De restauratiepolitiek op het Congres van Wenen
1814-1815
Europa na Napoleon...
Onder leiding van Pruisen (Duitsland), Oostenrijk, Rusland en Engeland
De restauratiepolitiek op het Congres van Wenen
1814-1815
Europa na Napoleon...
Onder leiding van Pruisen (Duitsland), Oostenrijk, Rusland en Engeland
This item has no instructions
Leerdoelen
Je bouwt een historisch referentiekader op
Je vergelijkt historische kaarten
Je analyseert de doelen van het Congres van Wenen
Je bespreekt de continuïteit en discontinuïteit tussen de periode voor en na de Franse Revolutie
Je analyseert bronteksten in kader van historisch maatschappelijke context
Je analyseert de problemen voor de doelstellingen van het Congres van Wenen
Je analyseert hoe het congressysteem de conservatieve krachten in Europa ondersteunt
Je actualiseert het principe van het congressysteem
Je evalueert of het Congres van Wenen behoudend of vernieuwend is
Je evalueert of het Congres van Wenen geslaagd is
This item has no instructions
Vandaag noteer je in Cornell
CORNELL - kernbegrippen / vragen
Links schrijf je:
- begrippen
- vragen
- personen
- data
- kernwoorden
Vb.autoriteit
CORNELL - notities
Hier noteer je de uitleg in korte zinnen.
Geen volledige tekst overschrijven.
Wel: oorzaken, kenmerken, voorbeelden en verbanden.
Gebruik pijlen: oorzaak gevolg; verandering continuïteit
Autoriteit is het wettige of aanvaarde gezag van een persoon of organisatie om beslissingen te nemen, te leiden of sturing te geven
CORNELL - samenvatting na de uitleg
Onderaan vat je na elk deel in één of twee zinnen samen wat je geleerd hebt.
This item has no instructions
This item has no instructions
1814-15 Congres Wenen
This item has no instructions
1814-
This item has no instructions
1814-
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
Onderzoeksvraag:
In welke mate kan de invloed van de Franse Revolutie ongedaan gemaakt worden?
This item has no instructions
Onderzoeksvraag: In welke mate kan de invloed van de Franse Revolutie ongedaan gemaakt worden?
Wat gaan we bestuderen?
Wat is het Congres van Wenen?
Wat was het doel van het Congres van Wenen?
Wat is de restauratiepolitiek?
Wat is het belang van het Congres?
Zijn de bepalingen van het Congres duurzaam?
Wat verandert er tegenover de periode voor de Revolutie?
CvW: duurde ongeveer 8 maanden en was een reactie tegen de Franse Revolutie en de veroveringen van Napoleon die de ideeën van de Franse Revolutie uitdragen
Doel:
Herstel Ancien Regime
Restauratie van de wettelijke orde
Volkssoevereiniteit (macht gaat uit van het volk) en vrijheid en gelijkheid : GEVAAR voor Europese monarchieën
Legitimiteit van koningschap wordt verdedigd
Gestoeld op traditie
Goddelijke opdracht
Zorgt voor stabiliteit – geen revoluties meer!
Duurzame vrede installeren door machtsevenwicht (Engelse doctrine Balance of Power)
100 jaar geen oorlog
Stabiele grenzen
Continuïteit met vrede van Westfalen (1648
Respecteren van grenzen
Niet bemoeien met binnenlandse aangelegenheden
Stap verder: hertekenen van grenzen + ontstaan supranationaal overleg
Belang: machtsevenwicht, ontwikkeling diplomatie en 1e Europese samenwerking
Maar iedereen blij?? Neen!
Weet je nog? Wat was de essentie van de Franse Revolutie?
This item has no instructions
Verklaring van de rechten
van de mens en de burger
augustus 1789
FRANSE REVOLUTIE
Op 26 augustus werd de 'Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen' afgekondigd.
In dit document wordt duidelijk gemaakt dat ieder mens vrij én met gelijke rechten wordt geboren, gebaseerd op de ideeën van de verlichting.
Persvrijheid, Godsdienstvrijheid, Onschuldig tot staat je schuld heeft bewezen, Inspraak als je belasting betaalde (cijnskiesrecht),Goederen worden beschermd, Scheiding van de 3 staatsmachten: uitvoerende, rechterlijke en wetgevende macht
Deze verklaring is gebruikt als voorbeeld voor Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van de Verenigde Naties.
