Zelfstandig, koppel- of hulpwerkwoord in samengestelde zinnen

Zelfstandig werkwoord, koppel- en hulpwerkwoord in samengestelde zinnen

1 / 40
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNederlandsMiddelbare schoolvwoLeerjaar 2

This lesson contains 40 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 50 min
Report this lesson

Items in this lesson

Zelfstandig werkwoord, koppel- en hulpwerkwoord in samengestelde zinnen

Wat weet je al over werkwoorden in samengestelde zinnen?


Denk eens aan wat er gebeurt als een zin uit twee delen bestaat (bijvoorbeeld met “en”, “maar” of “omdat”).


Heeft elk deel een eigen werkwoord?

En waar staan die werkwoorden in de zin?

Leerdoel van deze les

Aan het einde van deze les kun je in samengestelde zinnen de verschillende soorten werkwoorden (hulpwerkwoorden, koppelwerkwoord en zelfstandig werkwoord) herkennen en onderscheiden.

Wat zijn werkwoordsoorten?

We onderscheiden drie soorten werkwoorden: zelfstandige werkwoorden (zww), koppelwerkwoorden (kww) en hulpwerkwoorden (hww).

Wat is een zelfstandig werkwoord?

Een zww draagt de betekenis van de handeling: bijvoorbeeld lopen, zingen, werken

Wat is een koppelwerkwoord?

Een kww koppelt een eigenschap of toestand aan het onderwerp, zoals:


zijn, worden, blijven, blijken, lijken, schijnen, heten, dunken, vóórkomen.

Wat is een koppelwerkwoord?

Een koppelwerkwoord komt uitsluitend voor bij een naamwoordelijk gezegde!

Wat is een hulpwerkwoord?

Een hww 'helpt' bij het vormen van het gezegde.


Denk aan: moeten, kunnen, zullen en hebben.

Gezegde: werkwoordelijk of naamwoordelijk?

Het gezegde in een zin bepaalt mede het soort werkwoord.


Het kan werkwoordelijk (wg) of naamwoordelijk (ng) zijn.

Een samengestelde zin analyseren

Splits een samengestelde zin in enkelvoudige zinnen om het soort werkwoord juist te bepalen.

Stappenplan bij samengestelde zinnen

1. Splits de samengestelde zin in enkelvoudige zinnen. 2. Stel per zin het gezegde vast. 3. Bepaal per zin welk soort werkwoord je aantreft.

Voorbeeldzin: stap voor stap

Omdat voor studenten nu te weinig kamers beschikbaar zijn, zal de overheid iets moeten ondernemen waardoor voor jongeren meer woonruimte gaat vrijkomen.

Ontleden van de voorbeeldzin

Waarom splitsen?

1. Omdat voor studenten nu te weinig kamers beschikbaar zijn (ng) 2. Zal de overheid iets moeten ondernemen (wg) 3. Waardoor voor jongeren meer woonruimte gaat vrijkomen (wg)

Door te splitsen, wordt het bepalen van het werkwoordsoort eenvoudiger. Elke deelzin analyseren we apart.

Splitsen in drie enkelvoudige zinnen

Gezegdes in de deelzinnen

Zin 1 = naamwoordelijk gezegde (zijn) Zin 2 = werkwoordelijk gezegde (zal moeten ondernemen) Zin 3 = werkwoordelijk gezegde (gaat vrijkomen)

Werkwoorden toewijzen

Zin 2

Zin 1

ng met één werkwoord: zijn (= koppelwerkwoord)

wg met drie werkwoorden: - zal = hulpwerkwoord - moeten = hulpwerkwoord - ondernemen = zelfstandig werkwoord

Werkwoorden toewijzen (vervolg)

Zin 3

Samenvatting

wg met twee werkwoorden: - gaat = hulpwerkwoord - vrijkomen = zelfstandig werkwoord

Elke deelzin vraagt om apart kijken en redeneren. Hulpwerkwoorden zijn vaak persoonsvormen.

Herken zww, kww en hww in tekst

Nu oefenen we met een echte tekst: fragment uit 'Moeder Aarde'.

