H6 Klimaat en natuurlandschappen in Europa
Hoofdvraag
Hoe verklaar je de klimaten en de oorspronkelijke natuurlijke begroeiing van Europa?
H6 Klimaat en natuurlandschappen in Europa
Hoofdvraag
Hoe verklaar je de klimaten en de oorspronkelijke natuurlijke begroeiing van Europa?
Herhaling!
Welke natuurlandschappen waren er ook alweer in Afrika?
Begin bij de evenaar
§6,1 De invloed van de Golfstroom
Slide tekst
Leerdoelen
Wat moet je kennen en kunnen?
oJe kunt de temperatuurverschillen in Europa (West-Oost en Noord-Zuid) beschrijven en verklaren.
oJe kunt de wiskundige begrenzing van de drie luchtstreken beschrijven en verklaren.
oJe kunt beschrijven in welke luchtstreken Europa ligt.
oJe kunt de invloed van de breedteligging op de temperatuur beschrijven en verklaren.
oJe kunt verklaren waarom er temperatuurverschillen zijn tussen Noord- en Zuid-Europa.
oJe kunt de invloed van de breedteligging op de natuurlijke plantengroei in Europa beschrijven en verklaren.
oJe kunt verschillen in temperatuur tussen land en zee beschrijven en verklaren.
Leerdoelen
Wat moet je kennen en kunnen?
oJe kunt uitleggen welke invloed aan- en aflandige wind hebben op de temperatuur op het land.
oJe kunt uitleggen waar de Golfstroom invloed heeft op het klimaat in Europa en waarom daar.
oJe kunt benoemen waar in welk seizoen de zon loodrecht staat in een gebied en welk seizoen het daar dan is.
oJe kunt de verschijnselen middernachtzon en poolnacht verklaren.
B44 Luchtstreken (herhaling)
► Luchtstreken = temperatuurzones op aarde begrensd door breedtecirkels of thermisch.
● Tropen of tropische zone
● Gematigde zone
– subtropen: deel van gematigde zone bij de tropen
● Poolstreek of polaire zone
B44 Luchtstreken (herhaling)
In welke luchtstreek licht Europa (voornamelijk)?
Gematigde zone
Europa ligt vooral in de gematigde zone
Niet te warm en niet te koud
Noorden in de poolstreken
Zuiden in de subtropen
B43 Breedteligging en temperatuur (herhaling)
Koud op hoge breedte
Warm op lage breedte
Waarom warmer op lage breedte?
rechte zonnestralen verwarmen en kleiner oppervlak
zonnestralen leggen een kortere afstand af door de dampkring
B48 Temperatuur boven land en boven zee
Land warmt snel op en koelt snel af
Zee warmt langzaam op en koelt langzaam af
Strandvoorbeeld
Dit heeft veel invloed op de temperatuur van de lucht
B48 Temperatuur boven land en boven zee
Land warmt sneller op en koelt sneller af dan zee, de lucht erboven ook
De zee heeft een matigende invloed op de temperatuur
Zomer
Winter
Waarom is het in de zomer in Limburg warmer en in de winter kouder dan aan de kust?
B49 Aanlandige en aflandige wind
B49 Aanlandige en aflandige wind
Aflandige wind:
wind vanaf land
zomer warmer
winter kouder
Aanlandige wind:
wind vanaf zee
zomer minder warm
winter minder koud
matigende invloed van de zee
De Golfstroom en aanlandige wind
Zeestromen ontstaan als de wind lange tijd uit dezelfde richting waait:
toevoer warmer water uit de tropen (warme zeestroom)
toevoer kouder water uit de poolstreek (koude zeestroom)
Verklaar het temperatuurverschil tussen Oost en West Europa.
Verklaar het temperatuurverschil tussen Bergen en Jakutsk.
Vergelijk de temperaturen van Calgary, Winnipeg, Amsterdam en Kiev met elkaar. Wat valt je op?
B44 Seizoenen
B44 Seizoenen
Da aardbol draait:
in 1 dag om haar eigen as
in 1 jaar om de zon
De aardas staat 23,50 scheef:
juni: zonnestralen loodrecht op noordelijk halfrond
december: zonnestralen loodrecht op het zuidelijk halfrond
zo ontstaan de seizoenen (zomer, herfst, winter en lente)
Midzomernacht: zomer altijd licht op de noordpool
Poolnacht: winter altijd donker op de Noordpool
§6,2 Reliëf als klimaatfactor
Leerdoelen
Wat moet je kennen en kunnen?
oJe kunt de kenmerken van de vorm en het reliëf van Europa beschrijven.
oJe kunt beschrijven en verklaren welke invloed de ligging van een hooggebergte heeft op het klimaat (klimaatscheiding).
oJe kunt het verband tussen de hoogteligging en de temperatuur beschrijven en verklaren.
oJe kunt aan de hand van gegevens de temperatuur (in een berggebied) berekenen.
oJe kunt het ontstaan van stuwingsregens verklaren en daarbij de begrippen loefzijde, lijzijde en regenschaduw op de juiste manier gebruiken.
oJe kunt beschrijven en verklaren wat het gevolg is van aanlandige wind en
het ontbreken van reliëf.