This item has no instructions
Napoleon wil over heel Europa regeren
Waarom?
- Ideeën van de Franse Revolutie verspreiden.
- Macht- en gebiedsuitbreiding.
Hoe?
- Door oorlogen te voeren.
This item has no instructions
Napoleon werd verlagen bij de slag bij Leipzig (1813) door een coalitieleger
Hij werd gevangen gezet op het eiland Elba
De Franse legers die een groot deel van Europa hadden bezet, moesten zich terugtrekken.
Maar wat na Napoleon? Er werd een internationale conferentie gehouden in Wenen om dit te bespreken.
This item has no instructions
This item has no instructions
Waarom moest Europa na Napoleon opnieuw worden georganiseerd?
CORNELL - kernbegrippen / vragen
CORNELL - notities
CORNELL - samenvatting na de uitleg
Na de Napoleontische oorlogen was Europa politiek en territoriaal ingrijpend veranderd. Napoleon had de machtsverhoudingen en grenzen gewijzigd en revolutionaire ideeën verspreid. De traditionele vorsten wilden hun macht herstellen en nieuwe revoluties voorkomen. De Europese grootmachten moesten daarom een nieuwe politieke orde uitwerken die stabiliteit en een duurzame vrede kon garanderen.
1814-1815
Grootmachten willen stabiliteit <-> kunnen verandering niet volledig ongedaan maken.
Napoleon
Franse Revolutie
Probleem
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
Poging tot herstel van de oude orde (Ancien Régime)
This item has no instructions
This item has no instructions
Wie staan er bovenaan en waarom?
This item has no instructions
This item has no instructions
Na de val van Napoleon krijgen de conservatieven in Europa de overmacht.
This item has no instructions
Wat wilden de grootmachten bereiken?
CORNELL - kernbegrippen / vragen
CORNELL - notities
CORNELL - samenvatting na de uitleg
Tijdens het Congres van Wenen (1814–1815) wilden de Europese grootmachten de politieke orde herstellen en een duurzame vrede tot stand brengen. Ze probeerden de traditionele vorstenhuizen opnieuw aan de macht te brengen en de verspreiding van revolutionaire ideeën tegen te gaan. Tegelijk wilden ze voorkomen dat één staat Europa opnieuw zou overheersen. Hun beleid was overwegend conservatief en gericht op stabiliteit en het behoud van de monarchale orde.
Congres van Wenen
Nadruk op traditie, orde, stabiliteit & koningen op troon.
Duurzame vrede
Herstel oude orde: restauratie
Conservatisme
Nieuwe Europese oorlogen + revoluties voorkomen.
Traditionele vorstenhuizen opnieuw installeren (waar mogelijk).
Diplomatiek overleg 1814-1815 => Europa opnieuw orde na Napoleon.
This item has no instructions
Hoe?
This item has no instructions
De isolatie van Frankrijk: om te voorkomen dat Frankrijk opnieuw Europa onder de voet zou lopen, werd het omringd met bufferstaten.
.
1. Omringingspolitiek
Frankrijk:
Teruggedrongen tot grenzen voor 1790
Omringd door bufferstaten
Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (Z en N nederlanden)
Koninkrijk Piemont-Sardinie
Pruisen krijgt gebiedsuitbreiding in Rijngebied
Zwitserland
HRR der Duitse natie gaat van 350 staatjes naar 39: Duitse Bond met Oostenrijkse voorzitter
Bestuurd door afgevaardigden van de staten, maar eigenlijk door Pruisen en Oostenrijk
Rusland: krijgt groot deel van Polen (rest naar Pruisen)
Oostenrijk: verliest Z-Nederlanden maar wordt gecompenseerd met gebiedsuitbreiding Adriatische kust en Noord-Italie + voorzitter Duitse Bond
Heilige Alliantie!!! Orthodoxe Tsaar, Katholieke Oostenrijkse keizer, protestantse Pruisische koning
Later aangevuld met Groot Br
1818: Frankrijk treedt toe: Grote Alliantie.
- vergaderen
- interventierecht
Het legitimiteitsprincipe stelde dat de vroegere vorsten opnieuw op de troon werden gezet.
