Groenten — van teelt tot bord
Steeds meer horecabedrijven geven groenten een belangrijkere plaats in het menuaanbod.
Het aandeel vlees of vis wordt kleiner, de hoeveelheid groente op het bord neemt toe.
Groenten — van teelt tot bord
Steeds meer horecabedrijven geven groenten een belangrijkere plaats in het menuaanbod.
Het aandeel vlees of vis wordt kleiner, de hoeveelheid groente op het bord neemt toe.
Agenda
Vandaag behandelen we:
Groenten: soorten, indeling en teelt
Seizoensgroenten en duurzaamheid
Kwaliteit, voedingswaarde en groenteproducten
Groenten inkopen, bestellen en ontvangen
Eindopdracht: een herfstmenu samenstellen
Lesdoelen:
Aan het einde van deze les kun je:
1. Groenten herkennen: minimaal 5 van de 6 hoofdgroepen groenten benoemen en bij iedere groep een voorbeeld geven.
2. Seizoensgroenten kiezen: minimaal 4 groenten noemen die in het herfstseizoen verkrijgbaar zijn en uitleggen waarom seizoensproducten een duurzame keuze kunnen zijn.
3. Kwaliteit beoordelen: bij minimaal 2 verschillende groenten aangeven op welke 2 kwaliteitskenmerken je let tijdens de inkoop of ontvangst.
4. Een bestelling berekenen: met de bestelformule de benodigde hoeveelheid groenten correct berekenen aan de hand van de ijzeren voorraad, het verwachte verbruik en de huidige voorraad.
5. Bereiding voorbereiden: bij minimaal 2 gekozen groenten een passende schoonmaak- of snijtechniek benoemen en je keuze uitleggen.
Wat zijn groenten?
Groenten zijn de eetbare delen van planten. Zeven mogelijkheden:
de stengel (asperges, bleekselderij)
het blad (sla, spinazie)
de vrucht (paprika, tomaat)
de wortel (rettich, wortelen)
de peul/het zaad (doperwten, kapucijners)
de bloem (bloemkool, broccoli, artisjok)
de knol (bieten, knolselderij)
Groenteteelt
Koude grond, kassen, biologisch, bespoten of genetisch gemanipuleerd.
Biologisch: zonder kunstmest/bestrijdingsmiddelen, eigen EKO-keurmerk,
duurder, aanbod wisselend per seizoen. Ook eisen aan arbeidsomstandigheden.
Bespoten: vrijwel alle ingekochte groenten: mest, kunstmest en
chemische bestrijdingsmiddelen voor een zo groot mogelijke opbrengst.
Seizoensgroenten
Winter: veldsla/witlof · pastinaak/winterpeen · boerenkool/rode kool · pompoen
Lente: spinazie/andijvie · bospeen/radijs · bloemkool/broccoli · tuinbonen
Zomer: ijsbergsla/andijvie · bospeen · Chinese kool/broccoli · tomaat/paprika/komkommer
Herfst: veldsla/kropsla · knolselderij/wortelen · spitskool/koolraap . pompoen
Hoe verser je inkoopt, hoe verser het op het bord van je gasten ligt.
Groenten inkopen — kwaliteitsklassen
Extra — helemaal gaaf, geen afwijkingen
I — kleine afwijkingen in grootte/kleur toegestaan
II — meerdere afwijkingen toegestaan, minder lang houdbaar
III — minste kwaliteit/goedkoopst; alleen koolsoorten zo verkocht, rest naar industrie
Waar let je op?
Bladgroenten: stevig en gaaf.
Wortel/knol: stevig (anders = hol)
Kolen: vast en stevig.
Vruchtgroenten: stevig (niet overrijp)
Peulgewassen: stevige, volle peul
Voedingswaarde van groenten
Bron van vitaminen en vezels — nodig voor stofwisseling en stoelgang.
Bijna geen koolhydraten en vet. Vitamine A, C en B6 komen het meest voor.
