Les 4 - Bacteriën vermeerdering en betekenis

• New lesson editor
• Biologie
• MBO
• Studiejaar 1

Bacteriën:

Vermeerdering en betekenis

Vermeerdering van bacteriën · De grote betekenis van bacteriën

Eerst een paar vragen over de vorige les

Een bacterie heeft wel een celwand.

A

Waar

B

Niet waar

Uit welke stof bestaat de celwand van een bacterie?

A

Peptide

B

Cellulose

C

Peptidoglycaan

D

Glycaan

Sleep het juiste antwoord naar de juiste celwand.

Grampositief

Gramnegatief

Een grampositieve bacterie kleurt paars na de gramkleuring.

A

Waar

B

Niet waar

Zet de vier stappen van de gramkleuring op de juiste volgorde.

1

Kristalviolet

2

Safranine

3

Lugol

4

Ethanol

AAN HET BEGIN

Leerdoelen

Aan het einde van deze les kun jij:

1

de twee manieren waarop bacteriën zich vermeerderen (binaire deling en sporenvorming) beschrijven en met elkaar vergelijken;

2

uitleggen hoe en waarom bacteriën endosporen vormen, en waarom deze zo resistent zijn;

3

de vier rangschikkingsvormen van kokken (diplo-, strepto-, tetra- en stafylokokken) herkennen en verklaren hoe ze ontstaan;

4

het verschil tussen een voedselinfectie en een voedselvergiftiging uitleggen, met een voorbeeld;

5

voorbeelden geven van schadelijke én nuttige bacteriën.

Vermeerdering van bacteriën

Binaire deling

• Chromosoom verdubbelen (replicatie)

• Cel strekt → chromosomen scheiden

• Dwarswand → 2 dochtercellen

Zet de stappen van de binaire deling op de juiste volgorde.

1

Er ontstaan twee identieke dochtercellen

2

Er wordt een dwarswand gevormd

3

Cel strekt zich uit

4

Chromosoom verdubbelt

Sporenvorming (sporogenese)

• Bij ongunstige omstandigheden (staafvormige bacteriën)

• Endospore = dikke sporenwand + DNA, in cytoplasma

• Cel gaat te gronde → vrije spore blijft over

• Bestand tegen: hitte (100 °C), uitdroging

• Kieming bij gunstige omstandigheden → nieuwe bacterie

Levenscyclus Bacillus subtilis

sporogenese → endospore → vrije spore → kieming

Bij een binaire deling ontstaat er altijd een endospore.

A

Waar

B

Niet waar

AFB. 12.8

Rangschikking van kokken

Diplo-

1 vlak → paren

Strepto-

1 vlak → keten

Tetra-

2 vlakken (h+v) → groepjes van 4

Stafylo-

meerdere vlakken → tros (druiven)

AFB. 12.8

Rangschikking van kokken

diplo/strepto = 1 vlak · tetra = 2 vlakken · stafylo = meerdere vlakken

De grote betekenis van bacteriën

Bacteriën zijn overal

• Heetwaterbronnen — 100 °C

• Diepzee — extreem hoge druk

• Hoge zoutconcentratie / sterk zuur of alkalisch

• Grote aandacht in microbiologie: schadelijk én nuttig

SCHADELIJK

Ziekten

• Pathogeen (ziekmakend) vs. commensaal (onschadelijk)

• Vibrio cholerae → cholera

• E. coli (commensaal, darm) → kan blaasontsteking geven

Zijn commensale bacteriën altijd goed? Leg uit waarom wel of niet.

SCHADELIJK

Voedselbederf / -infectie / -vergiftiging

Voedselbederf = kwaliteitsverlies voedsel (geur/smaak)

Voedselinfectie

• Levende pathogene bacteriën (bv. Salmonella)

• Vermeerderen in darm, verstoren darmflora

• → buikpijn, diarree

Voedselvergiftiging

• Toxinen al aanwezig in voedsel (bv. S. aureus)

• → misselijkheid, braken

Bij een voedselvergiftiging vermeerderen levende bacteriën zich in de darmen

A

Waar

B

Niet waar

SCHADELIJK

Algenbloei (cyanobacteriën)

• Voedselrijk water → ongeschikt om te zwemmen

• Drijflagen door gasvacuolen

• Kunnen toxinen afscheiden

Noem één voorbeeld van een schadelijke bacterie.

NUTTIG

Mineralisatie & symbiose

• Mineralisatie: afbraak organisch materiaal → elementen (bv. N-kringloop)

• Symbiose: stikstofbindende bacteriën in wortelknolletjes

• Darmbacteriën helpen vertering; E. coli → vitamine K

NUTTIG

Voedingsmiddelen & enzymen

• Melkzuurbacteriën → yoghurt, boter, kaas, zuurkool

• Bacillus subtilis → amylasen/proteasen → wasmiddelen

NUTTIG

Genetische manipulatie

Insuline

bloedsuiker (diabetes)

EPO

beenmerg → extra erytrocyten

Somatotropine

groeihormoon

Noem één voorbeeld van een nuttige bacterie.

TERUGBLIK

Samenvatting

Vermeerdering van bacteriën

• Binaire deling: chromosoom → strekken → dwarswand → 2 cellen

• Sporenvorming: endospore → vrije spore → kieming

• Kokken: diplo/strepto/tetra/stafylo

Betekenis van bacteriën

• Overal, milieu selecteert (Beijerinck)

• Schadelijk: ziekte, bederf, infectie/vergiftiging, algenbloei

• Nuttig: mineralisatie, symbiose, voeding, enzymen, genm.

Aan de slag!

Maak de werkblad die ik heb uitgedeeld.

Klaar? Begin met nakijken.

CHECK

Kun jij dit al?

✓

Binaire deling vs. sporenvorming

✓

Endospore-resistentie verklaren

✓

4 rangschikkingsvormen kokken

✓

Beijerinck-citaat toelichten

✓

Voedselinfectie vs. -vergiftiging

✓

Nuttige bacteriën: 5 categorieën