Ze waren verondersteld te regeren als een absolute vorst: het volk kreeg geen inspraak (goddelijk recht boven volkssoevereiniteit)
Lodewijk XVIII Ferdinand VII Johan VI Willem I
Frankrijk Spanje Portugal Nederlanden
2. Legitimiteitsprincipe
This item has no instructions
3. Machtsevenwicht (Balance of Power)
Bekommernis van de Britten!
Bij het trekken van de nieuwe grenzen wordt het principe 'Balance of Power' gehanteerd. Het krachtenevenwicht was een belangrijke bekommernis van de Britten.
Zij wilden vanop hun eiland toezien dat geen enkele grootmacht op het continent te machtig zou worden.
Zelf wilden ze hun macht uitbouwen op maritiem gebied.
This item has no instructions
4. Compensatiebeginsel
Compensatiebeginsel: grootmachten willen beloond worden voor inspanningen + voor herverdeling moet er evenveel territorium terugkomen als er herverdeeld wordt
This item has no instructions
Dit zorgde voor een nieuwe verdeling - evenwicht van machten
This item has no instructions
Wat wilden de grootmachten bereiken?
CORNELL - kernbegrippen / vragen
CORNELL - notities
CORNELL - samenvatting na de uitleg
Het Congres van Wenen hertekende de Europese kaart volgens vier principes. De grootmachten streefden naar een machtsevenwicht (Balance of Power) en herstelden traditionele vorstenhuizen. Ze omringden Frankrijk met bufferstaten om nieuwe expansie te voorkomen. Daarnaast werden gebieden herverdeeld om territoriale belangen van de grootmachten met elkaar te verzoenen. Zo probeerden ze politieke stabiliteit te herstellen en nieuwe Europese oorlogen te voorkomen.
Omringingspolitiek
Gebiedsverlies of machtsverlies compenseren; Oostenrijk kreeg bijvoorbeeld gebied in Noord-Italië.
Machtsevenwicht/BOP
Legitimiteitsprincipe
Compensatiebeginsel
Geen enkele staat mocht Europa domineren; territoriale herverdeling was een middel om dat evenwicht te bereiken.
Oude vorstenhuizen herstellen; reactie tegen volkssoevereiniteit.
Frankrijk omringen met sterkere buurstaten of bufferstaten om nieuwe expansie te voorkomen.
This item has no instructions
Maar... Spanning in de maatschappij
This item has no instructions
Na de val van Napoleon krijgen de conservatieven in Europa de overmacht.
Ze proberen de oude machtsposities van de adel en de koningen (= Ancien Régime) weer te herstellen: ze restaureren het.
De 'Restauratie' (periode van 1815-1848) tracht dus de periode te herstellen van voor de Franse Revolutie en Napoleon zonder de Verlichte ideeën. Het is een reactie op de Revolutie en de ideeën van de Verlichting.
Het was gestoeld op de filosofie van het conservatisme: een samenleving kan niet enkel gebaseerd zijn op de rede, maar ook op tradities. Veranderingen moeten komen via een evolutie - langzaam en natuurlijk..
Conservatisme – uitgedragen door Metternich (minister van BuZa Oostenrijk)
Gestoeld op id Iers filosoof Burke
Baseert zich op traditie (conserveren)
Zet zich af tegen ideologieën die samenlevingen radicaal willen veranderen
Houden wat goed is, verbeteren wat kan (organisch en doordacht)
Reactionair: reactie op de Franse Revolutie
Sleep de stellingen naar de passende politieke stroming.
Conservatisme
Liberalisme
Vrijheden moeten vastgelegd worden in een grondwet.
De oude orde, met een koning, moet hersteld worden.
Burgers moeten inspraak hebben in het bestuur.
Rust en stabiliteit is belangrijk
This item has no instructions
Bronnenanalyse
This item has no instructions
Edmund Burke was een Brits-Ierse filosoof en politicus die als de grondlegger van het moderne conservatisme wordt beschouwd
De brute omverwerping van de bestaande orde vanuit de illusie een geheel nieuwe samenleving te kunnen creëren op basis van de rede is enkel te bekritiseren. Rationalisme en atheïsme getuigen van een rampzalige hoogmoed. Echte vrijheid is de vrijheid om te doen wat je behoort te doen.
Die kun je bereiken door het volgen van tradities en bestaande instituties: de erfenis aanvaarden, goed beheren en indien mogelijk verbeteren is de boodschap. Vrijheid wordt beperkt door verantwoordelijkheid en verbondenheid.
