Wat weet je van Nederlandse steden?
Verschillen tussen stad en platteland
Van de Nederlandse bevolking woont
ongeveer:
- 90% in een stad of het dichtbebouwde
gebied eromheen
- 10% in het landelijke gebied / op het
platteland
Nederlandse steden zijn relatief klein,
maar liggen (vooral in West-Nederland)
dicht bij elkaar
Verschillen tussen stad en platteland
Adressendichtheid:
= het aantal adressen per km²
- hoe groter de adressendichtheid, hoe meer een gebied als stedelijk wordt gezien
- stedelijk gebied = gebied waar de adressendichtheid groter is dan 1.000 adressen per km²
Verschillen tussen stad en platteland
Kenmerken van een stad:
- veel, dicht op elkaar staande bebouwing
- veel hoogbouw
- hoge bevolkingsdichtheid
- veel voorzieningen, opleidingsmogelijkheden
en baankansen
- vooral aantrekkelijk bij jongeren
- sterke groei sinds 1850 (en naar verwachting
blijven de grote steden groeien)
Verschillen tussen stad en platteland
Kenmerken van het landelijke gebied:
- lage adressendichtheid: laag inwonertal, laag aantal woningen
- veel landbouw en natuur
- vooral laagbouw
- de meeste inwoners gaan voor hun werk en voor voorzieningen naar de stad
Groei van steden
Het aantal inwoners van Nederland zal waarschijnlijk toenemen naar 18,9 miljoen in 2035.
de meeste groei zal in (middel)grote steden een aangrenzende gebieden plaatsvinden
Daardoor ontstaat behalve aan stad en een dorp:
Agglomeratie = een stad met daaraan vastgegroeide voorsteden en dorpen.
Centrale stad = de belangrijkste stad in een agglomeratie.
Stadsgewest = stad met voorsteden eromheen die onderling veel contact hebben.
Stedelijk netwerk = groep steden die onderling sterk verbonden is door contacten tussen bedrijven, overheden en instellingen.
VB: Randstad
Groei van steden
Plan uit 1988
Contacten tussen steden en omliggende gebieden
Het aantal contacten tussen stad en platteland neemt toe.
Woon-werkverkeer: pendelen van forensen tussen woongemeente en hun werk in een andere gemeente, vaak binnen hetzelfde stadsgewest.
Hoger voorzieningenniveau in de centrale stad:
- winkels, middelbare school, ziekenhuis, restaurant, supermarkt
- groter verzorgingsgebied dan de stad zelf, grote reikwijdte en genoeg gebruikers om de drempelwaarde te halen
Contacten tussen steden en omliggende gebieden
Verzorgingsgebied
Reikwijdte
Drempelwaarde
Draagvlak
Model van een stad
In het stadsmodel van Nederlandse steden zie
je verschillende soorten wijken:
- vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid
- de bouwperiode is van grote invloed op de
kenmerken van een wijk
Model van een stad
De woningen in een woonwijk kunnen worden ingedeeld op basis van woningkenmerken:
- woningtype: soort woning.
+ hoogbouw / laagbouw,
+ eengezinswoning / meergezinswoning
+ twee-onder-een-kapwoning
- bouwjaar: ouderdom van de woning
- eigendom: koop / huur
- huizenprijs: basis van de WOZ-waarde
Model van een stad
Kenmerken van de woonomgeving:
- stratenpatroon
- adressendichtheid
- aanwezigheid van groen
kenmerkend voor de periode waarin
een wijk is gebouwd
Historische binnenstad en stadscentrum
De historische binnensteden:
- dateren vaak uit de middeleeuwen
- veel oude gebouwen, vestingwerken en
waterwegen herinneren aan de vroegere
handels-, bestuurs- en verdedigingsfunctie
- veel kerken en kloosters
- nu veel horeca en winkels en relatief weinig
bewoners
Historische binnenstad en stadscentrum
Kenmerken historische binnenstad:
- gebouwen staan dicht op elkaar
- alle gebouwen zijn verschillend
- smalle, kronkelige wegen
Redenen waarom een historische binnenstad ontbreekt:
- bombardementen in de Tweede Wereldoorlog (Rotterdam)
- dorpen die door industriële ontwikkeling aan elkaar vastgroeiden (Tilburg, Eindhoven)
- nieuwe steden (Almere, Lelystad)
Historische binnenstad en stadscentrum
Kenmerken van het stadscentrum
(centrale zakenwijk / central business
district (cbd)):
- veel hoogbouw
- kantoren, winkels, appartementen
- meestal het centraal station
Soms in de plaats van een deel van de
historische binnenstad.