B113 Reliëf
► Reliëf = hoogteverschillen in de aardkorst.
● Reliëf op land:
– hooggebergte: meeste toppen > 1.500 m
– middelgebergte: meeste toppen 500 – 1.500 m
– heuvelland: meeste toppen 200 – 500 m
– laagland: vrijwel overal < 200 m
B113 Reliëf
● Vlakte (= gebied met weinig reliëf):
– laagvlakte: < 500 m
– hoogvlakte / plateau: > 500 m
B113 Reliëf
Reliëf: Hoogteverschillen in de aardkorst
4 Reliëfvormen:
Laagland < 200 m
Heuvelland 200 - 500 m
Middelgebergte 500 - 1.500 m
Hooggebergte > 1.500 m
Laagvlakte: Vlak en lager dan 500 m
Hoogvlakte= plateau: Vlak en hoger dan 500 m
Reliëf en vorm van Europa
De Alpen zijn het belangrijkste hooggebergte, midden in Europa
Hoogste punt is de Mont Blanc (4.808 m)
Europa heeft een heel onregelmatige vorm
Het is een schiereiland
En het heeft meerdere schiereilanden
Bekijk de kaart goed.
Wat valt je op aan:
de temperatuurverschillen in juli
de temperatuurverschillen in januari
de verschillen in neerslag
Verklaar de verschillen!
Reliëf als klimaatscheiding
Klimaat
► Klimaat: gemiddelde weer in een groot gebied over een langere tijd, meestal 30 jaar.
Klimaat wordt bepaald door temperatuur en neerslag.
Reliëf als klimaatscheiding
Gebergten kunnen warme/ koude lucht tegenhouden
Klimaatscheiding: Verschijnsel dat gebieden aan beide kanten van een berg andere neerslag- temperatuurkenmerken hebben
B47 Hoogteligging en temperatuur
Hoe hoger op een berg, hoe dichter bij de zon.
Maar toch is het kouder
Bovenaan de berg zijn minder luchtdeeltjes die warmte vasthouden
Temperatuurgradiënt: hoe hoger, hoe kouder.
Bij elke 100 m stijging daalt de temperatuur gemiddeld met 0,6 ºC
Bij elke kilometer stijging daalt de temperatuur gemiddeld met....
B47 Hoogteligging en temperatuur
Temperatuurgradiënt: hoe hoger, hoe kouder.
100 m hoger = gemiddeld 0,60C kouder
1 km hoger = gemiddeld 60C kouder
Samen een keer oefenen met het
uitrekenen van de temperatuur op een berg
Reliëf en neerslag
Vochtige aanlandige zeewind botst tegen het Scandinavisch Hoogland aan
Westen: loefzijde met veel neerslag
Oosten: lijzijde met weinig neerslag
Was er geen gebergte, dan had de aanlandige wind verder landinwaarts invloed
B53 Stuwingsregen
B53 Stuwingsregen
► Stuwingsregen: neerslag die ontstaat door stijgende lucht tegen een gebergte
● Loefzijde:
– kant van het gebergte waar de wind vandaan komt
– vochtige lucht moet stijgen en koelt af
– wel neerslag
● Lijzijde:
– kant van het gebergte uit de wind
– dalende lucht wordt warmer, wolken verdwijnen
– regenschaduw: weinig / geen neerslag
Tekening maken ipv tekst!
Opdracht 8
§6,3 Europa: Klimaat en landschap
Zeeklimaat
Waar?
Temperatuur?
Neerslag?
Vegetatie (=plantengroei)?
Zeeklimaat
Waar?
West- Europa/ aan de kust (Nederland)
Temperatuur?
Niet te warm in de zomer, niet te koud in winter
Gemiddelde wintertemperatuur > -30C
Neerslag?
Hele jaar door
Vegetatie?
Loofbomen
Middellandse Zeeklimaat
Waar?
Temperatuur?
Neerslag?
Vegetatie (=plantengroei)?
Middellandse Zeeklimaat
= Mediterraan klimaat
Waar?
Zuid- Europa, aan de Middellandse Zee
Temperatuur?
Warme zomers en zachte winters
Hogere temperaturen door lagere breedteligging
Neerslag?
Droge zomers
Vegetatie?
Subtropische bomen (olijfbomen, palmen)
Landklimaat
Waar?
Temperatuur?
Neerslag?
Vegetatie?
Landklimaat
Waar?
Binnenland Europa
Temperatuur?
Hete zomers en koude winters
Gemiddelde wintertemperatuur < -30C
Neerslag?
Hele jaar door
Vegetatie?
Taiga (naaldbomen)
Toendraklimaat
Waar?
Temperatuur?
Neerslag?
Vegetatie?
Toendraklimaat
Waar?
Noorden van Europa
Temperatuur?
