Bestuiving, bevruchting en verspreiding
Bestuiving, bevruchting en verspreiding
This item has no instructions
Leerdoel
Ik kan omschrijven wat bestuiving is, kenmerken van insectenbloemen en windbloemen noemen, beschrijven hoe bevruchting bij zaadplanten verloopt, uitleggen welke veranderingen na bevruchting plaatsvinden en uit afbeeldingen afleiden hoe zaden worden verspreid.
Dit combineert de drie opgegeven leerdoelen in één lesdoel, omdat de basisstof als samenhangend geheel is aangeleverd.
Welke woorden koppel jij aan bestuiving of zaden verspreiden?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Vraag eventueel door op woorden als bij, wind, bloem, zaad, vrucht en nectar.
Waar gaat deze basisstof over?
In deze les volg je de voortplanting van bloemplanten in drie stappen:
bestuiving
bevruchting
verspreiding van zaden
Zo wordt duidelijk hoe uit een bloem uiteindelijk een nieuwe plant kan ontstaan.
This item has no instructions
Bestuiving
Bestuiving is het overbrengen van stuifmeel van de helmknop naar de stempel van een bloem.
Bij bestuiving komt het stuifmeel dus op de stempel terecht. Er is dan nog geen bevruchting.
Benadruk het verschil tussen bestuiving en bevruchting; leerlingen halen deze begrippen vaak door elkaar.
Twee manieren van bestuiven
Stuifmeel kan op verschillende manieren worden verplaatst:
door insecten
door de wind
De bouw van een bloem past vaak bij de manier van bestuiven.
This item has no instructions
Bestuiving door insecten
Insecten nemen stuifmeel mee terwijl ze een bloem bezoeken.
stuifmeel blijft aan hun lichaam hangen
bij een volgende bloem komt het op de stempel terecht
Noem eventueel bijen, hommels en vlinders als voorbeelden.
Kenmerken van insectenbloemen
Stuifmeel
Opvallend
vaak grote bloemen
kleurige kroonbladeren
vaak geur
vaak nectar
vaak kleverig
blijft goed aan insecten hangen
meestal minder stuifmeel nodig dan bij windbloemen
Koppel steeds structuur aan functie: kleur, geur en nectar lokken insecten; kleverig stuifmeel helpt bij transport.
Bestuiving door de wind
Bij windbestuiving wordt stuifmeel door de lucht meegevoerd.
bloemen hoeven geen insecten te lokken
veel stuifmeel waait verloren
daarom maken deze planten vaak veel stuifmeel
This item has no instructions
Kenmerken van windbloemen
Bloem
Stuifmeel en stempels
meestal klein en onopvallend
vaak geen opvallende kleur
meestal geen geur of nectar
veel licht stuifmeel
stuifmeel waait gemakkelijk weg
stempels vangen stuifmeel uit de lucht op
Als passend voorbeeld kun je gras of hazelaar noemen.
Wat is bestuiving?
Stuifmeel op stempel
Zaad vormt vrucht
Kern versmelt eicel
Bloem maakt nectar
De juiste kern is: stuifmeel wordt van helmknop naar stempel overgebracht. De afleiders horen bij bevruchting of lokken van insecten.
Insectenbloemen en windbloemen
Een insectenbloem heeft vaak opvallende kleuren, geur en . Het stuifmeel is vaak , zodat het aan insecten blijft hangen. Een windbloem is meestal klein en onopvallend en maakt veel stuifmeel dat gemakkelijk wegwaait.
Correcte invulling: nectar, kleverig, licht. Hiermee wordt het verschil tussen lokken van insecten en meewaaien met de wind geoefend.
Waarom is een windbloem vaak onopvallend?
Bespreek dat insectenbloemen insecten moeten lokken met kleur, geur en nectar, terwijl windbloemen geen insecten hoeven te lokken en daarom klein/onopvallend kunnen zijn. Ook kan genoemd worden dat windbloemen veel licht stuifmeel hebben.
Bevruchting
Bevruchting gebeurt nadat stuifmeel op de stempel is gekomen.
Een kern uit een stuifmeelkorrel versmelt met een eicel in een zaadbeginsel. Pas dan ontstaat een begin van een nieuw plantje.
Houd het op kernversmelting op schoolniveau; vermijd extra details als dubbele bevruchting als dat niet in de methode nodig is.
Hoe verloopt bevruchting?
Stuifmeel op de stempel → stuifmeelbuis groeit door de stijl → kern uit de stuifmeelkorrel bereikt het zaadbeginsel → versmelting met de eicel
Zo kan uit een bestoven bloem een zaad ontstaan.
Wijs leerlingen op de volgorde van de onderdelen: stempel, stijl, vruchtbeginsel, zaadbeginsel.
Waar vindt bevruchting plaats?
De bevruchting vindt plaats in een zaadbeginsel in het vruchtbeginsel.
Het vruchtbeginsel is dus het deel van de bloem waarin later zaden en vaak ook een vrucht ontstaan.
This item has no instructions
Veranderingen na de bevruchting
Na de bevruchting verandert een deel van de bloem:
uit het zaadbeginsel ontstaat een zaad
uit het vruchtbeginsel ontstaat een vrucht
andere bloemdelen verdrogen vaak en vallen af
Dit is een kernslide: laat leerlingen de omzetting van bloemdeel naar eindproduct goed onthouden.