Hoog Catharijne in Utrecht
Negentiende-eeuwse wijken
De negentiende-eeuwse arbeiderswijken:
- tegen de historische binnenstad aan
- gebouwd tussen ongeveer 1870 en 1900
als arbeiderswoningen voor
fabrieksarbeiders
- kleine woningen, dicht op elkaar gebouwd,
slechte kwaliteit, geen waterleiding en
riolering
- geen groene, kindvriendelijke woonomgeving
Negentiende-eeuwse wijken
Veel van deze woningen zijn gerenoveerd of vervangen.
Ook de fabrieksgebouwen zijn gesloopt of omgetoverd tot:
- horecagelegenheid
- appartementencomplex
- kantoorruimte voor de creatieve en culturele sector
En de voormalige fabrieksterreinen dienen als park of plein voor meer
groen en speelruimte in de wijk.
Negentiende-eeuwse wijken
Drens Dorp, Eindhoven: hier kregen de woningen wél een tuin van Philips.
De mensen met hogere functies vestigden zich in grotere huizen in de groenere delen van de stad.
Vooroorlogse wijken, 1900 - 1940
Door de urbanisatie zijn na 1900 veel woningen bijgebouwd in de Nederlandse steden.
Explosieve bevolkingsgroei + particuliere woningbouw = noodzaak voor passend overheidsbeleid
Twee maatregelen:
1 de Woningwet (1901) waarin staat waar (arbeiders)woningen aan moeten voldoen.
VB: aansluiting waterleiding en riolering
2 het oprichten van woningbouwverenigingen.
betaalbare huurwoningen bouwen, verhuren en onderhouden
gevolg: meer kwalitatief goede woningen in Nederland
Vooroorlogse wijken, 1900 - 1940
Verder van het centrum: lagere grondkosten, ruimer bouwen.
tuindorpen met meer groen
jaren ’30 woningen met erkers en glas-in-loodramen zijn nog steeds populair
Naoorlogse (flat)wijken, 1945 - 1970
Na de Tweede Wereldoorlog ontstond woningnood:
- vernielingen tijdens de oorlog
- weinig bouwactiviteiten tijdens de oorlog
- geboortegolf (babyboom) direct na de oorlog
De overheid richtte zich daarom op
systeembouw:
- bouwen volgens een vast patroon
- betonnen onderdelen
- op maat gemaakt in de fabriek
- hoogbouw
Veel etage- of portiekwoningen, maar ook laagbouw.
best veel groen en parkeerruimte
Naoorlogse (flat)wijken, 1945 - 1970
Vanaf de jaren 1960:
- vertrokken veel bewoners die het zich konden veroorloven uit de naoorlogse wijken
- op zoek naar minder gehorige woningen met een tuin in een aantrekkelijkere wijk
- hun relatief goedkope woningen werden ingenomen door onder andere gastarbeiders
Bloemkoolwijken vanaf 1970
Vanaf de jaren 1970:
- steeds meer mensen kunnen zich een
koopwoning met tuin veroorloven
- aparte nieuwe wijk: de bloemkoolwijk
Stratenpatroon van een bloemkoolwijk:
- kronkelige, steeds meer fijnmazige wegen
- woonerven en hofjes
- een rondweg
Andere kenmerken:
- ruime, speels opgezette bebouwing
- laagbouw
- veel ruimte voor groen en speelplekken
VB: Almere-Haven
Deconcentratiebeleid
Vanaf de jaren 1970:
- te weinig aanbod van woningen die voldeden aan de nieuwe woonwensen in de stad
- daarom werd steeds meer buiten de stad gebouwd met als gevolg suburbanisatie
Door de toegenomen mobiliteit kon wonen in het landelijke gebieden werken in de stad worden gecombineerd.