Slide titel

Vraag:
Moeder Natuur is een vrouwelijke figuur, die verwijst naar moederlijke symbolen.


  • Splits de zin

  • Bepaal wg/ng

  • Benoem de werkwoorden

Slide titel

Antwoord:


Hoofdzin: Moeder Natuur is een vrouwelijke figuur
→ ng
→ is = kww


Bijzin: die verwijst naar …
→ wg
→ verwijst = zww

Slide titel

Vraag:


De populaire opvatting over dit personage is dat primitieve samenlevingen vrouwgericht zijn geweest.


  • wg of ng in de hoofdzin?

  • wat gebeurt er in de bijzin?

De populaire opvatting over dit personage is dat primitieve samenlevingen vrouwgericht zijn geweest.

Antwoord:
Hoofdzin:
→ ng
→ is = kww

Bijzin: vrouwgericht zijn geweest
→ ng
→ zijn = kww
→ geweest = deel van kww
→ vrouwgericht = naamwoordelijk deel

Slide titel

Vraag:
Moeder Natuur wordt daarom ook wel Moeder Aarde genoemd.

  • wg of ng?

  • benoem werkwoorden

Slide titel

Antwoord:
→ wg (passief)
→ genoemd = zww
→ wordt = hww

Slide titel

Slide tekst

Slide titel

Vraag:
In lang vervlogen tijden zou er iets als een verloren beschaving hebben bestaan.

  • wat is het zww?

  • welke zijn hww?

Slide titel

Antwoord:
→ bestaan = zww
→ zou = hww
→ hebben = hww
→ wg

Slide titel

Vraag:
… waarin de mensen liefdevol naast de dieren leefden en nooit met elkaar in oorlog waren.

  • hoeveel zinnen?

  • analyseer beide delen

Slide titel

Antwoord:
2 zinnen:

  1. leefden → wg
    → leefden = zww

  2. waren → ng
    → waren = kww
    → in oorlog = naamwoordelijk deel

Slide titel

Vraag:
Volgens veel wetenschappers is het niet waarschijnlijk dat er … heeft bestaan.

  • analyseer hoofdzin

  • analyseer bijzin

Slide titel

Volgens veel wetenschappers is het niet waarschijnlijk dat er … heeft bestaan.

  • analyseer hoofdzin

  • analyseer bijzin

Antwoord:

Hoofdzin:
→ ng
→ is = kww
→ waarschijnlijk = naamwoordelijk deel

Bijzin:
→ wg
→ heeft = hww
→ bestaan = zww

Oefentekst: fragment a-c

is = koppelwerkwoord (koppelt eigenschappen aan Moeder Natuur)

Zin a

Zin b

zijn geweest = koppelwerkwoord + hulpwerkwoord; werd = hulpwerkwoord

Oefentekst: fragment d-e

zou hebben bestaan = hulpwerkwoord + zelfstandig werkwoord

Zin d

is = koppelwerkwoord; leefden = zelfstandig werkwoord; waren = hulpwerkwoord

Zin e

Oefentekst: fragment f-g

Zin f

werd uitgeroepen = hulpwerkwoord + zelfstandig werkwoord

Zin g

is = koppelwerkwoord; heeft bestaan = hulpwerkwoord + zelfstandig werkwoord; konden uitoefenen = hulpwerkwoord + zelfstandig werkwoord

Tip: controleer per deelzin

Onthoud: bekijk per enkelvoudige zin het gezegde en de soorten werkwoorden. Check kww, zww en hww telkens los van elkaar.

Zelf oefenen

Neem een samengestelde zin uit een krant of nieuwsbericht, splits deze en benoem in elke deelzin kww, zww of hww.

Reflectie: wat is nieuw voor jou?

Denk na: bij welke stap raak je snel in de war? Welke truc helpt jou om fouten te voorkomen?

Samenvatting van de les

Je hebt geleerd hoe je in samengestelde zinnen werkwoordsoorten bepaalt en deze in echte teksten toepast.

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.

Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.

Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.