25-26 Week 6 AAR MC 2 : Herhaling

• New lesson editor
• Aardrijkskunde
• Secundair onderwijs
• Algemeen secundair onderwijs
• Leerjaar 1

Week 1

Verloop van een rivier in het landschap

Het landschap

landschapselement = vaststaand element (denk aan foto trekken en 24 uur later terugkomen moet dat er nog staan)

Natuurlandschap

Cultuurlandschap

cultuurlandschappen: alle bebouwing en infrastructuur in het landschap is door de mens gemaakt.

natuurlandschappen: alle elementen in het landschap zijn amper tot niet door de mens beïnvloed. 

Op deze foto herken ik een

A

cultuurlandschap

B

natuurlandschap

C

Beide

D

Op deze foto herken ik een

A

Cultuurlandschap

B

Natuurlandschap

C

Beide

D

Op deze foto herken ik een

A

Cultuurlandschap

B

Natuurlandschap

C

Beide

D

Klik op de plusjes om de correctie te zien.

menselijke landschapselementen

gebouwen, wegen, verkeerslichten,...

stedelijk landschap

bebouwde ruimte

cultuurlandschap

menselijke landschapselementen

aangelegd tulpenveld

landbouwlandschap

open ruimte

cultuurlandschap

natuurlijke landschapselementen

bergen, vegetatie

natuurlandschap

open ruimte

natuurlandschap

menselijke landschapselementen

kranen, wegen,...

havenlandschap

bebouwde ruimte

cultuurlandschap

Welke landschapsvormende lagen bepalen het uitzicht van dit landschap?

Natuurlijke elementen worden opgesplitst in verschillende landschapsvormende lagen

Hoogtes en laagtes in het landschap = Reliëf

Natuurlijke plantengroei

Water dat zich aan of onder het oppervlak bevindt.

Het bovenste losse gedeelte van de aarde = bodem

Kijk naar de afbeeldingen: wat is er verschillend in de landschappen? Sleep de landschappen naar het juiste kadertje.

Landschapsvormende lagen

Landschapsvormende lagen

Welke landschaps-vormende laag is hier het meest bepalend voor het uitzicht?

A

Reliëf

B

Bodem

C

Natuurlijke plantengroei

D

landgebruik (cultuurlandschap)

Welke landschaps-vormende laag is hier het meest bepalend voor het uitzicht?

A

Water

B

Reliëf

C

Klimaat

D

Landgebruik (cultuurlandschap)

Relatie

- infrastructuur (wegen)

- industrie (winkelcentrum)

- bebouwing (huizen)

Door de inplanting van een winkelcentrum zijn er meer wegen nodig. De kans is ook groter dat er meer bebouwing in de buurt is, omdat dan meer mensen de winkels vlot kunnen bereiken. = Horizontale relatie

Verticale relatie

Horizontale relatie

Het verband tussen landschapselementen in het landschap die op een verschillende locatie liggen.

Deze relatie vindt plaats in dezelfde landschapsvormende laag. 

voorbeeld : Aan een shopping center vind je grote parkings voor de auto's.

Dit vindt plaats binnen de landschapsvormende laag cultuurlandschappen.

Het verband tussen landschapselementen in het landschap die op dezelfde locatie liggen.

Deze relatie vinden plaats in verschillende landschapsvormende lagen. 

voorbeeld : Een gletsjerrivier heeft een groter debiet in de zomer omdat de temperatuur hoger is, waardoor het ijs van de gletsjer smelt en in de rivier stroomt. 

Dit vindt plaats tussen de landschapsvormende lagen van water en klimaat.

Relatie tussen landschapselementen

versterkend

verzwakkend

conflicterend

Een McDonalds vestigt zich vaak naast een grote snelweg.

A

Verticale relatie

B

Horizontale relatie

C

D

Een McDonalds vestigt zich vaak naast een grote snelweg.

A

versterkende relatie

B

verzwakkende relatie

C

conflicterende relatie

D

Leem is een vruchtbare bodem om aan landbouw te doen.

A

Verticale relatie

B

Horizontale relatie

C

D

Akkers liggen vaak rond een landbouwbedrijf.

