P2-Les5-Systemen en jezelf-monoloogschrijven

• New lesson editor
• Drama
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 4,5

Systemen en jezelf - Monoloog schrijven - deel 2

Wat was jouw tableau en systeem vorige les? Laat je tableau zien!

Programma vandaag

1. Starter: openingsvraag

2. Warming-up: Ja, en...

3. Doorloop tekst: allemaal tegelijk je monoloog presenteren

4. Presenteren van je monoloog in tweetallen

5. Schrijven in zintuigen

6. Creatief schrijven: maak je tekst voelbaar

7. Eindpresentatie voor de hele groep

Leerdoel en succescriteria

Aan het einde van deze les kun je:

Je monoloog presenteren met non verbale en verbale expressie en heb je je tekst verbeterd.

Succescriteria

1. Ik gebruik verbale expressie: volume (hard/zacht), tempo (snel/langzaam) en intonatie passen bij mijn tekst

2. Ik gebruik non verbale expressie: mijn houding, beweging, mimiek en/of handeling versterken mijn verhaal

3. Ik gebruik beeldende vergelijkingen ("het voelt alsof...", "het is als...") en /of zintuiglijke beschrijvingen (wat ik zie/hoor/voel/ruik) in mijn monoloog

2. Warming-up: Ja, En...

• Hoe gaat het?:

  1. Speler A begint met een stelling of actie (bijv. "Kijk, er ligt een ruimteschip!").

  2. Speler B reageert altijd met "Ja, en..." gevolgd door een toevoeging (bijv. "Ja, en er komen groene mannetjes uit!").

  3. Speler A accepteert dit weer en bouwt verder: "Ja, en ze willen onze pizza's hebben!".

• Regels: Zeg nooit "nee" of "ja, maar". Alles wat de ander zegt is waar en de basis voor de volgende stap. 

3. Doorloop tekst - allemaal tegelijk!

Hoe werkt het?

1. Iedereen loopt door de ruimte

2. Iedereen spreekt tegelijkertijd zijn/haar monoloog hardop

3. Op mijn teken: STOP → Neem je tableau aan (de pose uit vorige les)

4. Op mijn teken: LOOP → Ga verder met je tekst

Regels:

• Spreek vol uit, ook al hoor je jezelf amper

• Geen oogcontact met anderen, focus op jezelf

• Laat je lichaam meebewegen op je woorden

• Als je tekst klaar is, begin opnieuw

4. Presenteren monoloog in tweetallen

Zo presenteer je je monoloog

1. Verbale expressie: STEM (stemvariatie)

• Volume: hard of zacht op het juiste moment

• Tempo: snel (spanning), langzaam (emotie), stiltes (impact)

• Intonatie: vraag, statement, twijfel?

2. Non verbale expressie - fysiek spel

• Lichaamshouding: groot/klein, open/gesloten

• Oogcontact: met publiek of juist niet

• Beweging: wanneer sta je stil? Wanneer beweeg je?

• Tableau: gebruik als start, eind of tussenstop

Zo geef je feedback - noteer dit in je logboek

1. Ik zag/hoorde... (concreet!)

• ✓ "Je stem werd zachter bij de zin over je vader"

• ✓ "Je keek naar de grond toen je het over schaamte had"

• ✗ NIET: "Het was goed" of "Leuk"
  

2. Het systeem dat ik herkende was...

• Welk systeem kwam naar voren?
  

3. De emotie die bleef hangen was...

• Wat voelde je als publiek?
  

4. Een suggestie voor non verbale en verbale expressie:

• "Probeer bij die zin te gaan staan" (non verbale expressie)

• "Wat als je dat laatste fluistert?" (stemvariatie, verbale expressie)

• "Die stilte voor de laatste zin was sterk, gebruik hem langer" (spanning dmv verbale expressie)

4. Presenteren monoloog in tweetallen

1-2 min: presentatie monoloog
1 min: feedbackronde

Jij presenteert:

• Gebruik je monoloog uit vorige les

• Let op stem, houding, tempo

• Durf fouten te maken
  

Jij bent publiek:

• Luister actief

• Noteer in je logboek:

  • Wat zag/hoorde je concreet?

  • Welk systeem?

  • Welke emotie?

