1.2 Extreem weer in de VS

• New lesson editor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 3

1.2 Extreem weer in de VS

Leerdoel

1. Ik kan uitleggen waar extreem weer in de VS voorkomt en waarom juist daar.

2. Hoe luchtsoorten invloed hebben op het klimaat in de VS (figuur 8)

3. Waar extreem weer (tornado’s, hurricanes, stofstormen, blizzards) voorkomt in de VS en waarom daar

Welk extreem weer in de VS ken jij al?

Gebruik de woordwolk als voorkennisactivatie. Verwachte invoer: tornado, orkaan, sneeuwstorm, droogte, stofstorm, overstroming. Vraag eventueel door: waar in de VS komt dit voor?

Lucht boven land en zee

• Een luchtsoort is een grote hoeveelheid lucht met ongeveer dezelfde temperatuur en vochtigheid.

• Boven zee is lucht meestal vochtig; boven land meestal droog.

• In het zuiden van Noord-Amerika is lucht vaak warm; in het noorden vaak koud.

• Waar twee luchtsoorten elkaar ontmoeten, ligt een front.

Gebruik consequent het woord 'front', ook al staat in de bron mogelijk een onjuiste of vervormde term. Het gaat om grensgebieden tussen luchtsoorten.

Wind

Bewegende luchtmassa.

¤Windkracht kun je meten in km/u met een windmeter.

¤Schaal van Beaufort:

¤windkracht 0 = windstil

¤windkracht 12 = orkaan

Waarom de VS zulke grote verschillen kent

• Het binnenland ligt open tussen Rocky Mountains en Appalachen.

• Koude lucht kan ver uit Canada naar het zuiden stromen.

• Warme, vochtige lucht kan vanaf de Golf van Mexico ver naar het noorden trekken.

• Daardoor wisselt het weer snel en sterk.

Benadruk het aardrijkskundige verband: reliëf en ligging bepalen de bewegingsruimte van luchtsoorten.

Luchtdruk en wind

• Wind is lucht die stroomt van hogedrukgebied naar lagedrukgebied.

• Bij hogedruk daalt lucht: vaak helder en droog weer.

• Bij lagedruk stijgt lucht: wolken, neerslag en soms storm.

• Verplaatsende hoge- en lagedrukgebieden sturen de luchtsoorten over de VS.

Je kunt kort koppelen aan de basiskennis: dalende lucht warmt op, stijgende lucht koelt af.

Slide titel

Slide tekst

Slide titel

https://schooltv.nl/video/luchtstromen-op-aarde-van-hoge-naar-lagedrukgebied

Gevolg voor het weer

• In de winter: koude poollucht → koudegolven en sneeuwstormen.

• In de zomer: warme lucht uit het zuiden → hitte en vaak veel regen.

• In het voorjaar kunnen temperatuurverschillen van dag tot dag extreem zijn.

Waarom kunnen luchtsoorten in de VS zo ver naar noord en zuid bewegen?

A

Open binnenland

B

Warme zeestroom

C

Hoge breedteligging

D

Veel eilanden

Correct is open binnenland: tussen Rocky Mountains en Appalachen kan lucht vrij bewegen. De andere opties klinken geografisch mogelijk, maar verklaren dit patroon uit de slides niet.

Leerdoel

1. Waar extreem weer (tornado’s, hurricanes, stofstormen, blizzards) voorkomt in de VS en waarom daar

Tornado's en orkanen

• Veel extreem weer ontstaat bij een lagedrukgebied of depressie.

• Twee bekende voorbeelden in de VS zijn tornado's en orkanen.

• Ze hebben allebei met opstijgende lucht en storm te maken.

• Toch ontstaan ze op een andere plek en onder andere omstandigheden.

Dit is de overgangsslide: van algemene atmosferische opbouw naar twee specifieke typen extreem weer.

Tornado's en orkanen

• Veel extreem weer ontstaat bij een lagedrukgebied of depressie.

• Twee bekende voorbeelden in de VS zijn tornado's en orkanen.

• Ze hebben allebei met opstijgende lucht en storm te maken.

• Toch ontstaan ze op een andere plek en onder andere omstandigheden.

Dit is de overgangsslide: van algemene atmosferische opbouw naar twee specifieke typen extreem weer.

Waar tornado's vooral voorkomen

• Vooral in het midden van de VS.

• Het bekendste gebied heet Tornado Alley.

• Ongeveer 90% van de tornado's komt in dit centrale deel voor.

• De piek ligt vooral in april, mei en juni.

Hoe een tornado ontstaat

Koude, droge lucht uit Canada + warme, vochtige lucht uit de Golf van Mexico → warme lucht stijgt snel op → onweerswolken en hevige regen → soms ontstaat een draaiende luchtkolom: de tornado.

Noem eventueel ook dat soms warme, droge lucht uit het zuidwesten meespeelt, maar houd de kern bij de botsing van sterk verschillende luchtsoorten.

Kenmerken van een tornado

• Ontstaat boven land.

• Smalle, draaiende slurf onder een onweerswolk.

• Duurt vaak maar kort, gemiddeld ongeveer tien minuten.

• Windsnelheden kunnen oplopen tot wel 500 km/u.

Waar orkanen voorkomen

• Orkanen treffen vooral de zuid- en oostkust van de VS.