gevolgen: files en verstedelijking van het platteland rondom de steden
Deconcentratiebeleid
Nota’s ruimtelijke ordening:
- vanaf 1974
- plannen voor de toekomstige inrichting van
Nederland
- voorkomen dat de omgeving van de steden
volgebouwd werd
- ‘gebundelde deconcentratie’
- alleen kleinere steden in overloopgebieden mochten
van de overheid uitbreiden = groeikernen
Deconcentratiebeleid
Gevolgen van de gebundelde deconcentratie:
- snelle toename van het inwonertal van de
groeikernen
- meer files, want mensen bleven werken in
de stad
- groeikernen veranderen in slaapsteden
Concentratiebeleid
Het concentratiebeleid:
- vanaf 1980
- in of tegen de stad aanbouwen
- doel: suburbanisatie ombuigen in re-urbanisatie
- voorwaarden:
+ in de stad kúnnen wonen (genoeg betaalbare woningen)
+ in de stad wíllen wonen (aantrekkelijke woning en een fijne woonomgeving)
Concentratiebeleid
Gevolgen van het deconcentratiebeleid:
- veel relatief jonge mensen met hoge inkomens
waren uit de stad vertrokken
- door deze selectieve migratie verloren
voorzieningen in de (binnen)steden
draagvlak
- de gemeentebesturen ontvingen minder
belastingen, dus minder geld voor
onderhoud van: + huurwoningen + infrastructuur
+ gemeentelijke voorzieningen
Concentratiebeleid
In het kader van het concentratiebeleid
vindt stadsvernieuwing plaats:
- goedkope huurwoningen worden
gerenoveerd of afgebroken (gesaneerd)
en weer opgebouwd
- verbetering van de woonomgeving
- de bevolkingssamenstelling blijft vrijwel
gelijk
Concentratiebeleid
Het compactestadbeleid:
- onderdeel van het concentratiebeleid
- bestaande ruimte die niet meer (zinvol)
wordt gebruikt, krijgt een nieuwe functie
voormalige industrieterreinen aan
het water of bij het station
- nieuwe inrichting met koopwoningen,
duurdere huurwoningen,
(groen)voorzieningen en werkplekken
- goed bereikbaar per fiets en ov
Concentratiebeleid
Het compacte stadbeleid kan zorgen voor
een metamorfose van een stadsdeel:
- herstructurering = proces waarbij een
verouderd en verloederd gebied in de stad
planmatig en meestal grootschalig wordt
vernieuwd.
vaak verandert de functie van het gebied
- transformatie = het door een verbouwing
veranderen van de functie van bestaande
gebouwen.
VB: Honigcomplex in Nijmegen.
Vinex-wijken
Het Vinex-beleid:
- vanaf 1991 naast het compactestadbeleid
- Vierde Nota Ruimtelijke Ordening Extra
- grote nieuwbouwwijken in of nabij de steden
Vinex-wijken
Doelen van de Vinex-wijken:
- landelijk gebied blijft onbebouwd
- de fiets en het ov stimuleren
maar de bewoners pakken in de
praktijk vaak de auto
Vinex-locatie Leidsche Rijn in Utrecht:
meerdere eigen NS-stations, langs
snelwegen
Vinex-wijken
Door af te wisselen in bouwstijl en woningtype, proberen architecten te vermijden dat Vinex-wijken eentonig worden.
Wat houdt het compacte stad beleid in?
Wat zijn twee doelen van het VINEX-beleid?
Noem drie gevolgen van het deconcentratiebeleid.