A

Verticale relatie

B

Horizontale relatie

C

D

Van de bergen

naar de zee

Bron

Monding

Een rivier begint bij de bron.

De rivier stroomt naar de zee. Bij de zee is de monding.Hier stopt de rivier.

Bovenloop - middenloop - benedenloop

Wat zie je aan het reliëf van deze afbeelding? (eigen verwoording)

Op welk deel van de Rhone zou je best kunnen raften? Hoe komt dat? (Link reliëf - stroomsnelheid)

We kunnen rivieren indelen in 3 grote lopen: bovenloop, middenloop, benedenloop.

Maar wie kan dit beter uitleggen dan graaf Geo? 

Sleep de drie woorden naar de juiste plek.

Bovenloop

benedenloop

Middenloop

Wat is de juiste stroomsnelheid van het water?

traag

snel

gemiddeld

Debiet & regiem

Debiet

Regiem:

Debiet & regiem

Debiet: hoeveelheid water die op een bepaald punt door de rivier stroomt in m3 per seconde

Regiem: schommeling in waterafvoer in de loop van een jaar

Hoogteverschil per km

Hoogteverschil tussen 2 punten

Schommelingen in het debiet

De hoeveelheid water die op een bepaald punt in de rivier stroomt

Verval

Verhang

Debiet

Regiem

Stroomgebied

• Al het water dat in een gebied valt

• de rivier en zijrivieren

• De grens van een stroomgebied = waterscheiding

Bron

Benedenloop

Bovenloop

Monding

Middenloop

Grote hoogteverschillen.

Kleine hoogteverschillen

Week 2

Het reliëf

Reliëf waarnemen

Een landschap kan verschillen door

=> reliëf

Reliëf bestaat uit reliëfelementen

=> de 4 H's

Reliëf

De eerste H: horizonlijn

De Horizon

Vlak

Golvend

Gebroken

Tweede H: helling

HELLING

Matig

Derde H : hoogteverschil

Het hoogteverschil

Het hoogteverschil is het verschil in hoogte tussen het laagste en het hoogste punt van het landschap.

Klein hoogteverschil

Matig hoogteverschil

Groot hoogteverschil

Groot

Reliëfvormen

Er bestaan 4 reliëfvormen:

- Vlakte

- Plateau

- Heuvels

- Gebergte

Gebergte

- Groot hoogteverschil

- Steile helling

- Getande horizon

Heuvels

- Matig Hoogteverschil

- Matige Helling

- Gebogen horizon

Vlakte

- Geen Hoogteverschil

- Vlakke Helling

- Vlakke Horizon (een lijn)

Plateau

- Groot Hoogteverschil

- Vlakke Helling

- Vlakke Horizon

Vierde H : hoogte

Hoe kun je op deze kaart zien wat de hoogte is?

Hoogtelijnen

Een hoogtelijn is een lijn die plaatsten verbindt die op gelijke hoogte liggen. Het getal in de hoogtelijn geeft aan hoe hoog een bepaalde plaats is ten opzichte van het zeepeil.

Hoogtezones

Op basis van de hoogteligging deelt men het reliëf in in drie zones:

0m - 200m: Laagland

200m - 2000m: Middelland

2000m+: Hoogland

0-200m

200 - 2000m

>2000m

laagland

middelland

hoogland

Bekijk de afbeelding en bepaal de reliëfvorm (Toubkal 4167m)

A

plateau

B

hoogplateau

C

hooggebergte

D

middelgebergte

Bekijk de afbeelding en bepaal de reliëfvorm (Kempenbroek 35-45m)

A

vlakte

B

hoogvlakte

C

laagvlakte

D

heuvelland

Sleepvraag

laagplateau

hoogvlakte

heuvel

hoogplateau

- Zeer zwaar

- Basalt

- 8 km dik 

Oceanische Korst

- Lichter dan oceanische korst

- Graniet

- 40 tot 80 km dik 

Continentale Korst

Platen bewegen = platentektoniek

Circa 1915: Alfred Wegener: De continenten zaten vast!

