Gedicht (herhaling)

• New lesson editor
• Nederlands
• Middelbare school
• vmbo k
• Leerjaar 1

Gedichten lezen en begrijpen

Lesdoel

Ik kan uitleggen wat een gedicht is en eenvoudige kenmerken van een gedicht herkennen.

Welke woorden passen volgens jou bij een gedicht?

Gebruik de reacties als voorkennis: woorden als rijm, gevoel, kort, regels of mooi passen goed. Vraag kort door naar verschillen met een gewoon verhaal.

Wat is een gedicht?

• Een gedicht is een korte tekst met zorgvuldig gekozen woorden

• De schrijver heet een dichter

• Een gedicht wil vaak een gevoel, beeld of gedachte oproepen

• Niet elk gedicht vertelt een volledig verhaal

Benadruk dat poëzie anders kan aanvoelen dan een gewoon verhaal of informatieve tekst: minder uitleg, meer suggestie.

Waarom schrijven dichters gedichten?

• Om gevoelens uit te drukken

• Om iets mooi of opvallend te zeggen

• Om de lezer aan het denken te zetten

• Om met taal te spelen

Wat is een dichter?

A

een lezer

B

een schrijver

C

een onderwerp

D

een strofe

Toetst de basisbegrippen uit de eerste uitleg over gedichten.

Vul de juiste woorden in

Een gedicht is een korte tekst met zorgvuldig gekozen woorden. De schrijver heet een dichter. Een gedicht wil vaak een gevoel, beeld of gedachte oproepen.

gedicht

dichter

gedachte

verhaal

lezer

strofe

rijm

Alleen de kernwoorden uit de net behandelde inhoud zijn weggelaten.

Waarom schrijven dichters gedichten?

Bespreek dat dichters bijvoorbeeld gevoelens uitdrukken, mooi of opvallend willen schrijven, de lezer willen laten nadenken of met taal spelen. Meerdere antwoorden zijn goed als ze aansluiten bij de les.

Hoe ziet een gedicht eruit?

• Een gedicht bestaat vaak uit regels

• Regels zijn gegroepeerd in strofen

• Een strofe is een blokje regels met witruimte ertussen

• De vorm op de bladzijde valt vaak op

Gebruik eventueel het bord om snel het verschil tussen een regel en een strofe te tekenen.

Regels en strofen

• Regel: één losse zin of stukje tekst

• Strofe: een groep regels bij elkaar

• Witregels maken de strofen zichtbaar

Rijm in een gedicht

• Rijm betekent dat woorden aan het eind ongeveer hetzelfde klinken

• Bijvoorbeeld: maan en gaan

• Rijm komt vaak voor, maar hoeft niet

• Rijm kan een gedicht makkelijker onthouden maken

Noem dat niet elk gedicht rijmt; anders denken leerlingen vaak dat een tekst zonder rijm geen gedicht is.

Klank en ritme

• Woorden kunnen prettig, snel of juist zwaar klinken

• Door herhaling ontstaat vaak ritme

• Klank helpt mee aan de sfeer van het gedicht

Laat horen dat poëzie bedoeld is om te klinken. Lees eventueel één korte regel hardop voor.

Wat is een strofe?

A

een los woord

B

een soort rijm

C

een groep regels

D

een hard geluid

Controleert of leerlingen regel en strofe uit elkaar kunnen houden.

Maak de uitleg compleet

Een gedicht bestaat vaak uit regels. Regels zijn gegroepeerd in strofen. Woorden die aan het eind ongeveer hetzelfde klinken, noem je rijm. Door herhaling ontstaat vaak ritme.

regels

strofen

rijm

ritme

sfeer

dichter

onderwerp

beeldspraak

De begrippen komen letterlijk uit het blok over vorm, rijm en klank.

Wat helpt het meest om een gedicht te onthouden?

1

rijm

2

ritme

3

witregels

4

onderwerp

Beeldspraak en taal

• Dichters kiezen woorden extra precies

• Soms bedoelen ze iets niet letterlijk

• Zo ontstaat een beeld in je hoofd

• Dat noemen we vaak beeldspraak

Houd het eenvoudig: focus op letterlijk en figuurlijk taalgebruik, zonder veel soorten beeldspraak uit te werken.

Waar gaat een gedicht over?

• Het onderwerp is waar het gedicht over gaat

• De sfeer is het gevoel dat je erbij krijgt

• Denk aan blij, verdrietig, spannend of rustig

• Woorden en klanken helpen die sfeer maken

Een gedicht begrijpen

• Lees rustig

• Let op opvallende woorden

• Kijk naar regels, strofen en rijm

• Denk na over onderwerp en sfeer

Maak duidelijk dat begrijpen niet betekent dat er maar één goed antwoord is; het gaat om wat je met tekstkenmerken kunt uitleggen.

Samengevat

Een gedicht herken je aan regels, strofen, soms rijm, en aan woorden die extra betekenis of sfeer geven. Door goed te kijken en te luisteren kun je een gedicht beter begrijpen.

Wat betekent beeldspraak hier?

A

precies tellen

B

niet letterlijk

C

hardop lezen

D

netjes rijmen

Sluit aan bij de eenvoudige uitleg: beeldspraak betekent hier vooral dat niet alles letterlijk bedoeld is.

Vul de kernwoorden in

Het onderwerp is waar het gedicht over gaat. De sfeer is het gevoel dat je erbij krijgt. Om een gedicht beter te begrijpen, let je op opvallende woorden, strofen en rijm.

onderwerp

sfeer

strofen

rijm

dichter

beeldspraak

regels

ritme

Controleert de laatste uitleg over onderwerp, sfeer en aanpak bij het lezen.

Hoe pak jij een gedicht aan?

Goede antwoorden noemen minstens twee stappen uit de les, zoals rustig lezen, letten op opvallende woorden, kijken naar regels/strofen/rijm en nadenken over onderwerp en sfeer.

Wat heb jij vandaag geleerd over gedichten?

Laat leerlingen in eigen woorden benoemen wat ze hebben geleerd, bijvoorbeeld rijm herkennen, verschil tussen regel en strofe, of sfeer bepalen.

Wat vond jij het lastigste van deze les?

Gebruik dit om zicht te krijgen op lastige onderdelen, zoals beeldspraak, sfeer of het verschil tussen regel en strofe.

Eén woord: wat onthoud jij van deze les?

Laat de woordwolk samenvatten wat is blijven hangen: bijvoorbeeld rijm, sfeer, strofe, gevoel of gedicht.

Begrippen

gedicht - korte tekst waarin woorden bewust gekozen zijn

dichter - iemand die gedichten schrijft

regel - één losse regel tekst in een gedicht

strofe - groep regels die bij elkaar hoort

rijm - woorden die hetzelfde of bijna hetzelfde klinken

ritme - regelmatig klankpatroon in taal

sfeer - het gevoel dat een tekst oproept