seneca epistula 9, paragraaf 6+7

• Latijn
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 6

seneca epistula 9, paragraaf 6+7

In deze LessonUp zal je eerst een video bekijken waarin de Latijnse tekst wordt besproken. Daarna volgt de vertaling en vragen bij de tekst.

besprekingsvideo

Let op: de docent in de video gebruikt cijfers om aan te geven in welke naamval iets staat. 

1= nom

2 = gen

3 = dat

4 = acc

5 = abl

besprekingsvideo

Let op: in de video worden de pv's onderstreept.

De docent in de video gebruikt <....> om aan te geven dat het een bijzin is.

besprekingsvideo

Bekijk de volgende video t/m 10.30 (paragraaf 6), waarin de Latijnse tekst wordt besproken. Daarna volgt de vertaling van paragraaf 6 en vragen bij de tekst.

Na de vragen doen we hetzelfde voor paragraaf 7.

Quaeris quomodo amicum cito facturus sit? 

Dicam, 

si illud mihi tecum convenerit, 

ut statim tibi solvam 

quod debeo 

et quantum ad hanc epistulam paria faciamus. 

Jij vraagt hoe hij snel een vriend zal maken? 

Dat zal ik zeggen, 

als wij het hierover eens geworden zullen zijn, 

dat ik jou meteen betaal 

wat ik schuldig ben 

en wij wat betreft deze brief quitte staan.

Quaeris quomodo amicum cito facturus sit? 

Dicam, 

si illud mihi tecum convenerit, 

ut statim tibi solvam 

quod debeo 

et quantum ad hanc epistulam paria faciamus. 

quod debeo:  Seneca is Lucilius een citaat verschuldigd (zie Ep. 6.7)

 Hecaton ait, 

‘ego tibi monstrabo amatorium 

sine medicamento, sine herba, sine ullius veneficae carmine: 

si vis amari, ama’. 

Hecato zegt: ‘

Ik zal jou een liefdesdrank laten zien zonder tovermiddel, zonder kruid, zonder toverspreuk van enige tovenares: 

als jij bemind wil worden, moet jij beminnen.’ 

 Hecaton ait, 

‘ego tibi monstrabo amatorium 

sine medicamento, sine herba, sine ullius veneficae carmine: 

si vis amari, ama’. 

amatorium :Een drankje dat onder meer bestaat uit gif en kruiden en dat werd gemaakt terwijl een gifmengster/tovenares bepaalde spreuken uitsprak.

Si vis amari, ama sententia. In tekst 3 zei Seneca iets dergelijks over een actieve houding: fidem si putaveris, facies.

Habet autem non tantum usus amicitiae veteris et certae magnam voluptatem 

sed etiam initium et comparatio novae.

Nu geeft (heeft) niet alleen de omgang met een oude en betrouwbare vriendschap groot genoegen maar ook het begin en het verwerven van een nieuwe.

Habet autem non tantum usus amicitiae veteris et certae magnam voluptatem 

sed etiam initium et comparatio novae.

Habet autem het woord ‘autem’ geeft hier aan dat Seneca een nieuw punt aansnijdt, in dit geval het genoegen van vriendschap, zowel het uitoefenen van een bestaande als het verwerven van een nieuwe. 

De docent maakte een fout bij
Dicam (r.27). In welke tijd staat Dicam?

1. prae
2. imperfectum
3. perfectum
4. futurum

amatorium t/m carmine
vraag 8a: Wat is die liefdesdrank volgens Hecaton?

1. Een toverdrank die de ander verliefd maakt
2. Een kruidenmengsel dat passie opwekt
3. vermogen om zelf te beminnen
4. vermogen om zelf bemind te worden

amatorium t/m carmine
vraag 8b: Welke stilistische middelen worden hier gebruikt?

1. tricolon en asyndeton
2. tricolon en chiasme
3. tricolon en parallellisme
4. tricolon en polysyndeton

besprekingsvideo

Bekijk de volgende video vanaf 10.30 (paragraaf 7), waarin de Latijnse tekst wordt besproken. Daarna volgt de vertaling van paragraaf 7 en vragen bij de tekst.

Quod interest inter metentem agricolam et serentem, 

hoc (interest) inter eum 

qui amicum paravit 

et (eum) qui parat. 

Wat het verschil is tussen een boer die oogst en een die zaait, 

dat is het verschil tussen degene 

die een vriend heeft verworven 

en degene die een vriend aan het verwerven is.

Quod interest inter metentem agricolam et serentem, 

hoc (interest) inter eum 

qui amicum paravit 

et (eum) qui parat. 

zie r. 13: Hoc interest inter nos et illos.

een analogieredenering met een parallellisme: 

metentem agricolam (a) 

agricolam et serentem (b) 

 hoc inter eum qui amicum paravit (a) 

et qui parat (b): 

een boer die zaait kan vergeleken worden met iemand die een vriend verwerft; een boer die oogst kan vergeleken worden met iemand die al een vriend heeft (verworven)

paravit ... parat
vraag 9a. In welke tijden staan deze pv's?