Koud, hele jaar gemiddeld < 100C
Neerslag?
Relatief minder neerslag
Vegetatie?
Struiken, mossen, grassen en geen bomen (boomgrens)
Hooggebergteklimaat
Waar?
Temperatuur?
Neerslag?
Vegetatie?
Hooggebergteklimaat
Waar?
In het hooggebergte
Temperatuur?
Heel koud, hele jaar door gemiddeld < 00C
Neerslag?
Veel, vooral sneeuw
Vegetatie?
Geen
§6,4 Klimaatverandering
Leerdoelen
Wat moet je kennen en kunnen?
oJe kunt beschrijven welke klimaatveranderingen (temperatuur en neerslag) de komende jaren worden verwacht en een aantal gevolgen daarvan benoemen.
oJe kunt beschrijven wat de kenmerken van een ijstijd (glaciaal) en interglaciaal zijn.
oJe kunt de verschillende glaciale landschapsvormen beschrijven en in een tekening of foto benoemen.
oJe kunt de verschillende onderdelen van een gletsjer beschrijven en in een tekening of foto benoemen.
o
Leerdoelen
Wat moet je kennen en kunnen?
oJe kunt beschrijven wat de gevolgen van klimaatverandering zijn in droge en koude gebieden.
oJe kunt de betekenis van de verschillende dimensies benoemen en kunt ze op de juiste manier toepassen.
oJe kunt aan de hand van een afbeelding van de koolstofkringloop uitleggen hoe deze werkt en uitleggen wat de rol van mensen in deze kringloop is.
oJe kunt uitleggen wat het verschil is tussen het natuurlijke en het versterkte broeikaseffect.
Basisboeknummers
De volgende basisboeknummers slaan we over deze paragraaf (en hoef je dus niet te leren):
- 119 Gletsjers
- 120 Glaciale landschapsvormen
- 130 Koolstofkringloop
B131 (Versterkt) broeikaseffect
► Broeikaseffect = vasthouden van de warmte van de zon door de atmosfeer met broeikasgassen als koolstofdioxide (CO₂), methaan (CH₄) en lachgas (N₂O).
● Zonder broeikaseffect zou de aarde onbewoonbaar zijn:
Natuurlijke broeikaseffect = broeikaseffect waar de natuur zelf voor zorgt.
- gemiddeld +15℃ in plaats van -18℃
B131 (Versterkt) broeikaseffect
Versterkt broeikaseffect = versterking van het natuurlijke broeikaseffect door het toevoegen van broeikasgassen in de lucht.
- 1,1℃ temperatuurstijging sinds 1850
Samen maken aantekening versterkt broeikaseffect
Slide titel
Slide tekst
B118 IJstijden
Afwisseling tussen koude periodes (glacialen/ ijstijden) en warme periodes (interglacialen) zijn normaal
Glaciaal:
Daling gemiddelde temperatuur met 50C
Sneeuwval > smelten
Groei gletsjers en ijskappen
Meer albedo effect (weerkaatsing)
B132 Klimaatverandering
Klimaatverandering:
Geleidelijke of abrupte verandering in het klimaat als gevolg van natuurlijke processen en/of menselijk handelen.
Koude perioden (ijstijden/ glacialen) en warme perioden (interglacialen) wisselen elkaar al miljoenen jaren af
Groot verschil: nu wordt het voornamelijk veroorzaakt door de mens
B132 Klimaatverandering
De huidige klimaatverandering wordt voornamelijk veroorzaakt door de mens
Gevolg -> meer extreem weer:
- te warm
- te nat
- te droog
Klimaatverandering in Nederland
1952-2017: gemiddelde jaartemperatuur +1,7 ºC
1952-2017: gemiddelde jaarlijkse neerslag van 700 mm naar 850 mm
Meer droge en meer natte perioden -> heftigere buien
Zeespiegelstijging
Oorzaken:
smelten landijs en gletsjers
water zet uit door warmte
Klimaatverandering in koude gebieden
In hooggebergten en poolstreken:
Landijs smelt
Minder sneeuwbedekking (minder albedo)
Gletsjers smelten
In de toendra
Artic greening: steeds meer bomen in de toendra
Klimaatverandering in droge gebieden
Middellandse Zeegebied
Warmere zomers -> meer verdamping -> meer waterproblemen
Bosbranden
Extreme hittegolven
Minder irrigatiewater voor landbouw
Steppe
Minder neerslag -> verwoestijning -> minder landbouw mogelijk
Klimaatverandering en verschillende dimensies
Dimensies = invalshoeken
● Demografische dimensie: omvang en samenstelling bevolking.
● Economische dimensie: verdienen van geld.
● Sociaal-culturele dimensie: cultuur van mensen.
● Politieke dimensie: besturen van een land en de verdeling van macht
● Natuurlijke of fysische dimensie: natuurlijke omgeving.
Voorbeeld:
Toendra door klimaatverandering meer geschikt voor toerisme en landbouw
Positief vanuit economische dimensie