• Ze ontstaan boven warm zeewater in het Caribisch gebied en de oceaan ten oosten daarvan.

• Meestal gebeurt dit aan het eind van de zomer.

Hoe een orkaan ontstaat

• Een orkaan ontstaat boven zeewater van minstens 27 °C.

• Warm water zorgt voor veel verdamping.

• De opstijgende, vochtige lucht vormt eerst een tropische depressie.

• Die kan uitgroeien tot een tropische storm en daarna tot een orkaan.

Verbind dit met ligging en seizoen: warm zeewater is de noodzakelijke energiebron.

Orkaan

Een zware tropische storm met een windkracht van minimaal 12 op de schaal van Beaufort.

¤Schaal van Saffir-Simpson: 5 orkaancategorieën

Kenmerken orkaan:

¤ontstaan aan einde zomer boven opgewarmd zeewater

¤doorsnede 500 tot 1.500 km

¤duurt gemiddeld 5-10 dagen

Kenmerken van een orkaan

• Bij meer dan 119 km/u spreek je van een orkaan.

• In het midden ligt het oog: relatief windstil en wolkeloos.

• Orkanen veroorzaken ook hoge vloedgolven langs de kust.

• Boven land nemen ze snel in kracht af.

Je kunt hier kort de schaal van Saffir-Simpson noemen als extra meetinstrument voor orkaankracht.

Slide titel

Slide tekst

Waardoor ontstaat een tornado meestal?

A

Koud zeewater

B

Botsende luchtsoorten

C

Dalende zeelucht

D

Smeltende sneeuw

De kern is de botsing van sterk verschillende luchtsoorten: koude, droge lucht en warme, vochtige lucht.

Leerdoel

1. Waar extreem weer (tornado’s, hurricanes, stofstormen, blizzards) voorkomt in de VS en waarom daar

Slide titel

Slide tekst

Aan de slag

¤Maken volgende opdrachten van par 2.

5a,c,d,e,7,8ab,10

Maak de samenvatting van par. 2

Leerdoel

1. Waar extreem weer (tornado’s, hurricanes, stofstormen, blizzards) voorkomt in de VS en waarom daar

Droogte

• De 100° westerlengte verdeelt de VS grofweg in een natter oosten en droger westen.

• Ten oosten valt meestal meer, ten westen minder dan 500 mm neerslag.

• De Great Plains liggen in het overgangsgebied.

• Daar is neerslag onregelmatig: soms genoeg, soms te weinig.

Laat zien dat extreem weer niet alleen storm is, maar ook langdurig watertekort.

Landbouw en water op de Great Plains

• Akkerbouw is vaak alleen mogelijk met irrigatie.

• Veel boeren gebruiken grondwater uit de Ogallala-aquifer.

• Er wordt meer water opgepompt dan er door neerslag bijkomt.

• Dat maakt het watergebruik niet duurzaam.

Stofstormen

• In droge perioden ligt de bodem los en stoffig.

• Op de prairie heeft harde wind dan veel grip op droge zanddeeltjes.

• Die deeltjes worden hoog de lucht in geblazen.

• Zo ontstaat een stofstorm.

Koppel terug aan droogte én open landschap: weinig begroeiing en veel wind versterken het effect.

Als regen na droogte toch gevaarlijk is

• Na lange droogte neemt de droge bodem water slecht op.

• Bij een plotselinge flinke bui kan zandige grond snel gaan schuiven.

• Dan ontstaat een modderstroom of flash flood.

• Wegen raken bedolven en dorpen kunnen geïsoleerd raken.

Miami onder water?

• In Miami lopen straten steeds vaker onder bij hoogwater.

• Vooral in voor- en najaar stroomt zout zeewater woonwijken binnen.

• Zware orkanen maken de wateroverlast nog groter.

Deze slide laat zien dat extreem weer en zeespiegelstijging samen de kwetsbaarheid van kuststeden vergroten.

Waarom dijken daar niet genoeg zijn

• Miami is gebouwd op poreus kalksteen.

• Zeewater kan daardoor ook onder een dijk door bewegen.

• Daarom lossen gewone kustverdedigingen het probleem niet volledig op.

• De stad investeert in waterpompen om straten leeg te pompen.

Waarom is landbouw op de Great Plains kwetsbaar?

A

Teveel bossen

B

Onbetrouwbare neerslag

C

Veel vulkanen

D

Zachte winters

De les benadrukt dat de Great Plains in een overgangsgebied liggen: soms genoeg regen, soms te weinig.

Het grote patroon in de VS

• Midden van de VS: botsende luchtsoorten → veel tornado's.

• Zuid- en oostkust: warm zeewater → orkanen.

• Noorden en noordoosten in winter: koude lucht → sneeuwstormen.

• Great Plains en droge westen: weinig en onzekere neerslag → droogte en stofstormen.

Deze samenvattende kaartlogica beantwoordt direct het centrale punt van de les: waar en waarom.

Waar horen tornado's vooral bij in de VS?

A

Zuid- en oostkust

B

Midden van de VS

C

Noordoosten kust

D

Verre westkust

Dit grijpt terug op de samenvattende patroon-slide: midden VS = botsende luchtsoorten = veel tornado's.