Eten of gegeten worden
Eten of gegeten worden
Open met het grote idee van de les: energie en stoffen gaan door de natuur heen. Organismen leven van wat ze opnemen of wat ze zelf maken.
Lesdoel
Ik kan beschrijven dat bij fotosynthese energierijke stoffen worden gevormd uit energiearme stoffen, hoe bij verbranding energie vrijkomt, en hoe organismen via voedselrelaties met elkaar verbonden zijn.
This item has no instructions
Fotosynthese maakt voedsel
Planten maken zelf energierijke stoffen
Dat doen ze uit energiearme stoffen
Hiervoor is lichtenergie nodig
De gevormde stof is vooral glucose
Benadruk dat 'voedsel maken' in de biologie betekent: glucose vormen. Koppel dit aan producenten, zonder daar al diep op vooruit te lopen.
Welke stoffen zijn nodig?
Bij fotosynthese worden koolstofdioxide en water omgezet in glucose en zuurstof.
De beginstoffen zijn energiearm. De producten bevatten meer opgeslagen energie, vooral de glucose.
Noem eventueel dat koolstofdioxide uit de lucht komt en water uit de bodem. De precieze opnameorganen hoeven hier nog niet centraal te staan.
De formule van fotosynthese
koolstofdioxide + water + lichtenergie → glucose + zuurstof
De energie uit zonlicht wordt opgeslagen in de stof glucose.
Laat leerlingen zien dat lichtenergie geen stof is, maar wel nodig is om de reactie mogelijk te maken.
Waar gebeurt fotosynthese?
In cellen met bladgroenkorrels
Daarom zijn vooral groene delen van planten belangrijk
Hier wordt lichtenergie vastgelegd in glucose
De gebruiker noemde bladgroenkorrels bij producenten; hier is het logisch om dat al te verankeren als plek van fotosynthese.
Verbranding geeft energie vrij
Bij verbranding worden energierijke stoffen omgezet in energiearme stoffen.
De opgeslagen energie komt dan weer vrij. Organismen kunnen die energie gebruiken voor hun levensprocessen.
Gebruik 'verbranding' biologisch: afbraak van glucose met zuurstof. Niet verwarren met vuur.
De formule van verbranding
glucose + zuurstof → koolstofdioxide + water + energie
Bij verbranding verdwijnt de energie niet: ze komt vrij uit de glucose.
Leg het spiegelbeeld met fotosynthese expliciet uit: dezelfde stoffen komen terug, maar in omgekeerde richting en met energie die vrijkomt.
Fotosynthese en verbranding samen
Fotosynthese: energie wordt opgeslagen in glucose.
Verbranding: energie wordt weer vrijgemaakt uit glucose.
Zo hangen stofwisseling en energie in organismen met elkaar samen.
Dit is de inhoudelijke brug naar voedselrelaties: organismen hebben energierijke stoffen nodig, direct of indirect afkomstig van producenten.
Voedselrelaties in de natuur
Organismen zijn met elkaar verbonden doordat ze voedsel eten of zelf voedsel maken.
Via die voedselrelaties gaan stoffen en energie van het ene organisme naar het andere.
Leg hier de centrale vraag van het hoofdstuk impliciet neer: wie maakt voedsel, wie eet het, en wat gebeurt er met resten?
Van plant naar dier naar reducent
producent → consument → reducent
Producenten maken glucose.
Consumenten nemen energierijke stoffen op met voedsel.
Reducenten zetten resten weer om in energiearme stoffen.
Dit is een samenvattende causale keten. Gebruik haar om de samenhang van het hele onderwerp zichtbaar te maken.
Producenten
Producenten maken energierijke stoffen uit energiearme stoffen
Planten zijn producenten
In cellen met bladgroenkorrels vindt fotosynthese plaats
Producenten vormen de basis van voedselrelaties
Koppel producenten terug aan de eerste subtopic: zonder fotosynthese geen glucose en dus geen start van een voedselketen.
Consumenten
Consumenten halen energierijke stoffen uit hun voedsel
Dieren zijn consumenten
Ze maken dus niet zelf glucose uit koolstofdioxide en water
Ze zijn afhankelijk van andere organismen
Noem dat consumenten indirect of direct afhankelijk zijn van producenten.
Reducenten ruimen resten op
Reducenten zetten energierijke stoffen uit resten van gestorven planten en dieren om in energiearme stoffen
Schimmels en bacteriën zijn reducenten
Zo verdwijnen resten niet zomaar uit het ecosysteem
Gebruik precies de term 'reduc enten' en verbind dit met kringloop: stoffen blijven circuleren.
Soorten consumenten
Planteneters eten planten
Vleeseters eten dieren
Alleseters eten zowel planten als dieren
Deze groepen verschillen in waar hun energierijke stoffen vandaan komen.
Houd het functioneel: het gaat hier om voedselbron en plaats in voedselrelaties, niet om gebit of gedrag.
Consumenten van eerste en hogere orde
Planteneters zijn consumenten van de eerste orde
Vleeseters zijn consumenten van de tweede orde, derde orde, enzovoort
Alleseters kunnen consumenten van de eerste orde, tweede orde, enzovoort zijn
Geef mondeling een eenvoudig voorbeeld: konijn is eerste orde; vos die konijn eet is tweede orde.
Voedselketen
Een voedselketen is een reeks soorten waarbij elke soort wordt opgegeten door de volgende soort.
In de eerste schakel van een voedselketen komen alleen producenten voor.
Maak duidelijk dat een voedselketen een vereenvoudigd model is van wie wie eet.
Voedselweb
Een voedselweb is het geheel van voedselrelaties in een gebied
Bijvoorbeeld in een sloot, bos of heidegebied
Een voedselweb bestaat uit producenten en consumenten
Benadruk verschil met voedselketen: web laat zien dat organismen vaak meerdere voedselrelaties hebben.
Kringloop van stoffen
In een kringloop worden stoffen in de natuur steeds opnieuw gebruikt.
Reducenten maken uit resten weer energiearme stoffen. Planten kunnen die energiearme stoffen daarna weer opnemen.
Leg het verschil uit tussen stoffen en energie: stoffen worden hergebruikt; energie wordt niet als kringloop rondgestuurd maar komt binnen als licht en komt vrij bij verbranding.
This item has no instructions
This item has no instructions