  • 1 suggestie voor non-verbale of verbale expressie

5. Systeem in zintuigen

Beantwoord in je logboek:

Stel je jouw systeem voor als...

1. Een plek: Hoe ziet het eruit? (kleur, licht, ruimte)

   • "Een witte kamer zonder ramen"

2. Een geluid: Wat hoor je?

   • "Een constante zoem" / "Doodse stilte"

3. Een gevoel: Hoe voelt het fysiek?

   • "Als een te strakke riem" / "Als lopen door stroop"

4. Een kleur/temperatuur: Hoe voelt je emotie?

   • "Roodgloeiend" / "IJskoud blauw"

5. Een geur: Welke geur hoort erbij?

   • "Schoonmaakmiddel" / "Zweet"

5

m

00

s

+30 s

6. Creatief schrijven: herschrijf je tekst

Lees je monoloog opnieuw + je vragen over systeem in zintuigen

Verwerk deze onderdelen in je tekst (of verzin je eigen):

• Zintuiglijk detail: Wat zie/hoor/voel/ruik je?

• Tempo-contrast: Lang → kort. Herhaling. Stilte.

• Beeldende taal: "Het voelt alsof..." / "Het is als..."

10

m

00

s

+30 s

Voorbeeld: welke is beter?

Systeem: School

Ik zit in het systeem van school. Ik voel me daar vaak klein en onzichtbaar. Een moment dat dit duidelijk werd was toen ik mijn vinger opstak in de les en de docent me gewoon oversloeg. Wat ik eigenlijk zou willen zeggen is: ik heb ook iets te vertellen. Ik ben er ook.

Wat is toegevoegd:

✓ Beeldende vergelijking: "alsof ik van glas ben. Doorzichtig."
✓ Zintuiglijk detail: "ruik de koffie op haar bureau"
✓ Tempo-contrast: Korte zinnen + herhaling: "Ik ben er ook."

Systeem: School

Ik steek mijn vinger op. Mevrouw kijkt langs me heen. Het is alsof ik van glas ben. Doorzichtig. Ik hoor haar stem, ruik de koffie op haar bureau, maar ik... besta niet. Ik ben er ook.

Succescriterium behaald?

Versie 2

Versie 1

Deze tekst werkt omdat hij keuzes maakt, omdat je hem kunt spelen,
en omdat hij je iets laat voelen zonder het uit te leggen.

Waarom dit minder goed werkt

• ⚠️ Vergelijking is vaag
  “alsof niemand me echt ziet” → algemeen, weinig beeld

• ⚠️ Emotie wordt uitgelegd
  “verdrietig” wordt genoemd, niet voelbaar gemaakt

• ⚠️ Weinig spanning in tempo
  Alle zinnen zijn ongeveer even lang

• ⚠️ Geen duidelijke zintuigen
  We weten niet wat de speler hoort, voelt of ziet

👉 Dit is inhoudelijk oké, maar artistiek nog te vlak.

6. Creatief schrijven: aan de slag!

Kies 3-5 zinnen.

Maak ze zo krachtig dat je publiek in jouw systeem staat.

Verwerk deze onderdelen in je tekst (of verzin je eigen):

• Zintuiglijk detail: Wat zie/hoor/voel/ruik je?

• Tempo-contrast: Lang → kort. Herhaling. Stilte.

• Beeldende taal: "Het voelt alsof..." / "Het is als..."

10

m

00

s

+30 s

7. Monoloog presenteren

Presenteer je herziene fragment (max 1 min)

Kan het publiek dit herkennen?

☐ Verbale expressie: taal en stem (hard/zacht, snel/langzaam)
☐ Non verbale expressie (houding, beweging, mimiek, gebaren)
☐ Spanning (stiltes, tempo-contrast)
☐ Beeldende taal (het wordt voelbaar)

Feedback: alleen complimenten 👏

1

m

00

s

+30 s

Optie bij weinig tijd: Eindpresentaties in tweetallen

8. Portfolio-opdracht

Schrijf in je logboek:

Welke artistieke keuze heb ik bewust gemaakt, en waarom?

Waar ben ik trots op? Benoem minimaal 1 concreet moment.

3

m

00

s

+30 s

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.

Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.

Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.