Basisstof 1: Genotype en fenotype

• New lesson editor
• Biologie
• Middelbare school
• vmbo b, k
• Leerjaar 2

Jij en je genen: genotype en fenotype

Wat weet jij al over genen en erfelijkheid?

Leerdoel van deze les

Aan het einde van de les kun je uitleggen wat genotype en fenotype zijn, hoe erfelijke eigenschappen worden doorgegeven en wat de rol is van chromosomen en DNA.

Wat zie je aan een baby?

Pasgeboren baby's lijken vaak op hun ouders. Eigenschappen zoals oogkleur of de vorm van het gezicht kunnen 'herkenbaar' zijn. Dit zijn erfelijke eigenschappen.

Wat zijn erfelijke eigenschappen?

Erfelijke eigenschappen krijg je van je ouders, zoals de kleur van je ogen, haren en de vorm van je oren.

Waar zitten erfelijke eigenschappen?

Erfelijke eigenschappen liggen opgeslagen in chromosomen. Chromosomen zitten in de celkern van elke lichaamscel.

Wat zijn chromosomen?

Chromosomen zijn lange, dunne draden in de celkern. Ze bestaan vooral uit DNA. Dit DNA heeft alle informatie over erfelijke eigenschappen.

Wat is genotype?

Genotype is de informatie op je DNA voor al jouw erfelijke eigenschappen. Deze informatie verandert niet tijdens je leven.

Wat is fenotype?

Het fenotype is alles wat je kunt zien aan een organisme, zoals haarkleur en oogkleur, maar ook onzichtbare eigenschappen als bloeddruk.

Verschil tussen genotype & fenotype

Wanneer je je haar verft, verandert je fenotype (uiterlijk), maar jouw genotype (DNA-informatie) blijft gelijk. Je haar groeit weer terug in de oorspronkelijke kleur.

Genotype vs. fenotype

Fenotype

Genotype

Dit is de informatie op het DNA voor al jouw erfelijke eigenschappen. Niet zichtbaar, onveranderlijk.

Dit is alles wat aan je te zien is, en kan veranderen door invloeden van het milieu (zoals zonlicht of haarverf).

Invloed van de omgeving

Je fenotype kan veranderen door invloeden zoals zonlicht (bruin worden) of haarverf. Je genotype blijft altijd hetzelfde.

Alle cellen hebben hetzelfde DNA

Elke lichaamscel bevat dezelfde erfelijke informatie. Dus niet alleen je haarcellen, maar bijvoorbeeld ook je huid- en spiercellen.

Voorbeelden van lichaamscellen

Voorbeelden zijn huidcellen, spiercellen en levercellen. Al deze cellen hebben hetzelfde DNA.

Samenvatting

Genotype = informatie op je DNA, onveranderd. Fenotype = alle eigenschappen die je ziet en die kunnen veranderen door milieu-invloed.

Denk na: zelfde genotype, ander fenotype?

Kun je bedenken hoe twee mensen met hetzelfde genotype toch een verschillend fenotype kunnen hebben? Denk aan zon of haarverf!

Wat onthoud jij?

Noem één eigenschap van jezelf die mogelijk erfelijk is en één die is veranderd door je omgeving.

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.

Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.

Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.