1. beide ind. prae
2. beide ind. perfectum
3. paravit = ind pf parat = ind prae
4. paravit = ind pf parat = coni prae

vraag 9b. paravit staat in het perfectum omdat...

1. het om een afgesloten handeling gaat
2. het om een éénmalige handeling gaat
3. het om het begin van een handeling gaat
4. het gaat om een voortdurende handeling

vraag 9b. parat staat in het praesens omdat...

1. het gaat om een handeling die zich afspeelt in het heden
2. het gaat om een handeling die zich steeds herhaalt
3. het gaat om een handeling die voortduurt
4. het gaat om een praesens historicum

Welke begrippen horen bij elkaar?

metentem agricolam

(agricolam) serentem

paravit

parat

Attalus philosophus dicere solebat

iucundius esse amicum facere

quam (amicum) habere, 

‘quomodo artifici iucundius pingere est 

quam pinxisse’.

De filosoof Attalus zei gewoonlijk 

dat het aangenamer is een vriend te maken 

dan er een te hebben, 

‘zoals het voor een kunstenaar aangenamer is bezig te zijn met schilderen 

dan geschilderd te hebben’. 

10. Welke begrippen horen bij elkaar?

pingere

pinxisse

amicum facere

amicum habere

artifici iucundius 

iucundius

esse 

Illa in opere suo occupata sollicitudo

ingens oblectamentum habet in ipsa occupatione: 

non aeque delectatur 

qui ab opere perfecto removit manum. 

Deze aandacht, opgaand in op zijn eigen het werk, 

geeft (heeft) een geweldig genot juist door het bezig zijn: 

niet is op gelijke wijze blij degene 

die van een voltooid werk zijn hand heeft verwijderd. 

non aeque: welk stilistisch middel is hier gebruikt?

1. alliteratie
2. hyperbaton
3. hyperbool
4. litotes

Iam fructu artis suae fruitur: 

ipsa fruebatur arte 

cum pingeret. 

Fructuosior est adulescentia liberorum, 

sed infantia dulcior (est). 

Hij geniet nu van de opbrengst van zijn kunst: 

van de kunst zelf genoot hij 

toen hij aan het schilderen was. 

Lonender is de adolescentie van kinderen, 

maar hun kindertijd is zoeter/aardiger.

Iam fructu artis suae fruitur: 

ipsa fruebatur arte 

cum pingeret. 

Fructuosior est adulescentia liberorum, 

sed infantia dulcior (est). 

Fructu in het geval van de kunstenaar betreft dit het schilderij; in het geval van de vriendschap betreft dit de vriend.

Iam fructu artis suae fruitur: 

ipsa fruebatur arte 

cum pingeret. 

Fructuosior est adulescentia liberorum, 

sed infantia dulcior (est). 

Ouders hebben meer voordeel van hun kinderen, wanneer ze groter zijn; ze zien al wat resultaten van hun opvoeding en wellicht kunnen de kinderen ook al werken; de vroege kindertijd brengt geen voordeel met zich mee, maar ouders genieten wel van deze zoete periode. De adulescentia correspondeert dus met het hebben van een vriend (levert meer voordeel op); de infantia correspondeert met het maken van een vriend; dat levert meer genot op. 

11. Waarmee vormt ab opere perfecto een tegenstelling?

1. in opere suo
2. occupata sollicitudo
3. in ipsa occupatione
4. non aeque

vraag 12: Welke algemene werkt Seneca uit naar aanleiding van Attalus' uitspraak?

• Het bezig zijn met/het proces van het creëren van iets geeft meer voldoening dan de voltooiing ervan.

fructioser t/m dulcior
vraag 13: Deze zin vormt een chiasme
A1 - B1 : B2 - A2
Welk woord komt op de plaats van A1?

1. Fructuosior
2. adulescentia
3. liberorum
4. infantia

fructioser t/m dulcior
vraag 13: Deze zin vormt een chiasme
A1 - B1 : B2 - A2
Welk woord komt op de plaats van B1?

1. est
2. adulescentia
3. liberorum
4. infantia

fructioser t/m dulcior
vraag 13: Deze zin vormt een chiasme
A1 - B1 : B2 - A2
Welk woord komt op de plaats van B2?

1. est
2. liberorum
3. infantia
4. dulcior

fructioser t/m dulcior
vraag 13: Deze zin vormt een chiasme
A1 - B1 : B2 - A2
Welk woord komt op de plaats van A2?

1. est
2. liberorum
3. sed
4. dulcior