Bron: E. Burke (1729-1797), Reflections on the Revolution in France, 1790
Start 17/10/25
Bronnenanalyse Burke
Soort bron?
primaire geschreven bron
Maker?
Edmond Burke
Doel?
wil de Franse Revolutie bekritiseren
zijn lezers overtuigen van het belang van traditie, bestaande instellingen en geleidelijke verandering.
Conservatief of progressief?
Conservatief, want:
voor geleidelijke verandering
wil stabiliteit (volgen tradities)
macht kerk en adel herstellen (bestaande instituties)
This item has no instructions
Bronnenanalyse Burke
Is deze bron betrouwbaar? Motiveer!
Ja, als bron voor de ideeën van Edmund Burke is ze betrouwbaar;
De bron is wel niet neutraal (wijst de Revolutie af). ==> Voor een objectieve beoordeling van de Franse Revolutie moet je deze bron dus vergelijken met andere standpunten.
Wie is mogelijks niet tevreden met dit gedachtegoed?
Vooral revolutionairen, liberalen en voorstanders van de Verlichting.
This item has no instructions
Wie zal niet blij zijn met het conservatieve gedachtegoed?
Adel
Koning
Kerk
Burgerij
This item has no instructions
Frederic Eelbode is een universitair student die onderzoek verrichtte over het internationale systeem van het Congres van Wenen.
“Er wordt een restauratief systeem op poten gezet dat steunt op twee belangrijke pijlers. Enerzijds is er het bewaren van het Europees evenwicht en van de territoriale status-quo. Anderzijds is er het behoud van de macht voor de vorsten, het legitimiteitsprincipe. Er wordt getracht het Ancien Régime te herstellen omdat erfelijke vorsten als de beste garantie voor het behoud van het hernieuwde evenwicht worden beschouwd. Elke vorm van politieke, economische of sociale innovatie wordt door de conservatieven argwanend bekeken.”
Bron: Eelbode, F. (2000). Alphonse O’Sullivan en de betrekkingen tussen België en het Habsburgse rijk van Solferino tot Sadowa (1859-1866). Geraadpleegd op 23 augustus 2023, van http://www.ethesis.net/sullivan/sullivan_inhoud.htm
Start 17/10/25
Bronnenanalyse: Eelbode (1)
Soort bron?
secundaire bron
Maker?
Student die onderzoek voert naar CvW voor thesis
Bruikbaar voor OV? (In welke mate kan de invloed van de F.R. ongedaan gemaakt worden door de restauratie in de 19de eeuw?)
Ja.
Betrouwbaar?
Ja, academisch onderzoek.
Territoriaal = ?
verwijst naar grenzen en grondgebied
This item has no instructions
Bronnenanalyse: Eelbode (2)
Status-quo?
Laten aansluiten hoe het vroeger was.
Grootmachten willen macht bij?
Vorsten => traditie
Legitimiteit?
= aanvaard door het volk
This item has no instructions
Klemens von Metternich was minister van buitenlandse zaken voor Oostenrijk ten tijde van het Congres van Wenen. Metternich kreeg als voorzitter van het Congres ‘de koetsier van Europa’. Hij vertelt wat de doelstellingen van het Congres zijn.
“De zoektocht naar een machtsevenwicht tussen de Europese landen is cruciaal om op een constructieve manier met elkaar samen te werken. Het mag absoluut niet de bedoeling zijn om het Franse volk nogmaals in woelige wateren te brengen, maar ten tijde van de Franse Revolutie is duidelijk gebleken dat het enkel tot chaos leidt als de macht bij het volk ligt. Europa heeft nood aan vorsten die een sterk beleid voeren. Voorts lijkt het mij opportuun om ook op militair vlak samen te werken om nationalistische en liberale opstanden in Europa te voorkomen.”
Naar: Klemens von Metternich (1773-1859), Congres van Wenen, Wenen, 8 september 1814.
This item has no instructions
Bronnenanalyse Metternich
Soort bron?
Primair
Bewerkt?
Ja, vertaling (+ingekorte versie)
Maker + doel?
Clemens von Metternich, minister van Oostenrijk.
Wil rust en stabiliteit (om nationalistische en liberale revoluties te voorkomen)
Bruikbaar?
JA - geeft info over CvW
This item has no instructions
Bronnenanalyse Metternich (2)
Betrouwbaar?
