Kennismaken met NaSk

• New lesson editor
• Natuurkunde
• Middelbare school
• vmbo b, k
• Leerjaar 2

Kennismaken met NaSk

Open met het idee dat leerlingen in NaSk leren kijken naar gewone dingen om hen heen, zoals koken, geluid en roest.

Leerdoel

Ik kan uitleggen wat NaSk onderzoekt, hoe je veilig en nauwkeurig werkt, en wat belangrijke basisbegrippen zoals stof, materiaal, grootheid, eenheid, massa en volume betekenen.

Welke woorden passen volgens jou bij NaSk?

Gebruik dit als voorkennis-activatie. Verwachte woorden: proefjes, vuur, meten, water, geluid, stoffen, veilig. Haak daarna terug naar het leerdoel.

NaSk en biologie

• Biologie gaat over levende natuur

• NaSk gaat over niet-levende natuur

• NaSk onderzoekt ook natuurverschijnselen

• Beide vakken kijken naar de wereld om je heen

Voorbeelden van NaSk

• Biologie: een bloeiende zonnebloem, een vliegende vogel

• NaSk: bliksem, kokend water, geluid, roest

• Bij NaSk kijk je naar stoffen, warmte, licht, geluid en beweging

Benadruk dat roest en koken allebei in NaSk passen, maar dat het verschillende soorten veranderingen zijn. Dat komt later terug.

Wat is een stof?

Een stof is waar iets van gemaakt is.

Voorbeelden:

• water

• hout

• steen

Wat is een materiaal?

• Een materiaal is een stof die mensen gebruiken om iets te maken

• Van hout kun je een tafel of muur maken

• Hout is dus stof én materiaal

Stof of materiaal?

• Water is wel een stof

• Water is geen materiaal voor een vast product

• Hout is een stof en ook een materiaal

• Het verschil zit in het gebruik door mensen

Welk voorbeeld hoort bij NaSk?

A

een vogel

B

bliksem

C

een plant

D

een mens

Toetst het verschil tussen levende natuur (biologie) en niet-levende natuur/natuurverschijnselen (NaSk).

Stof en materiaal

Een stof is waar iets van gemaakt is. Een materiaal is een stof die mensen gebruiken om iets te maken. Hout is stof én materiaal, maar water is geen materiaal voor een vast product.

stof

materiaal

Hout

water

biologie

NaSk

steen

vlam

Controleer of leerlingen het gebruiksverschil begrijpen: niet elke stof is ook een materiaal.

Verandering van toestand

• Dit hoort bij natuurkunde

• De stof blijft dezelfde stof

• Alleen de vorm of toestand verandert

• Voorbeeld: water → ijs of waterdamp

Omkeerbaar

Bij een toestandsverandering kun je vaak terug.

IJs smelt weer tot water.

Water kan weer verdampen of bevriezen.

De stof blijft steeds water.

Gebruik hier bewust het woord omkeerbaar. Laat leerlingen het verschil horen tussen 'andere vorm' en 'andere stof'.

Nieuwe stof

• Dit hoort bij scheikunde

• Er ontstaat een andere stof

• Voorbeeld: hout verbrandt tot as en rook

• De oude stof is verdwenen

Niet omkeerbaar

Bij zo'n verandering kun je niet terug naar de beginstof.

Van as en rook maak je geen hout meer.

Daarom is dit geen toestandsverandering.

Wat gebeurt er bij een toestandsverandering?

A

De stof blijft gelijk

B

Er ontstaat as

C

Er ontstaat rook

D

De stof verdwijnt

Verwijs naar water, ijs en waterdamp: andere vorm, dezelfde stof.

Twee soorten veranderingen

Bij een verandering van toestand blijft de stof hetzelfde. Dat is vaak omkeerbaar. Bij het verbranden van hout ontstaat een nieuwe stof en dat is niet omkeerbaar.

toestand

omkeerbaar

nieuwe stof

niet omkeerbaar

materiaal

volume

blauwe vlam

waarnemen

Laat leerlingen hardop het contrast benoemen: zelfde stof versus andere stof.