100 gram groenten bevat gemiddeld:
90 g water · 5 g eiwit · 4 g koolhydraten · 1 g vet
Voorbewerkte groenteproducten
1. Vers — onbewerkt, ingekocht bij groothandel/boer
2. Panklaar — gewassen en voorgesneden, snel verwerken
3. Diepvries — rauw/geblancheerd ingevroren, vaak panklaar
4. Conserven — glas/blik, gesteriliseerd, nog hoge voedingswaarde
5. Gedroogd — langere houdbaarheid, voor convenience producten
De zes hoofdgroepen groenten
Bladgroenten — teer, snel houdbaarheid verliezen — sla, spinazie, andijvie, witlof
Wortel-/knolgewassen — stevig aanvoelen (anders voos) — wortel, pastinaak, biet
Koolsoorten — bloem/blad/okselknop — bloemkool, witte kool, spruitjes
Stengelgroenten — stengel is grootste eetbare deel — asperges, bleekselderij, venkel
Uigewassen — lookfamilie — bruine/rode ui, sjalot, lente-ui
Vruchtgewassen — warme klimaten, vaak kasteelt — tomaat, paprika, komkommer
Koppeling met bestellen en ontvangen
Bestelformule: ijzeren voorraad + verwacht verbruik − technische voorraad
(afgerond naar besteleenheid)
Ijzeren voorraad = minimale voorraad die je altijd wilt hebben
Technische voorraad = wat je nu daadwerkelijk in huis hebt
Speculatieve voorraad = bewust extra, bv. druk weekend
Ontvangst: hoeveelheid, temperatuur, houdbaarheid, verpakking, kwaliteit, registratie
Bij groenten ook: gaafheid, kleur, geur, klopt de kwaliteitsklasse?
Wat zijn SDG?
SDG's zijn 17 duurzame ontwikkelingsdoelen. Landen hebben afgesproken om de wereld in 2030 eerlijker, beter en gezonder te maken. Ook de horeca draagt bij:
SDG 12 – Minder verspilling: kleinere porties, restproducten gebruiken, eten doneren
SDG 13 – Duurzame producten: lokaal, biologisch en seizoensgebonden inkopen
SDG 6 & 7 – Water en energie: zuinige apparaten, ledlampen, waterbesparende kranen
SDG 8 – Eerlijke handel: fairtrade koffie, thee en chocolade; eerlijke lonen
SDG 5 & 10 – Gelijke kansen: werk voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt
SDG 14 – Minder plastic: herbruikbare of composteerbare rietjes en bakjes
2
Duurzame voedselkeuzes
Als kok bepaal jij wat er op het bord komt. Keurmerken helpen je bij het kiezen.
Minder vlees en vis: meer groente en peulvruchten op het bord
Dierenwelzijn: betere leefomstandigheden voor dieren en geen overbevissing (Beter Leven, MSC, ASC)
Biologisch: geen chemische bestrijdingsmiddelen of kunstmest (EKO, Demeter)
Fairtrade: een eerlijke prijs en goede werkomstandigheden voor de boer (Max Havelaar, Fairtrade)
Seizoen en streek: uit de volle grond en uit de eigen regio
Vuistregel: groenten in de hoofdrol, vlees en vis als figurant.
3
Duurzaam omgaan met grondstoffen
20% van alle energie op de wereld gaat naar het maken van voedsel
33% van het land in Nederland wordt gebruikt voor voedselproductie
25 kg plantaardig voer is nodig voor 1 kilo rundvlees (varkensvlees 9 kg, kip 5 kg)
20–35% van de uitstoot van broeikasgassen komt van voedselproductie
Wat kan jij doen als kok?
Kies seizoensgroenten in plaats van kasgroenten, dus geen tomaat, paprika of aardbeien in de winter
Gebruik minder vlees en zuivel en meer groente
Kies streekproducten die maar een korte reis hebben gemaakt
4
Warenkennis:
Eindopdracht – Warenkennis groenten
Tijdens deze opdracht ga je verschillende groenten herkennen en beoordelen, net zoals je dat in de keuken doet bij het ontvangen van een bestelling.
Wat ga je doen?
Bekijk de groenten die je krijgt.
Noteer de naam van iedere groente op je werkblad.
Benoem per groente minimaal 2 kwaliteitskenmerken waarop je let bij de levering.
Doel: Je kunt groenten herkennen en beoordelen of ze geschikt zijn om in de keuken te gebruiken.
5
Opdracht
herfstmenu
1. Kies per hoofdgroep één groente met herfstseizoen.
2. Waar let je bij inkoop op voor twee van deze groenten?
3. Bereken: ijzeren voorraad 8 kg pompoen, verwacht verbruik 12 kg,
huidige voorraad 5 kg. Hoeveel bestel je?
4. Welke schoonmaak-/snijtechniek past bij jullie groenten?
Lesdoelen:
Na deze les weet je:
hoe groenten ingedeeld worden en welke delen we eten
welke soorten groenten er zijn, en wanneer ze verkrijgbaar zijn
wat kwaliteitsklassen zijn en waar je op let bij inkoop
hoe je een bestelling berekent en een levering controleert
welke schoonmaak- en snijtechnieken bij groenten horen