(+) is bevoorrechte ooggetuige - hij is heel betrokken bij besluitvorming
(-) is betrokken partij met conservatieve agenda
Welke motieven?
Welk principe CvW zien we terugkomen?
Herstel van vorsten
This item has no instructions
Bronnenanalyse Metternich (3)
Welke basisprincipes van het CvW herken je?
Herstel van de vorsten
Idee dat teniet wordt gedaan?
Volkssoevereiniteit
Toekomstige problemen?
nationalistische en liberale opstanden
Hoe evenwicht behouden?
vorsten met een sterk beleid en militaire samenwerking
Met welke organisatie zou je dit kunnen vergelijken?
Verenigde Naties
This item has no instructions
De Britse historicus Adam Zamoyski sprak in een interview over het Congres van Wenen:
“Veel intellectuelen hadden gehoopt dat er één Duitsland, één Italië en een eigen land voor de Polen uit zou komen. Wrok over het ontbreken van staten voor deze volkeren heeft voeding gegeven aan het nationalisme dat in die tijd opkwam. Dat is nog een manier waarop het Congres van Wenen de geschiedenis heeft beïnvloed.”
Bron: Dekkers, G., & Historisch Nieuwsblad. (2009). Vooral tsaar Alexander I was voortdurend aan het flirten. https://www.historischnieuwsblad.nl/vooral-tsaar-alexander-i-was-voortdurend-aan-het-flirten/
. Geraadpleegd op 23 augustus 2023.
Start Koen 12/10
bronnenanalyse Zamoyski
Probleem?
Nationalisme
oorzaak?
Gebrek aan eigen staat voor verschillende volken
This item has no instructions
De opkomst van het nationalisme
De overheersing van Napoleon had het nationalisme aangescherpt bij verschillende volkeren.
Napoleon had bij de herverdeling van Europa verschillende volkeren samengevoegd en hierdoor groeide het nationalisme. Aan de ene kant respecteerde hij lokale tradities en talen, wat mensen trots maakte op hun cultuur. Maar aan de andere kant voegde hij vaak verschillende volkeren samen onder één leiding, wat ervoor zorgde dat deze volkeren autonomie of zelfbestuur wilden. Omdat ze werden overheerst door Frankrijk, voelden ze zich samen sterk en wilden ze onafhankelijkheid.
19de eeuw: mensen krijgen het gevoel dat ze bij een volk of natie hoorden, een groep met een eigen taal, cultuur en geschiedenis.
Nationalisme--> Grote liefde voor je eigen land, volk en cultuur.
Idee dat volkeren het recht hadden op een eigen staat
This item has no instructions
This item has no instructions
Allianties
De nieuwe orde moest door onderlinge solidariteit beschermd worden!
1. Heilig Alliantie (september 1815): een verbond tussen de orthodoxe Russische Tsaar, de katholieke Oostenrijkse keizer en de protestantse Pruisische koning.
2. Viervoudige Alliantie: in november treedt ook Groot-Brittannië toe tot de Alliantie
3. Grote Alliantie: in 1818 treedt ook Frankrijk toe.
Regelmatige vergaderingen om voorspoed en vrede in Europa te bevorderen - Dit eerste permanente politieke overleg in Europa (vernieuwend) wordt het congressysteem genoemd
Interventierecht: de troepen van de alliantie verdedigen de 'orde' - het was dus een instrument voor de conservatieve krachten
This item has no instructions
Hoe beschermden de grootmachten de nieuwe orde?
CORNELL - kernbegrippen / vragen
CORNELL - notities
CORNELL - samenvatting na de uitleg
De grootmachten probeerden de nieuwe Europese orde te beschermen door internationale samenwerking. Via het congressysteem overlegden ze regelmatig om conflicten te voorkomen en het machtsevenwicht te bewaren. De Grote Alliantie ondersteunde de vredesregeling. Sommige grootmachten wilden ook militair ingrijpen tegen revolutionaire opstanden. Het internationale overleg was een vernieuwende werkwijze die onder meer werd ingezet om de bestaande monarchale orde te beschermen.
Congressysteem
Vernieuwend als overlegvorm; behoudend omdat het de monarchale orde beschermde.
Interventierecht
Grote Alliantie
Vernieuwend<-> behoudend
Sommige grootmachten wilden militair kunnen ingrijpen tegen revolutionaire opstanden.
Samenwerking van grootmachten om de vredesregeling en de nieuwe orde te ondersteunen.