Waarnemen met zintuigen

Onderzoek begint met nauwkeurig waarnemen.

Daarvoor gebruik je je zintuigen:

• zien

• horen

• ruiken

• voelen

• proeven

Zeg erbij dat proeven als zintuig bestaat, maar in het practicumlokaal niet zomaar gebruikt mag worden.

Voorbeelden van waarnemen

• Zien: luchtbellen bij kokend water

• Horen: geluid van een luidspreker

• Voelen: een kolf wordt warm

Veilig waarnemen

• Proef nooit zomaar van een stof

• Stoffen kunnen giftig zijn

• Ruik ook nooit met je neus direct boven een fles

Ruiken door te wuiven

• Houd het flesje van je af

• Haal de dop eraf

• Wuif damp voorzichtig met je hand naar je neus

• Zo ruik je veiliger

Gebruik het woord 'wuiven' expliciet. Dat is een practicumterm die leerlingen moeten kennen.

Onderzoeksvraag

Een onderzoeksvraag is wat je precies wilt ontdekken.

Voorbeeld:

Wat is de temperatuur van kokend water?

Conclusie

Een conclusie is het antwoord op je onderzoeksvraag.

Voorbeeld:

Kokend water heeft een temperatuur van 100 °C.

Maak duidelijk dat een conclusie pas na het onderzoek komt, niet ervoor.

Hoe ruik je veilig aan een onbekende stof?

A

Direct boven de fles

B

Eerst proeven

C

Door te wuiven

D

Heel diep inademen

Foute opties zijn typische onveilige keuzes. Benadruk de practicumterm 'wuiven'.

Wat is het verschil tussen onderzoeksvraag en conclusie?

Bespreek dat een goed antwoord noemt: een onderzoeksvraag komt vóór het onderzoek en zegt wat je wilt weten; een conclusie komt ná het onderzoek en geeft het antwoord.

Waarnemen en onderzoeken

Onderzoek begint met nauwkeurig waarnemen. Daarvoor gebruik je je zintuigen. Een onderzoeksvraag zegt wat je wilt ontdekken. De conclusie is het antwoord daarna.

waarnemen

zintuigen

onderzoeksvraag

conclusie

materiaal

pauzevlam

meter

gaskraan

Verbind waarnemen met het onderzoeksproces: eerst kijken/ruiken/horen, dan vraag, dan antwoord.

Practicummateriaal

Hulpmiddelen

• bekerglas

• reageerbuis

• erlenmeyer

• maatcilinder

• kookkolf

Glaswerk

• reageerbuisknijper

• statief

• hulpmiddelen voor proefjes en verwarmen

Waarvoor gebruik je het?

• Maatcilinder: volume afmeten

• Reageerbuisknijper: hete reageerbuis vasthouden

• Bekerglas of erlenmeyer: mengen of verwarmen

Veiligheidsregels

• Draag een veiligheidsbril

• Bind lang haar vast

• Niet eten of drinken

• Niet rennen

• Houd je altijd aan de regels

Veiligheidsmiddelen

• oogdouche

• nooddouche

• noodstop

Bij nood

• brandblusser

• blusdeken

Bij brand

Noem kort waar deze middelen voor zijn, maar houd het praktisch en veilig: leerlingen gebruiken ze alleen op aanwijzing van de docent.

De brander

• Werkt op gas

• Gas komt via de gaskraan

• Lucht met zuurstof komt via de luchtschijf

• Samen bepalen ze de vlam

Drie soorten vlammen

• Pauzevlam: geeloranje, luchtschijf dicht

• Stille blauwe vlam: luchtschijf beetje open

• Ruisende blauwe vlam: luchtschijf helemaal open

Wanneer gebruik je welke vlam?

• Pauzevlam: als je de brander even niet gebruikt

• Stille blauwe vlam: kleine hoeveelheid verwarmen

• Ruisende blauwe vlam: sterk verwarmen of koken van grotere hoeveelheid

Benadruk dat de pauzevlam goed zichtbaar is en daarom veiliger is wanneer je niet actief verwarmt.

Waarvoor gebruik je een maatcilinder?

