Steden en burgers 1602-1700 (Geschiedenis vwo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Oefen examenvragen over oorzaken en gevolgen, standplaatsgebondenheid, bruikbaarheid van bronnen en continuïteit en verandering, toegepast op steden en burgers in de Gouden Eeuw.

STEDEN EN BURGERS · 1602-1700

Examentraining

Steden en burgers 1602-1700: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Gerrit Berckheyde / Wikimedia Commons, publiek domein

STEDEN EN BURGERS · 1602-1700

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over steden en burgers in de Gouden Eeuw (1602-1700) beantwoorden met oorzaken, standplaats, bronnen en verandering.

STEDEN EN BURGERS · 1602-1700

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: wat is de vraagstelling en welke bron of situatie krijg je?

• 2. Zoek: welk begrip of keerpunt (zoals 1648 of 1672) past erbij?

• 3. Beredeneer: onderbouw met de situatie, benoem het soort oorzaak of de verandering en weeg af in hoeverre de burgerij de ontwikkeling bepaalde

STEDEN EN BURGERS · 1602-1700

Vraagtype 1: soorten oorzaken en gevolgen

• Onderscheid aanleiding en diepere oorzaak, direct en indirect, korte en lange termijn

• Soorten: politiek-bestuurlijk, sociaaleconomisch en cultureel-mentaal

Wat is een oorzaak op lange termijn van het einde van de Gouden Eeuw?

A

Het Rampjaar 1672 zelf

B

Het mercantilisme van Engeland en Frankrijk

C

De bouw van de grachtengordel

D

De gewetensvrijheid van burgers

Het mercantilisme werkte vanaf 1648 geleidelijk door op de handel van de Republiek. Verwachte fout: het Rampjaar 1672; dat luidde het einde in en is eerder een keerpunt dan een oorzaak op lange termijn.

Noem een sociaaleconomische oorzaak van de groei.

Goed: bijvoorbeeld de stapelmarkt, de koopmansbeurs, de tussenhandel of de komst van arbeidsmigranten. Verwachte fout: een politieke gebeurtenis noemen, zoals het Rampjaar; dat is een gevolg uit een andere fase.

STEDEN EN BURGERS · 1602-1700

Vraagtype 2: standplaatsgebondenheid

• Verklaar gedrag vanuit de kennis en waarden van de mensen toen en daar

• Let op waardesystemen, oriëntatie, kennis en de positie van de groep

Waarom lieten rijke kooplieden stadspaleizen en buitens bouwen?

A

Zij hadden geen andere manier om hun geld te beleggen

B

De stadhouder dwong hen tot het bouwen van die huizen

C

Aanzien kwam in hun tijd met titels en bezit, niet met geld alleen

D

Zij wilden zo de gewetensvrijheid van burgers beschermen

Standplaats: in de zeventiende eeuw gaf adellijk bezit status. Verwachte fout: vanuit nu redeneren dat het alleen om comfort ging.

Waarom trokken veel regenten zich terug uit de handel?

Goed: na 1648 voerden Engeland en Frankrijk mercantilisme en de handel leed daaronder; regenten wilden hun macht en bezit veiligstellen door geld uit te lenen. Verwachte fout: 'omdat ze lui werden', een oordeel van nu.

De bocht van de Herengracht in Amsterdam, Gerrit Berckheyde, 1671-1672

STEDEN EN BURGERS · 1602-1700

Vraagtype 3: bruikbaarheid van bronnen

• Weeg de betrouwbaarheid af: wie maakte de bron, wanneer en met welk doel?

• Kijk ook naar representativiteit: is de bron typerend voor de hele groep of periode?

Image credit: Gerrit Berckheyde / Wikimedia Commons, publiek domein

Een Amsterdamse koopman schrijft in 1650 dat iedereen welvarend is. Beperking?

A

Hij spreekt vanuit de rijke bovenlaag, niet namens het gemeen

B

Een bron uit 1650 kan niet over 1650 gaan

C

Kooplieden schrijven nooit over welvaart

D

Een persoonlijke mening heeft nooit bronwaarde

Representativiteit: een rijke koopman spreekt niet voor het gemeen, dat minder profiteerde. Verwachte fout: de bron geheel onbruikbaar verklaren.

Regentenportret in opdracht: beperking?

Goed: de opdrachtgevers wilden zichzelf van hun beste kant laten zien, dus het beeld is niet neutraal. Verwachte fout: zeggen dat schilderijen nooit bruikbaar zijn.

STEDEN EN BURGERS · 1602-1700

Vraagtype 4: continuïteit en verandering

• Verandering heeft een tempo (snel of langzaam), een duur (kort of lang) en een schaal (klein of groot)

• Een keerpunt zoals 1648 of 1672 laat een omslag zien

Wat veranderde er na 1648 voor de Republiek?

A

De gewetensvrijheid van burgers werd afgeschaft

B

Omringende landen stabiliseerden en voerden mercantilisme

C

De Dertigjarige Oorlog brak opnieuw uit in het Rijk

D

De arbeidsmigranten verlieten de Republiek massaal

Na 1648 stabiliseerde de situatie in de omliggende landen en voerden Engeland en Frankrijk mercantilisme. Verwachte fout: denken dat de interne vrijheden verdwenen.

Waarom is 1672 een keerpunt in de Gouden Eeuw?

Goed: het Rampjaar luidde het einde van de Gouden Eeuw in; daarna namen oligarchisering en buitenlandse investeringen toe en nam Londen de rol van Amsterdam over. Verwachte fout: 1672 als begin van de bloei zien.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Soorten oorzaken en gevolgen

2

Standplaatsgebondenheid

3

Bruikbaarheid van bronnen

4

Continuïteit en verandering

STEDEN EN BURGERS · 1602-1700

Tips voor op het examen

• Noem bij een oorzaak altijd het soort: politiek-bestuurlijk, sociaaleconomisch of cultureel-mentaal

• Verklaar gedrag vanuit de positie van toen, zonder er nu over te oordelen

• Bij bronnen: koppel maker, tijd en doel aan de vraag, en denk aan representativiteit

• Bij de leidende vraag 'in hoeverre': noem wat de burgerij bepaalde en wat daarbuiten viel, zoals het beleid van andere landen