Regelmatig internationaal overleg om conflicten te voorkomen en het machtsevenwicht te bewaren.
This item has no instructions
Vormen van internationale samenwerking
This item has no instructions
Belangrijke internationale organisaties zijn:
Europese Unie (EU)
Verenigde Naties (VN)
NAVO
Internationaal monetair fonds (IMF)
Wereldbank
World trade organisation (WTO )
This item has no instructions
De Verenigde Naties
This item has no instructions
VN Veiligheidsraad
Doel: Veiligheid!
Door: onderhandelen -> afspraken maken
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
Geslaagd herstel?
Nationalisme en liberalisme worden verdrukt op het Congres, maar gaan deze ideeën zomaar verdwijnen?
De hele 19e eeuw door zullen we een strijd zien tussen de oude orde (adel/vorst) en de nieuwe orde (verlichte ideeën)
Tussen conservatieve (behoudsgezinde) en progressieve - liberale (gericht op verandering) krachten.
This item has no instructions
In welke mate kon de klok door het Congres worden teruggedraaid?
CORNELL - kernbegrippen / vragen
CORNELL - notities
CORNELL - samenvatting na de uitleg
De restauratie herstelde veel traditionele monarchieën en versterkte de politieke macht van conservatieve machthebbers. Toch betekende dit geen volledige terugkeer naar de situatie van vóór 1789. Sommige revolutionaire ideeën en hervormingen bleven bestaan. Bovendien zorgden liberalisme en nationalisme voor toenemende spanningen. De revolutiegolven van 1830 en 1848 toonden aan dat de nieuwe Europese orde onder druk bleef staan.
Continuïteit voor 1789->na 1815
Liberalisme en nationalisme zetten de restauratieorde in de 19e eeuw verder onder druk.
Revolutie/Napoleon -> na1815
Discontinuïteit voor 1789->na 1815
Nieuwe spanningen
Ideeën over rechten, inspraak, vrijheid en nationale identiteit verdwenen niet.
Europa keerde niet volledig terug naar het Ancien Régime: revolutionaire ideeën en sommige hervormingen bleven bestaan.
Traditionele vorstenhuizen en conservatieve machthebbers kregen opnieuw veel politieke macht.
This item has no instructions
Het congres van Wenen tracht de orde te herstellen.
Wat is het Congres van Wenen?
Een reactie tegen de Franse Revolutie en de veroveringen van Napoleon.
Wat was het doel van het Congres van Wenen?
Herstel van het Ancien Régime
Duurzame vrede verwezenlijken in Europa
Hoe gaat het Congres van Wenen dit verwezenlijken?
Hertekenen van de grenzen van Europa/herstel oude vorsten
Stabiele situatie creëren door overleg tussen de grootmachten
Wat is het belang van het Congres?
principe van machtsevenwicht hanteren
ontwikkeling van een Europese samenwerking
Zijn de bepalingen van het Congres duurzaam?
door het ontstaan van het liberalisme en nationalisme is een terugkeer niet duurzaam
De Revolutiegolven van 1830 en 1848 tonen aan dat de wereld teveel veranderd is.
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
Trias Politica
This item has no instructions
Cultureel Liberalisme
Kernwoord: Vrijheid
Vrije meningsuiting
Vrijheid van godsdienst
Scheiding van kerk en staat
This item has no instructions
Economie en Adam Smith:
- Adam Smith( 1723-1790)
- Bekendste econoom uit de 18e eeuw
- Grondlegger klassiek liberalisme
- Schreef boek "The wealth of nations"
- Overheid moet de markt zijn werk laten doen ("Laissez Faire") => een “onzichtbare hand” houd namelijk alles in de economie in evenwicht.
VOORUITGANGSOPTIMISME
de overheid zo min mogelijk bemoeien met de handel en nijverheid.
<-> Anders mechanisme van vraag en aanbod verstoord
Geweldsmonopolie overheid! = Politie/leger (bescherming)
This item has no instructions
(conservatief) versus liberalisme (progressief)
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
Begrippen uit deze les
Congres van Wenen
Restauratie
Restauratiepolitiek
Conservatisme
Progressivisme
Nationalisme
Liberalisme
Congressysteem
Grote Alliantie
legitimiteitsprincipe
krachtenevenwicht
compensatiebeginsel
omringingspolitiek
This item has no instructions