W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · N I V E A U 3 E N 4
Invloed uitoefenen
Je wilt iets veranderen op school, in je buurt of in het land. Wat kun je doen, en waar liggen de grenzen?
Les 5 · Macht en besluitvorming
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · N I V E A U 3 E N 4
Invloed uitoefenen
Je wilt iets veranderen op school, in je buurt of in het land. Wat kun je doen, en waar liggen de grenzen?
Les 5 · Macht en besluitvorming
Over deze les: les 5 en de laatste les van het thema Macht en besluitvorming, voor mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Studenten verkennen hun eigen standpunt over een onderwerp dat hen raakt en ontdekken wat ze kunnen doen om invloed uit te oefenen: van stemmen en inspreken tot een petitie, een demonstratie of lid worden van een raad. Ze bespreken ook waar de grenzen liggen, zoals bij demonstreren: dat mag, geweld niet. Studenten worden niet beoordeeld op hun mening.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de politiek-juridische dimensie (deelnemen aan de democratie). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Macht en besluitvorming, eis 5) gaat het om het verkennen van een eigen standpunt en het ontwikkelen van handelingsmogelijkheden om invloed uit te oefenen, en hoe die zich verhouden tot democratische waarden en dilemma's. Image credit: Ainali, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 5
Na deze les:
1
Je kan verschillende manieren noemen om invloed uit te oefenen.
2
Je kan uitleggen waar de grenzen liggen als je actie voert.
3
Je kan je eigen standpunt onderbouwen en een passende actie kiezen.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Twee ervan zijn in de trailer van vorige les al genoemd. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.
S T A R T V R A A G
LES 5
Over welk onderwerp zou jij het liefst iets willen veranderen?
Wonen en huur
Werk en loon
Klimaat en natuur
Veiligheid in mijn buurt
Startvraag: noteer welk onderwerp het vaakst gekozen wordt. Dat onderwerp kun je straks gebruiken als voorbeeld bij de open vraag en bij de opdracht. Vraag een paar studenten waarom ze voor hun onderwerp kozen.
M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G
LES 5
Zo oefen je invloed uit
Stemmen bij verkiezingen, vanaf 18 jaar.
Contact zoeken met een raadslid of Kamerlid, of inspreken bij de gemeenteraad.
Een petitie starten of tekenen.
Demonstreren, samen met anderen.
Meedoen in de studentenraad, de ondernemingsraad of een jongerenraad.
Lid worden van een politieke partij of een actiegroep.
Uitleg: veel gemeenten hebben een jongerenraad, die de gemeenteraad gevraagd en ongevraagd advies geeft. Raadsleden zijn vaak gewoon via e-mail of sociale media te bereiken; hun gegevens staan op de website van de gemeente. Veel politieke partijen hebben een eigen jongerenorganisatie.
Vraag: welke van deze manieren heb je zelf al eens gebruikt, of zie je jezelf doen?
V R A A G
LES 5
Esra wil dat er op haar mbo-school een overdekte fietsenstalling komt. Welke weg past daar het best bij?
De Tweede Kamer mailen
Demonstreren op het Malieveld
Een klacht bij de Nationale ombudsman
Een voorstel via de studentenraad
Antwoord: D. Een fietsenstalling is een zaak voor het schoolbestuur, en de studentenraad praat namens studenten mee met dat bestuur. De Tweede Kamer en het Malieveld passen bij landelijke onderwerpen, en de ombudsman gaat over klachten over de overheid. Kies de weg die past bij wie er beslist.
K E R N B E G R I P
LES 5
Demonstratierecht
Het recht om samen met anderen in het openbaar je mening te laten zien. Het staat in artikel 9 van de Grondwet. Je meldt een demonstratie van tevoren bij de gemeente. Een vergunning heb je niet nodig.
Kernbegrip: de regels staan in de Wet openbare manifestaties. De burgemeester kan voorschriften geven, bijvoorbeeld over de plek of de route, om de gezondheid of het verkeer te beschermen of wanordelijkheden te voorkomen. Alleen in uitzonderlijke gevallen mag een demonstratie worden verboden. De inhoud van je boodschap mag nooit de reden zijn voor een verbod.
M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G
LES 5
Demonstreren: wat mag wel en wat niet?
Wel
Met borden en spandoeken de straat op. Leuzen roepen, ook als anderen het er niet mee eens zijn.
Je houdt je aan de afspraken die de burgemeester maakt, bijvoorbeeld over de plek en de tijd.
Niet
Geweld gebruiken, dingen vernielen of mensen bedreigen. Ook niet als je heel boos bent.
Houd je je niet aan de regels? Dan kan de politie de demonstratie beëindigen en kunnen deelnemers worden aangehouden.
Uitleg: hier zit de kern van het democratische dilemma. Je mag je mening laten zien, ook als die anderen niet bevalt. Maar de vrijheid van de een houdt op waar de veiligheid en de rechten van een ander in gevaar komen.
