een berg is de kant waar de wind tegenaan waait en neerslag veroorzaakt doordat de lucht opstijgt en afkoelt. De lijzijde is de regenschaduwkant waar de lucht daalt en opwarmt, wat resulteert in minder neerslag en een droger klimaat.

Controle van begrip:
Leg uit hoe stijgingsregen wordt gevormd in de zone van ITCZ?

Antwoord 1: Breedteligging beïnvloedt de hoeveelheid zonnestraling die een gebied ontvangt. Gebieden dichter bij de evenaar (zuidelijke Verenigde Staten) ontvangen meer directe zonnestraling en zijn daarom warmer, terwijl gebieden verder van de evenaar (noordelijke Verenigde Staten) minder directe zonnestraling ontvangen en kouder zijn.

Antwoord 2: Hoogteligging beïnvloedt de temperatuur doordat de temperatuur gemiddeld met ongeveer 0,6°C daalt voor elke 100 meter stijging. In bergachtige gebieden zoals de Rocky Mountains betekent dit dat hogere delen koeler zijn dan de lagere delen.

Antwoord 3: Aanlandige wind brengt vochtige lucht van de zee naar het land, wat leidt tot meer neerslag en mildere temperaturen aan de westkust. Aflandige wind brengt droge lucht van het land naar de zee, wat resulteert in minder neerslag en grotere temperatuurschommelingen aan de oostkust.

Antwoord 4: De loefzijde van een berg is de kant waar de wind tegenaan waait en neerslag veroorzaakt doordat de lucht opstijgt en afkoelt. De lijzijde is de regenschaduwkant waar de lucht daalt en opwarmt, wat resulteert in minder neerslag en een droger klimaat.

Klimaatsysteem volgens Köppen

Op grond van alle klimaatfactoren kun je de aarde indelen in klimaatgebieden. De klimaten volgens Köppen geeft een grove typering van de klimaten op aarde.
● Köppen onderscheidde vijf klimaatzones, aangeduid met de hoofdletters A tot en met E,  onderscheiden op grond van de gemiddelde temperatuur in de warmste en/of de koudste maand of op basis van de neerslag.
● Onderverdeling van de A-, C- en D-klimaten op basis van de neerslagverdeling in een jaar:
s = een droge tijd in de zomer (sommertrocken)
w = een droge tijd in de winter (wintertrocken)
f = droge tijd ontbreekt (fehlt), dus neerslag in alle jaargetijden
● Onderverdeling E-klimaat op basis van de ligging van en de temperatuur in het klimaatgebied (figuur 3.20):
F = (eeuwige) sneeuw in de poolgebieden
H = (eeuwige) sneeuw in het hooggebergte
T = toendra
● Het B-klimaat wordt door het toevoegen van een hoofdletter onderverdeeld in een zeer droog woestijnklimaat (BW)
en een iets minder droog steppeklimaat (BS).

hoogte

warmer

nat, droog

Landschapzones

Tropische zone  bestaat uit ________________ die heeft etages.

Aride zone is bepaald door __________. Daar groeien __________.

In Subtropische zone groeien ________________. Voorbeelden van landen: _______________.

Gematigde zone heeft ____ seizoenen en daar groeien ________________. Wij wonen hier.

Boreale zone is te herkennen aan ______________. Het is te koud voor loofbomen.

Polaire zone is gemiddlede temperatuur niet boven ______ graden ook in de zomer. De befroren grond noemen wij ______________.

vochtige, droge

milder

lagere

     Grote afsluiting

Wij kijken vandag hoe ontstaan verschillende landschappen onder invloed van met elkaar samenhangende geofactoren.
Wij zoomen in aan waarom vallen natuurlijke landschapszones, klimaatzones en de zones van natuurlijke plantengroei grotendeels samen.
Als laatste, bespreken we wat zijn de kenmerken van de landschapszones en wat is de verklaring voor hun ligging.

Het lesdoel (2 min) 

Docent benoemt het lesdoel en bespreekt kort wat de leerlingen zullen leren en waarom dit belangrijk is.

Leerlingen luisteren naar de leerdoelen en krijgen een duidelijk beeld van wat er van hen verwacht wordt tijdens de les. Uitleg van leerdoelen, korte discussie over belang van de leerdoelen

 Vraag 1

(T1) 2 punten

In het noorden van Australië valt er veel meer neerslag dan bij de Steenbokskeerkring.

Beredeneer het ontstaan van dit verschil in neerslag aan de hand van de overheersende luchtdruk bij de evenaar en de overheersende luchtdruk bij de Steenbokskeerkring.

Je antwoord moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Bij de evenaar, waar het noorden van Australië dicht bij ligt, overheerst lage luchtdruk en bij de keerkringen overheerst hoge luchtdruk (oorzaak), waardoor bij de evenaar, in de buurt van het noorden van Australië, lucht stijgt en afkoelt / condensatie plaatsvindt (en veel neerslag ontstaat) en bij de keerkringen lucht daalt en opwarmt / wolken oplossen (en vrijwel geen neerslag ontstaat) (gevolg).

Breedteligging: Invloed op zonnestraling en temperatuur, waardoor gebieden dichter bij de evenaar warmer zijn.<br>- Hoogteligging: Invloed op temperatuur, met lagere temperaturen op grotere hoogten.

Vraag 2 

(T1) 2 punten

Langs de oostkust van Australië valt meer neerslag dan langs de westkust.

Wat is de oorzaak van het verschil uit  vraag 1?

De zuidoosten wind/zuidoostpassaat zorgt langs de westkust voor een aflandige wind en langs de oostkust voor een aanlandige wind.

Aanlandige wind: Brengt vochtige lucht van de zee naar het land, wat leidt tot meer neerslag en mildere temperaturen.

Aflandige wind: Brengt droge lucht van het land naar de zee, wat resulteert in minder neerslag en grotere temperatuurschommelingen.<br>Uitleg: Aan de westkust zorgen aanlandige winden voor meer neerslag en mildere temperaturen, terwijl aan de oostkust aflandige winden droger en extremer weer kunnen veroorzaken.

Vraag 3 

(T2) 2 punten

Schrijf het nummer van de juiste klimaatgrafiek uit bron 2 achter de steden.

Zelfstandige verwerking (10 min)

Zelfstandig verwerken (ik → jij) 10 min. Docent laat leerlingen zelfstandig werken aan de eindopdracht of een debatstelling, beschikbaar voor hulp indien nodig.

Werken aan eindopdracht, zelfstandig of in groepen 

Vraag 4 

(T2) 2 punten

De foto’s in bron 3 zijn genomen dicht bij twee van de volgende plaatsen: Sydney, Perth, Darwin of Alice Springs.

Schrijf de juiste plaatsnaam achter de letters A en B van de twee foto’s.

barrière, loef, lij

ugc.berkeley.edu