Van bloem naar vrucht
Een vrucht beschermt de zaden.
Soms is de vrucht sappig, soms droog en hard. In beide gevallen helpt de vrucht mee aan het bewaren en verspreiden van de zaden.
Maak duidelijk dat niet alleen eetbaar fruit een vrucht is; ook peulen, noten en graankorrels zijn vruchten of onderdeel daarvan in biologische zin.
Waar vindt bevruchting plaats?
In de stijl
In de stempel
In het zaadbeginsel
In de helmknop
Laat leerlingen precies onderscheiden: stuifmeel komt op de stempel, maar de bevruchting zelf gebeurt in een zaadbeginsel in het vruchtbeginsel.
Van bestuiving naar vrucht
Na bestuiving groeit een door de stijl. Een kern uit de stuifmeelkorrel bereikt het en versmelt daar met de eicel. Daarna ontstaat uit het zaadbeginsel een en uit het vruchtbeginsel een .
Correcte volgorde en invulling: stuifmeelbuis, zaadbeginsel, zaad, vrucht.
Verspreiding van vruchten en zaden
Zaden moeten op een goede plek terechtkomen om te kunnen kiemen.
Verspreiding zorgt ervoor dat jonge planten niet allemaal vlak naast de ouderplant groeien. Dat verkleint de concurrentie om licht, water en ruimte.
This item has no instructions
Manieren van verspreiding
Vruchten en zaden kunnen worden verspreid:
door de wind
door dieren
door de plant zelf
Aan de bouw van een vrucht of zaad kun je vaak zien welke manier past.
Dit bereidt leerlingen voor op het afleiden uit afbeeldingen.
Verspreiding door de wind
Zaden die door de wind worden verspreid zijn vaak:
licht
klein
voorzien van pluis of vleugels
Daardoor blijven ze langer in de lucht.
Voorbeelden: paardenbloem, esdoorn.
Verspreiding door dieren
Dieren kunnen zaden op twee manieren verspreiden:
vruchten eten en zaden elders achterlaten
zaden of vruchten meenemen aan vacht of veren
Haken of sappige vruchten passen vaak bij deze verspreiding.
Je kunt kleefkruid of klit noemen voor vasthechten, en bessen voor opeten.
Verspreiding door de plant zelf
Sommige planten zorgen zelf voor verspreiding.
vruchten drogen uit
spanning bouwt op in de vruchtwand
zaden worden weggeslingerd
Een voorbeeld is springzaad. Benadruk dat de plant geen dier of wind nodig heeft om de zaden los te maken.
Herkennen aan de bouw
Uit een afbeelding kun je de verspreidingswijze vaak afleiden:
pluis of vleugels → wind
haken of kleefstructuren → dieren
stevige, openspringende vrucht → plant zelf
sappige vrucht → dieren
Laat zien dat leerlingen moeten kijken naar zichtbare kenmerken en die koppelen aan functie.
Welke bouw past bij verspreiding door dieren?
Pluis en vleugels
Licht en klein
Haken of sappig
Droog en springend
De afleiders verwijzen naar windverspreiding of verspreiding door de plant zelf. Dierenverspreiding past bij vasthechten of opeten.
Verspreiding herkennen
Zaden met of vleugels worden vaak door de wind verspreid. Vruchten met passen vaak bij verspreiding door dieren. Een stevige, openspringende wijst op verspreiding door de plant zelf.
Correcte invulling: pluis, haken, vrucht.
Welk kenmerk zou jij eerst bekijken op een afbeelding?
Bespreek dat leerlingen zichtbare kenmerken moeten koppelen aan functie: pluis/vleugels = wind, haken/sappig = dieren, openspringende vrucht = plant zelf.
Wat heb jij vandaag het duidelijkst geleerd?
Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen één concreet leerpunt noemen, bijvoorbeeld het verschil tussen bestuiving en bevruchting of kenmerken van verspreiding.
Welk onderdeel hielp jou het meest bij begrijpen?
Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: schema's, afbeeldingen, vergelijking insectenbloem-windbloem, of de stappen van bevruchting.
Welk deel vond jij nog lastig of verwarrend?
Gebruik dit als signaal voor herhaling. Let op terugkerende lastige punten zoals zaadbeginsel versus vruchtbeginsel of bestuiving versus bevruchting.
Begrippen
bestuiving - het overbrengen van stuifmeel van de helmknop naar de stempel
insectenbloem - bloem die is aangepast aan bestuiving door insecten
windbloem - bloem die is aangepast aan bestuiving door de wind
bevruchting - versmelting van een kern uit een stuifmeelkorrel met een eicel
stempel - deel van de stamper waarop stuifmeel terechtkomt
vruchtbeginsel - deel van de bloem waarin de zaadbeginsels liggen
zaadbeginsel - deel van de bloem waarin na bevruchting een zaad kan ontstaan
This item has no instructions
Begrippen
vrucht - ontstaan uit het vruchtbeginsel en beschermt vaak de zaden
zaad - ontstaat uit een zaadbeginsel na bevruchting
nectar - zoete vloeistof waarmee bloemen insecten lokken
stuifmeel - korrels die de mannelijke voortplantingscellen van een plant bevatten
stuifmeelbuis - buis waardoor een kern uit de stuifmeelkorrel naar het zaadbeginsel gaat
verspreiding - het op verschillende plekken terechtkomen van vruchten of zaden
This item has no instructions