Hulpzin voor wie vastloopt: mag je dit ook als je het met de demonstranten oneens bent? Dan geldt de regel voor iedereen.
V R A A G
LES 5
Een groep jongeren meldt een demonstratie tegen de hoge huren. Wat mag de burgemeester dan doen?
Het onderwerp van de demonstratie verbieden
Alleen leden van een partij laten meedoen
Regels geven over de plek en de tijd
Vooraf een boete geven aan de organisatoren
Antwoord: C. De burgemeester mag voorschriften geven over bijvoorbeeld de plek, de route en de tijd, zodat het veilig blijft. Het onderwerp mag nooit de reden zijn om een demonstratie te verbieden: dat beschermt artikel 9 van de Grondwet.
M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G
LES 5
Zo pak je het aan
Kies je doel. Wat wil je precies veranderen?
Zoek uit wie beslist. De school, het bedrijf, de gemeente of het Rijk?
Zoek medestanders. Samen heb je meer invloed.
Kies je actie. Een gesprek, een petitie, inspreken of een demonstratie.
Houd vol. Verandering kost vaak tijd.
Uitleg: stap 2 is vaak de belangrijkste. Wie bij de verkeerde persoon aanklopt, verliest tijd. Verwijs terug naar les 1 van dit thema: welke manier van invloed past bij welk niveau? Begin klein, bijvoorbeeld met een gesprek, en kies pas zwaardere middelen als dat niets oplevert.
De foto toont een raadzaal, waar de gemeenteraad vergadert en waar je in veel gemeenten kunt inspreken. Image credit: A. J. van der Wal, CC BY-SA 4.0
K E R N B E G R I P
LES 5
Dilemma
Een keuze tussen twee dingen die allebei belangrijk zijn. Bijvoorbeeld: het recht om te demonstreren tegenover het recht van anderen om veilig en ongehinderd over straat te gaan. In een democratie zoek je samen naar een eerlijke balans.
Kernbegrip: laat studenten zelf een dilemma bedenken bij hun onderwerp uit de startvraag. Bijvoorbeeld bij wonen: nieuwe woningen bouwen tegenover het groen in de wijk behouden.
V R A A G
LES 5
Welke actie gaat over de grens van wat mag in een democratie?
Een raadslid bedreigen via sociale media
Een raadslid een kritische mail sturen
Met een spandoek bij het gemeentehuis staan
Een petitie tegen een raadsbesluit starten
Antwoord: A. Bedreigen is strafbaar, ook online. Kritiek geven, demonstreren en een petitie starten zijn juist manieren om je mening te laten horen die in een democratie horen. Bespreek ook wat bedreigingen doen met mensen die zich verkiesbaar willen stellen.
J O U W A N T W O O R D
LES 5
Kies het onderwerp uit de startvraag. Wat is jouw standpunt, en waarom vind je dat?
Open vraag: er is geen goed of fout standpunt. Goede antwoorden geven een duidelijk standpunt en minstens één argument. Studenten worden niet beoordeeld op hun mening, wel op hoe ze die onderbouwen.
Vervolgvraag: wat zou iemand met een ander standpunt zeggen, en wat vind je van dat argument?
S T E L L I N G
LES 5
Een snelweg blokkeren voor een goed doel moet kunnen, ook als de burgemeester het heeft verboden.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens één argument geven. Er is geen goed of fout antwoord: het gaat om het onderbouwen van een standpunt. Het dilemma zit tussen opvallen om iets te bereiken en je houden aan de regels die voor iedereen gelden. Vraag door: wie bepaalt wat een goed doel is? En geldt jouw antwoord ook voor een groep met een doel waar jij het niet mee eens bent?
O P D R A C H T
LES 5
Plan je actie
1
Kies een onderwerp op school, in je buurt of op je werk dat je wilt veranderen.
2
Zoek uit wie erover beslist, en kies twee acties die passen: een gesprek, een petitie, inspreken of een demonstratie.
3
Schrijf op aan welke regels je je moet houden, en hoe je rekening houdt met mensen die het oneens zijn.
minute
second
In groepjes van drie
Opdracht: loop rond en vraag door bij stap 2: past deze actie bij wie er beslist? Een demonstratie voor een kantine-onderwerp is vaak te zwaar, een gesprek met de studentenraad ligt meer voor de hand. Laat aan het eind twee groepjes hun plan presenteren.
Hulp voor wie vastloopt: kies het onderwerp dat in de startvraag het meest gekozen werd.
T E R U G B L I K
LES 5
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Manieren om invloed te hebben
Grenzen van actievoeren
Standpunt en actie kiezen
Ik kan ze allemaal
Terugblik: dit is de laatste les van het thema. Gebruik de uitslag om te bepalen welk onderwerp je nog eens herhaalt voordat je met de afsluiting of het examenonderdeel van het thema begint.
Image credit: LessonUp