W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Invloed door de tijd
Vroeger mochten niet alle mensen stemmen. Hoe kregen gewone mensen meer invloed, en hoe doen we dat nu?
Les 3 · Macht en besluitvorming
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Invloed door de tijd
Vroeger mochten niet alle mensen stemmen. Hoe kregen gewone mensen meer invloed, en hoe doen we dat nu?
Les 3 · Macht en besluitvorming
Over deze les: les 3 van het thema Macht en besluitvorming, voor Entree en mbo niveau 2, ongeveer 30 minuten. Studenten ontdekken dat de invloed van gewone mensen is gegroeid door acties van mensen zelf: stemrecht, vakbonden en stakingen. Ze zien hoe actievoeren is veranderd door sociale media.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de politiek-juridische dimensie (democratie en invloed van burgers). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Macht en besluitvorming, eis 3) gaat het om hoe invloed en zeggenschap door de tijd zijn veranderd en wat groepen daaraan hebben bijgedragen. Image credit: Ainali, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 3
Na deze les:
1
Je kan uitleggen dat gewone mensen steeds meer invloed kregen.
2
Je kan uitleggen wat een vakbond doet.
3
Je kan vertellen hoe sociale media actievoeren veranderen.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Deze les kijkt terug in de tijd. Vraag of studenten weten wat hun opa of oma vroeger niet mocht.
S T A R T V R A A G
LES 3
Heb je weleens samen met anderen iets voor elkaar gekregen?
Ja, op school
Ja, bij mijn sport of club
Ja, op mijn werk of stage
Nee, nog niet
Startvraag: vraag na de uitslag een paar studenten wat ze samen voor elkaar kregen en hoe. Aan het eind van de les komt de vraag terug: samen sta je sterker.
M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G
LES 3
Lang niet iedereen mocht stemmen
Vroeger mochten niet alle mensen stemmen. Arme mensen en vrouwen mochten het niet.
In 1919 mochten vrouwen voor het eerst stemmen.
Nu mag iedereen vanaf 18 jaar stemmen.
Dat kwam niet vanzelf. Mensen voerden jarenlang actie.
Uitleg: in 1917 kregen alle mannen stemrecht en in 1919 de vrouwen. Sinds 1972 mag je vanaf 18 jaar stemmen. Vraag: hoe oud waren je opa of oma toen ze voor het eerst mochten stemmen?
V R A A G
LES 3
Wat deden mensen om stemrecht te krijgen?
Ze wachtten tot de koning het gaf
Ze betaalden extra belasting
Ze kochten de stemmen van anderen
Ze voerden jarenlang actie
Antwoord: D. Stemrecht kwam er doordat mensen jarenlang actie voerden. Het werd niet cadeau gegeven. Vraag door: welke actie zou jij gevoerd hebben?
M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G
LES 3
Samen sta je sterker
Rond 1900 werkten veel mensen twaalf uur per dag.
Samen in een vakbond sta je sterker. Een vakbond maakt afspraken met bazen over loon en werktijden. Soms leggen werknemers samen het werk neer. Dat heet een staking.
Nu zijn werkdagen korter, door acties en nieuwe wetten.
Uitleg: een vakbond is een vereniging van werknemers. Afspraken met werkgevers staan in een cao, een collectieve arbeidsovereenkomst. Veel studenten werken al onder een cao, bijvoorbeeld in de horeca of de supermarkt. Image credit: Donald Trung Quoc Don, CC BY-SA 4.0
V R A A G
LES 3
Wat doet een vakbond?
Maakt afspraken met bazen over loon
Betaalt het loon van alle werknemers
Maakt de wetten voor heel Nederland
Kiest wie er bij een bedrijf werkt
Antwoord: A. Een vakbond praat namens werknemers met werkgevers over loon en werktijden. Het loon wordt betaald door de werkgever en wetten worden gemaakt door de regering en de Kamers.
M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G
LES 3
Actievoeren toen en nu
Toen
Je deelde folders uit en liep mee in optochten. Het kostte weken om veel mensen te bereiken.
Nu
Met één bericht bereik je duizenden mensen. Een online petitie teken je in een minuut.
Maar een like is snel gegeven. Echte verandering vraagt meestal meer.
Uitleg: bespreek ook de nadelen van sociale media. Berichten worden niet vooraf gecontroleerd, dus ook onjuiste informatie verspreidt zich snel.
Hulpzin voor wie vastloopt: wat is sneller, en wat is sterker?
S T E L L I N G
LES 3
Een staking is een goede manier om iets te veranderen.
Eens
Oneens
Weet ik niet
Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord. Het dilemma zit tussen druk zetten en de last voor anderen. Vraag door: wat zou je als eerste proberen?
O P D R A C H T
LES 3
Actie van nu
1
Zoek een actie van de laatste jaren, op straat of online. Bijvoorbeeld een staking of een petitie.
2
Wat wilde de groep veranderen? Lukte dat?
3
Wat deed de groep om invloed te krijgen? Deel het met de klas.
minute
second
In tweetallen
Opdracht: laat studenten bij voorkeur betrouwbare bronnen gebruiken, zoals rijksoverheid.nl of de website van een vakbond. Zet aan het eind de acties samen op het bord.
Hulp voor wie vastloopt: denk aan een klimaatmars of een staking in het openbaar vervoer.
V R A A G
LES 3
Wat is een nadeel van actievoeren via sociale media?
Je bereikt er bijna nooit mensen mee
Het kost je meestal veel geld
Een like is snel gegeven en dan stopt het
Je mag er geen petitie mee delen
Antwoord: C. Een like is snel gegeven, maar daarmee verander je nog niets. Sociale media bereiken juist veel mensen, goedkoop, en een petitie delen mag gewoon.
T E R U G B L I K
LES 3
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Invloed is gegroeid
Vakbonden
Actievoeren met sociale media
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Macht op de werkvloer
Op je stage heb je te maken met mensen die meer te zeggen hebben dan jij. Volgende les ontdek je wat een goede baas doet, en waar je terechtkunt als iets niet goed voelt.
Je kan zeggen wat het verschil is tussen een goede baas en misbruik van macht.
Je kan zeggen waar je terechtkunt als iets niet goed voelt.
Volgende les: thema Macht en besluitvorming, les 4.
Image credit: LessonUp