2CE- les 9 - 2 oktober 2026

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo g, t, mavo
• Leerjaar 2

Klassenregels

• Rustig op je plek gaan zitten

• Pen en map op je tafel

• Als je een vraag hebt, steek je je hand op

• We luisteren naar elkaar

2E - les 9 - 1 oktober 2026

Tijdvak 6: Regenten en vorsten (1600-1700)

• Europa in de 17e eeuw

Lesdoel

Aan het einde van deze les kan je ....

• uitleggen hoe Europa er politiek en geografisch uitzag in de 17e eeuw.

Oorlogen in de 17e eeuw (1)

De Republiek tegen Spanje (1568-1648)

("De Opstand" / Tachtigjarige Oorlog)

leiders:

Willem van Oranje (RIP 1584) --> prins Maurits --> prins Frederik Hendrik

De stadhouders

prins Maurits

prins Frederik Hendrik

Zonen van Willem van Oranje

Maurits, stadhouder 1585-1625

Frederik Henderik, stadhouder 1625-1647

"De stedendwinger"

Oorlogen in de 17e eeuw (2)

Dertigjarige Oorlog (1618-1648)

--> eigenlijk een wereldoorlog

--> 12 miljoen doden

--> katholieken tegen protestanten

Waar werd gevochten?

Heilige Roomse Rijk (Duitsland en Midden-Europa)

Zuidelijke Nederlanden (nu België)

Spanje, Italië, Afrika en Amerika

Dertigjarige oorlog

1618: vertegenwoordigers van de nieuwe katholieke koning worden in Praag uit een raam gegooid

Spanje en Oostenrijk (RK) veroveren protestante staten in noorden

Andere Europese staten raken betrokken, o.a. Zweden en Frankrijk

Dertigjarige oorlog

In Duitsland komen 6 miljoen mensen om van de 20 miljoen inwoners.

oranje: meer dan 33% van de bevolking komt om

bruin: meer dan 66% van de bevolking komt om

Plattegrond verwoest, steden vernietigd, oogsten mislukken

Vrede van Westfalen (1648)

Vrede van Münster --> einde 80-jarige oorlog. Spanje erkent onafhankelijkheid van Nederland

Vrede van Westfalen --> moderne Europese staten ontstaan, Zwitserland wordt erkend door andere landen en neutraal

Europa bestond uit veel verschillende gebieden

Europa rond 1650

Op de kaart markeren:

• de Republiek

• Frankrijk

• Spanje
  

Politiek: vorsten waren de regel

Veel Europese landen

één vorst aan het hoofd

• koning

• veel politieke macht

• vorsten wilden vaak méér macht

• vorsten wilden soms méér grondgebied

Wat was in veel Europese landen in de 17e eeuw gebruikelijk?

A

Het land werd zonder bestuur geleid.

B

Alle landen werden bestuurd door Nederlandse regenten.

C

Eén vorst stond aan het hoofd van het land.

D

Er waren nergens koningen.

Waarom was de Republiek politiek bijzonder in Europa?

A

De Republiek had twee koningen tegelijk.

B

De Republiek hoorde bij Frankrijk.

C

In de Republiek bestond geen bestuur.

D

De Republiek had geen koning en werd bestuurd door regenten.

Welke tegenstelling past het beste bij Europa in de 17e eeuw?

A

Republiek: meerdere regenten – veel andere landen: één vorst

B

Republiek: absolute koning – Frankrijk: geen regering

C

Republiek: Spaanse koning – Frankrijk: Nederlandse regenten

D

Alle Europese landen hadden hetzelfde bestuur

Vorsten wilden hun gebied vergroten

Meer macht = meer grondgebied

• voerden oorlog

• veroverden gebieden

• wilden grenzen uitbreiden

• streden met andere landen

De kaart van Europa veranderde constant door oorlog.

1672: Frankrijk valt de Republiek binnen

• Franse leger trekt vanuit het zuiden/oosten binnen

• bereikt grote delen van de Republiek

• Den Haag wordt niet veroverd

• Ook wel het Rampjaar 1672 genoemd

Een machtige vorst kon ook een bedreiging zijn voor de Republiek.

Waarom voerden vorsten in de 17e eeuw oorlog?

A

Alleen de gegoede burgerij was rijk.

B

Onder andere om hun macht en grondgebied uit te breiden.

C

Omdat alle Europese landen samen één land wilden worden.

D

Omdat regenten hen daartoe verplichtten.

Wat laat de Franse aanval op de Republiek in 1672 zien?

A

Dat Frankrijk door regenten werd bestuurd.

B

Dat de Republiek Frankrijk aanviel om koning te worden.

C

Dat Europese grenzen nooit veranderden.

D

Dat machtige Europese vorsten probeerden hun invloed en grondgebied uit te breiden.

Waarom hangen politiek en geografie in deze periode sterk met elkaar samen?

A

Omdat ieder land precies dezelfde grenzen hield.

B

Omdat koningen alleen binnen hun paleis invloed hadden.

C

Omdat politieke machthebbers door oorlog de grenzen en grootte van landen konden veranderen.

D

Omdat landkaarten geen politieke gebieden lieten zien.

SchoolTV!

De moord op de gebroeders De Witt.

Lesdoel

Aan het einde van deze les kan je ....

• uitleggen hoe Europaer politiek en geografisch uitzag in de 17e eeuw.