A

Volume meten

B

Haar vastbinden

C

Gas regelen

D

Vlam doven

Controleert practicumspullen en hun functie.

Veilig werken met de brander

Bij practicum draag je een veiligheidsbril en bind je lang haar vast. De gaskraan regelt het gas. De luchtschijf laat lucht binnen.

veiligheidsbril

vast

gaskraan

luchtschijf

maatcilinder

digitaal

volume

meter

Leg eventueel nog eens het verschil uit tussen gas toevoeren en lucht toevoeren.

Welke vlam gebruik je als je even niet verwarmt?

1

pauzevlam

2

stille blauwe vlam

3

ruisende blauwe vlam

Meetapparatuur

Meetapparatuur gebruik je om precies te meten.

Voorbeelden:

• liniaal

• klok

• weegschaal

• thermometer

Analoog en digitaal

• cijfers op een scherm

• voorbeeld: stopwatch of thermometer

• wijzer

• schaalverdeling

• voorbeeld: klok met wijzers

Digitaal

Analoog

Grootheid en eenheid

• Een grootheid is wat je meet

• Een eenheid is waarin je meet

• Voorbeeld: lengte in meter

• Dus: lengte = grootheid, meter = eenheid

Massa en volume

• Massa is de hoeveelheid stof

• Eenheid: gram of kilogram

• Volume is de ruimte die iets inneemt

• Eenheid: milliliter of liter

Noem dat je bij NaSk zegt: massa meten, niet 'gewicht wegen'.

Omrekenen van eenheden

• 45.000 m = 45 km

• 0,98 kg = 980 g

• 0,43 L = 430 mL

• Let goed op of je moet delen of vermenigvuldigen met 1000

Wat is een eenheid?

A

Wat je meet

B

Hoeveel stof

C

De maat ervan

D

Een soort vlam

Veel leerlingen halen grootheid en eenheid door elkaar. Gebruik het voorbeeld lengte in meter.

Meten en eenheden

Een analoog meetapparaat heeft een wijzer en een schaalverdeling. Een digitaal meetapparaat toont cijfers. Massa meet je in gram of kilogram. Volume is de ruimte die iets inneemt.

analoog

digitaal

Massa

Volume

brander

conclusie

hout

wuiven

Laat leerlingen benoemen dat massa niet hetzelfde is als volume.

Reken om: 0,43 L = ?

A

43 mL

B

430 mL

C

4,3 mL

D

4300 mL

Toetst omrekenen van liter naar milliliter: vermenigvuldigen met 1000.

Wat heb jij vandaag het best onthouden?

Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen één concreet begrip of voorbeeld noemen, zoals stof, materiaal, wuiven, pauzevlam, massa of volume.

Welk onderdeel vond jij het lastigst?

Reflectie op het leerproces. Mogelijke aanknopingspunten: voorbeelden, plaatjes, verschillen vergelijken, oefenen met vragen.

Begrippenlijst

NaSk - vak over niet-levende natuur en natuurverschijnselen

biologie - vak over levende natuur

stof - waar iets van gemaakt is

materiaal - stof die gebruikt wordt om een product te maken

toestandsverandering - verandering waarbij de stof gelijk blijft

nieuwe stof - verandering waarbij een andere stof ontstaat

waarnemen - nauwkeurig kijken, luisteren, ruiken, voelen of proeven

Begrippenlijst

onderzoeksvraag - wat je precies wilt ontdekken

conclusie - antwoord op de onderzoeksvraag

practicummateriaal - spullen en gereedschap voor proefjes

analoog - met wijzer en schaalverdeling

digitaal - met cijfers op een scherm

grootheid - iets wat je kunt meten

eenheid - de maat waarin je meet

Begrippenlijst

massa - hoeveelheid stof van een voorwerp

volume - ruimte die een stof of voorwerp inneemt

gaskraan - deel van de brander waardoor gas komt

luchtschijf - deel van de brander waardoor lucht binnenkomt

pauzevlam - geeloranje vlam bij dichte luchtschijf

stille blauwe vlam - blauwe vlam voor rustig verwarmen

ruisende blauwe vlam - hete blauwe vlam voor sterk verwarmen