Hoofdstuk 9 Grammatica, spelling en formuleren
Hoofdstuk 9 Grammatica, spelling en formuleren
Leerdoel
Aan het einde van deze les kun je zinsdelen benoemen, het naamwoordelijk en werkwoordelijke gezegde herkennen, soorten bijzinnen identificeren, bijvoeglijke naamwoorden en telwoorden toepassen, en correcte schrijfregels en beeldspraak gebruiken.
Wat is een naamwoordelijk gezegde en een werkwoordelijk gezegde?
Het naamwoordelijk gezegde geeft een eigenschap of toestand aan van het onderwerp. Het bestaat uit een koppelwerkwoord en een naamwoordelijk deel.
Een werkwoordelijk gezegde (WG) is het zinsdeel dat bestaat uit alle werkwoorden in een zin en beschrijft wat het onderwerp doet of wat er gebeurt. Het bevat de persoonsvorm en eventuele andere werkwoorden (hulpwerkwoorden, deelwoorden, infinitieven). Het werkwoordelijk gezegde bestaat alleen uit werkwoorden.
Voorbeeld: naamwoordelijk gezegde
Voorbeeld: De leerling is moe. 'is moe' is het naamwoordelijk gezegde.
Welke zin heeft een naamwoordelijk gezegde?
Hij loopt snel.
Zij leest een boek.
Zij blijft gelukkig.
Hij is dokter.
Welke zin heeft een werkwoordelijk gezegde?
Hij fietst naar school.
Zij wordt blij.
Zij speelt in de tuin.
Hij is moe.
Welke zin bevat een naamwoordelijk gezegde?
Hij loopt naar school.
Zij eet een appel.
Wij spelen buiten.
Hij is een goede vriend.
Wat is een voorbeeld van een koppelwerkwoord?
Zien
Eten
Zijn
Lopen
Wat is het naamwoordelijk gezegde in: 'Zij is een goede leerling.'?
is een goede leerling
goede
een
Zij
Wat is het naamwoordelijk gezegde in: 'Het huis blijft mooi.'?
Het
mooi
huis
blijft mooi
Identificeer het naamwoordelijk gezegde in: 'Hij lijkt een expert.'
Hij
een
expert
lijkt een expert
Welk voorbeeld heeft een werkwoordelijk gezegde?
Hij heeft gesport in de middag
Het huis is groot
De kat is zwart
Zij loopt snel
Welke zin bevat een werkwoordelijk gezegde?
Het gras is groen
De hond blaft
Zij heeft gisteren een boek gelezen
De zon schijnt
Hoofdzin en bijzin herkennen
Een hoofdzin kan op zichzelf staan. In een bijzin ontbreekt meestal inversie en kun je 'dat' of 'omdat' voorzetten.
Is de zin 'Als het regent, blijf ik thuis' een hoofd- of bijzin?
Bijzin
Onbepaalde zin
Hoofdzin
Complexe zin
Is 'Ik ga naar de winkel' een hoofd- of bijzin?
Leidende zin
Tussenzin
Hoofdzin
Bijzin
Is de zin 'Omdat ik moe ben' een hoofd- of bijzin?
Enkele zin
Actieve zin
Bijzin
Hoofdzin
Zinsdelen benoemen
Onderwerp, persoonsvorm, werkwoordelijk/naamwoordelijk gezegde, lijdend en meewerkend voorwerp en bijwoordelijke bepalingen.
Snel zinsdelen herkennen
Sofie geeft haar broer een boek. (Sofie = onderwerp, geeft = pv, haar broer = meewerkend voorwerp, een boek = lijdend voorwerp)
Voorbeeld
Stel vragen als: wie/wat + gezegde, wie/wat + onderwerp, enz.
Tip
Wat is het onderwerp van de zin 'De hond blaft'?
Het huis
De hond
De kat
Blaft
Wat is de persoonsvorm in 'Zij leest een boek'?
Een
Zij
Boek
Leest
Wat is het werkwoordelijk gezegde in 'Hij heeft hard gewerkt'?
Werkt
Hij
Heeft gewerkt
Hard
Wat is het lijdend voorwerp in 'Zij geeft hem een boek'?
Geeft
Hem
Zij
Een boek
Wat is de bijwoordelijke bepaling in 'Hij loopt snel'?
Hij
Snel
De straat
Loopt
Wat is het onderwerp in deze zin: 'De hond blaft hard.'?
Hard
De kat
De hond
Blaft hard
Wat is de persoonsvorm in de zin: 'Zij loopt naar school.'?
Zij
Lopen
Loopt
Naar school
Bijvoeglijk naamwoord
Het bijvoeglijk naamwoord beschrijft een eigenschap van een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: De snelle trein.
Wat is het lijdend voorwerp in: 'Hij leest een boek.'?
Een boek
Boekje
Leest
Hij
Wat is de bijwoordelijke bepaling in: 'Zij speelt elke dag buiten.'?
Speelt
Buiten
Elke dag
Zij
Wat is het werkwoordelijk gezegde in: 'De kinderen zijn aan het spelen.'?
Spelen
Aan het spelen
De kinderen
Zijn aan het spelen
Beeld: bijvoeglijk naamwoord
Zie het verschil: "de grote hond" (bijvoeglijk naamwoord) vs "de hond".
Kies het juiste bijvoeglijk naamwoord: Zij draagt een ____ jurk.
roze
kleine
grijze
lelijke
Leestekens correct gebruiken
Gebruik leestekens voor duidelijkheid: punt, komma, dubbele punt, aanhalingstekens en vraagteken.
Telwoorden
Telwoorden drukken een hoeveelheid of rangorde uit. Bijvoorbeeld: vijf, derde, enkele, alle.
Werkwoorden
Werkwoorden geven een handeling, proces of toestand aan. Herken sterke en zwakke werkwoorden en hun vervoegingen.
Zet in de volgende zin de leestekens en hoofdletters op de juiste plek:
piet gaat morgen naar amsterdam om nieuwe schoenen van nike te kopen.
Hij (lopen) naar school elke dag.
loop
loopt
lopen
liep
Wij (zijn) erg blij met het resultaat.
was
zijn
zijnen
waren
Zij (lezen) een spannend boek.
lezen
las
leestje
leest
Jij (werken) hard aan je project.
werkte
werkte
werkt
werken
Wij (komen) naar het feest vanavond.
komen
kom
kwamen
komt
Cijfers en getallen, schrijfregels
Gebruik letters bij kleine getallen: drie honden.
Cijfers
Letters
Gebruik cijfers bij exacte waarden: 12 leerlingen.
Samentrekkingen
Met samentrekkingen kun je dubbele woorden weglaten. Voorbeeld: Piet leest en (Piet) schrijft.
Bezit aangeven
De bezitsvorm duid je aan met -s of ’s: Anna’s boek, het boek van Anna.