Plaatgrenzen

1. Naar elkaar toe, omhoog

2. Naar elkaar toe, onder elkaar

3. Langs elkaar

4. Uit elkaar
   

Gevolg:

1. gebergte;

2. gebergte, vulkaan, trog, aardbeving

3. aardbeving

4. mid-oceanische rug

Epicentrum en hypocentrum

• Op de plek waar twee aardplaten elkaar raken, ontstaat de beving. We noemen dit het hypocentrum. Een ander woord is aardbevingshaard.

• De plek aan het aardoppervlak waar we de aardbeving het sterkste voelen, heet het epicentrum. Op een kaart zie je vaak het epicentrum.

Magma

Kraterpijp

Lava

Aswolk

Krater

Zet de begrippen op de juiste plek

Trog

Oceanische plaat

Vulkaan

Magma

Continentale plaat

Tsunami: sleep de juiste omschrijvingen in de afbeelding

ondiepe kust: afnemende snelheid, hogere golf

onderzeese aardbeving (zeebeving)

golven, zeer hoge snelheid. Tot 800 km/uur

Hoe noem je de buitenste laag van de aarde?

A

Buiten aarde

B

Continent

C

Aardkorst

D

Platentektoniek

Schaal om de kracht van een aardbeving aan te geven.

Schokkende of trillende beweging van een gedeelte van de aardkorst.

De kennis over de bewegingen van platen.

Berg die is ontstaan door het naar buiten stromen van lava.

Ramp veroorzaakt door de natuur met veel slachtoffers en grote schade.

Schaal van Richter

Aardbeving

Platentektoniek

Vulkaan

Plaatgrenzen

Natuurramp

Week 3

Weer en klimaat

Weerselementen

neerslag, temperatuur, windrichting, windsnelheid en luchtdruk

1040 hPa

temperatuur

windsnelheid

neerslag

windrichting

luchtdruk

Windrichting

Luchtdruk

Neerslag

Temperatuur

Windsnelheid

Barometer

Pluviometer

Anemometer

Thermometer

Windvaan

WEER EN KLIMAAT

Weer

-> dat wat vandaag of in de nabije toekomst zal zijn. Voorbeeld: Vandaag en morgen zal de zon schijnen.

Klimaat

-> berekent de gemiddelde toestand van temperatuur en neerslag over 30 jaar

Klimaatzones

We onderscheiden drie grote klimaatzones op basis van temperatuur:

1. Koud

2. Gematigd

3. Warm

Warme klimaatzone

Maandtemperatuur altijd hoger dan 18°C.

- Woestijnen

- Tropische savanne

- Tropisch regenwoud

Gematigde klimaatzone

Maandtemperatuur ligt bij minstens 1 maand tussen 10°C en 18°C

Koude klimaatzone

Maandtemperatuur ligt altijd lager dan 10°C

Het klimaat bepalen met een klimatogram

Op basis van temperatuur én neerslag

Afhankelijkheid van de temperatuur door de ligging

ten opzichte van de breedteligging

Hoe verder

van de evenaar verwijderd

hoe kouder

het gemiddeld wordt.

Welke locatie ligt het dichtst bij de evenaar?

locatie 1 locatie 2

Afhankelijkheid van de temperatuur door de ligging

ten opzichte van de afstand tot de oceaan of zee

Zeewater onderdrukt de koudste en warmste temperaturen.

Welke locatie ligt het dichtst bij de zee?

Afhankelijkheid van de temperatuur door de ligging

ten opzichte van de hoogteligging

Hoe hoger een gebied ligt, hoe kouder:

ongeveer 0.6 °C kouder per 100 m hoger!

Welke locatie ligt het hoogst?

Afhankelijkheid van de neerslag door de ligging

ten opzichte van de breedteligging

Hoe dichter het gebied bij de keerkringen ligt, hoe droger.

Afhankelijkheid van de neerslag door de ligging

ten opzichte van de afstand tot de oceaan of zee

Hoe dichter bij de zee, hoe meer neerslag.

Klimatogram

temperatuur- en neerslaggegevens over een periode van gemiddeld 30 jaar.

Bepaal het klimaattype. Gebruik je determineertabel.

Warm gematigd met natte winter

Bepaal het klimaattype. Gebruik je determineertabel.

koud gematigd

Week 4

Vegetatie

klimaat en vegetatie

groeivoorwaarden

WELKE zijn de twee noodzakelijke criteria voor planten om goed te groeien?

groeivoorwaarden

De twee noodzakelijke criteria voor planten om goed te groeien:

 

• Temperatuur = 10°C of hoger (vanaf 18 graden is ideaal)

• Het moet een natte maand zijn = meer dan dubbel zoveel neerslag als de gemiddelde temperatuur

Verbind het vegetatieype

met de bijhorende foto

Text

tropisch regenwoud

savanne

taiga

toendra

Zoek in je atlas het klimaattype en vegetatietype van :

Koeweit

Zoek in je atlas het klimaattype en vegetatietype van :

Koeweit (atlas p. 110 voor ligging, p. 106 voor klimaat/vegetatie + legende achterflap)

klimaattype : gematigd altijd droog klimaat

vegetatietype :

Zoek in je atlas het klimaattype en vegetatietype van :

Koeweit

klimaattype : gematigd altijd droog klimaat

vegetatietype : woestijnen en halfwoestijnen van de (sub)tropen

Week 5

Bodem en ondergrond

Landschappen

Hoe worden landschappen gevormd door erosie, verwering en sedimentatie?

Verwering

Verwering

Het uiteenvallen of afbreken van stenen en rotsen

(door EXOGENE KRACHTEN

= de invloed van temperatuur, water en plantenwortels)

1. Mechanische verwering:

stenen vallen uit elkaar in kleinere stukken,

ze brokkelen/pulveren af.

2. Chemische verwering:

samenstelling van het gesteente verandert door invloed van water en zuren.

Chemische verwering:

• het gesteente reageert met regenwater en zuren die in het water opgelost zijn (zo ontstaan bv. grotten)

• Hoe WARMER het klimaat, hoe MEER chemische verwering.

Mechanische verwering

• bevriezen van water in de spleten

Biologische verwering

- duwen van de plantenwortels - sappen van wortels zetten

tussen gesteente en spleten chemische reacties in gang

Jong gebergte

Oud gebergte

Scherpe punten

Afgevlakte heuvels door verwering en erosie

Chemische Verwering

Mechanische Verwering

Erosie en sedimentatie

Erosie

Water/ijs/wind snijdt een weg door het landschap; bodem wordt meegevoerd (transport)

Bewegend water & lucht

neemt deeltjes mee!

Sedimentatie

Sedimentatie = Het neerleggen van deeltjes.

Erosie in een rivier

Voor erosie in een rivier is de stroomsnelheid belangrijk:

hoe steiler de rivier afloopt, hoe sneller de rivier stroomt

=> meer erosie!

Transport

In de middenloop van de rivier worden gesteenten getransporteerd. Het water stroomt niet meer snel genoeg om te eroderen, maar wel om het materiaal te vervoeren.

De snelheid van het transport is afhankelijk van een TWEE factoren:

• snelheid van de stroming.

• korrelgrootte van het gesteente.

Erosie

Erosie & sedimentatie

Sedimentatie

Ruwe krachtige rivier

Steile hellingen

Veel erosie

V-dal

Meander

 

Flauwe hellingen

Veel transport van erosiemateriaal

vlak landschap

Rustige rivier

Veel sedimentatie

Delta

Samenvatting:

Verwering: Gesteente wordt afgebroken, maar blijft op dezelfde plaats

Chemische verwering (oplossen, bijvoorbeeld in water)

Mechanische verwering (in stukken breken)

Vorst (water zet uit, breekt steen in stukken)

Krimp/uitzetten (door temperatuurverschillen)

Plantenwortels die het uit elkaar drukken

Erosie: slijtage van een vast oppervlak waarbij deeltjes verplaatsen en/of verdwijnen (TRANSPORT).

Sedimentatie: neerleggen van deeltjes op de bodem.

Erosie

Verwering

Bodem en ondergrond

De bodem is het bovenste, losse deel van de aardkorst dat belangrijk is voor de plantengroei. Planten groeien met hun wortels in de bodem.

De ondergrond is het deel van de aardkorst dat onder de bodem ligt. Als die uit vaste gesteenten bestaat, moet die eerst veranderen in losse gesteenten zodat daarin een bodem kan ontstaan

losse gesteenten

vaste gesteenten

Korrelgrootte en doorlaatbaarheid