Thema 4 Voortplanting
Embryo, foetus, conceptie, ovulatie, innesteling, geslachtscellen, meiose, menstruatiecyclus, hormonen, IVF, SOA
Thema 4 Voortplanting
Embryo, foetus, conceptie, ovulatie, innesteling, geslachtscellen, meiose, menstruatiecyclus, hormonen, IVF, SOA
Planning
Bespreken 4.1 van Eicel tot baby
Leerdoelen 4.1 Van embryo tot eicel
De verschillende stadia van de bevruchting/conceptie kunnen omschrijven
De verschillende stadia van de embryonale ontwikkeling kunnen benoemen
De bouw van de vrouwelijke en mannelijke geslachtsorganen kunnen herkennen (herhaling klas 2)
Wat gebeurde er ook alweer precies tijdens de bevruchting?
Bevruchting / conceptie
Ovulatie/eisprong
Bevruchten: Het versmelten van kern
van de zaadcel met de kern van de eicel.
Zygote
Hoeveel zaadcellen komen er gemiddeld vrij bij een zaadlozing?
Rond de 100.000
Rond de 1 miljoen
Rond de 10 miljoen
Rond de 100 miljoen
Bevruchting / conceptie
Bevruchting
Zodra er 1 zaadcel binnen is wordt de eicel ondoordringbaar.
Klievingsdelingen. Delingen zonder groei. De zygote groeit niet, maar bestaat wel uit steeds meer cellen.
Hoe komt de zygote vanuit de eileider terecht in de baarmoeder? Hoe verplaatst het zich?
Ontwikkeling embryo
Innesteling
Ongeveer 5-6 dagen na de bevruchting
Kiemschijf --> wordt het embryo
Trofoblast --> wordt deels de placenta
Blastulaholte --> wordt later verdrongen door de amnionholte
Ontwikkeling embryo
Na 2 weken vormt zich de placenta (vanuit cellen van het trofoblast)
Ook vormen zich 2 vruchtvliezen.
Tussen de placenta/trofoblast en de kiemschijf/embryo vormt zich de navelstreng
De amnionholte vult zich met vruchtwater, hierin drijft de embryo.
Leg uit hoe de leefstijl van de moeder invloed kan hebben op de ontwikkeling van de embryo
Hoe wordt bepaald of iemand een jongen of een meisje wordt?
Hoe wordt de embryo een jongen of meisje?
Y-chromosoom
SRY gen
Testosteron
Zoek op in de BiNaS: hoe wordt het harde zwellichaam van de clitoris genoemd?
Waarom hangen de teelballen buiten het lichaam? Wat is hiervan het doel?
Wat was ook alweer het verschil tussen primaire en secundaire geslachtskenmerken?
Wat is een ongewenste intimiteit?
Zelfstandig werken
Maak opdracht 2, 4 t/m 7, 9, 10 en 16 van 4.1
Planning
Bespreken 6.2 Vorming geslachtscellen
Zelfstandig werken aan 6.2
Denk eraan: Volgende donderdag (21 maart), het 4e uur: VT over thema 5
Leerdoelen 6.2 Vorming geslachtscellen
Je moet de verschillen kunnen aangeven tussen mitose en meiose en diploïde cellen en haploïde cellen
Je moet de vorming van eicellen en zaadcellen kunnen omschrijven.
Karyogram
Hoeveel chromosomen heeft dit organisme?
Waarom zijn ze in dit plaatje in paartjes naast elkaar gezet?
Hoe zorgen we ervoor dat in een bevruchte eicel 46 chromosomen terecht komen?
We maken haploïde geslachtscellen
Haploid betekent enkelvoudig.
Twee haploïde geslachtscellen vormen 1 diploïde cel (tweevoud)
Hoeveel verschillende chromosomen een organisme heeft wordt aangeduid met N. Een diploïde cel bevat dus altijd 2N chromosomen. (voorbeeld mens: N=23, 2N --> 2*23 = 46 chromosomen in een diploïde menselijke cel)
Maar hoe maken we nou haploïde cellen?
BiNaS 76B
Bron 7 in je boek
(bladzijde 178)
Vorming eicellen en spermacellen
Eicellen:
Oögonia
Primaire oöcyten
Secundarie oöcyt
Poollichaampje
Zaadcellen:
Spermatogonia
Primaire spermatocyt
Secundarie spermatocyten
Spermatiden --> zaadcellen
Werkblad Meiose
Speel meiose I en II na met de chromosomen die jullie kunnen uitknippen.
Kijk eerst goed wanneer de chromosomenparen los van elkaar komen
Als meiose I en II gelukt zijn probeer dan mitose na te bootsen.
Zelfstandig werken / huiswerk
Opdracht 1 t/m 6 van 6.2
Planning
8e uur:
Nabespreken opdracht 35 van 4.2
Bespreken 1e deel 4.3 Hormonen regelen de start van de puberteit
Zelfstandig werken aan 4.3
9e uur:
Bespreken 2e deel 4.3 Hormonen regelen de start van de puberteit
Zelfstandig werken aan 4.3
4.3 Hormonen regelen de start van de puberteit
Leerdoelen:
De rol van de hypofyse en de hypothalamus bij de vorming van geslachtscellen kunnen uitleggen
De BiNaS tabel over de menstruatiecyclus kunnen interpreteren.
De werking van het hormoon HGC kunnen omschrijven
De verschillende stappen van de geboorte kunnen benoemen
Hoe weet je lichaam nou dat er geslachtscellen geproduceerd moeten? worden?
Hypofyse
Produceert hormonen:
FSH en LH
Oxytocine (knuffelhormoon) --> weeën, borstvoeding, hechting tussen personen
ADH (Antidiuretisch hormoon) --> hoeveelheid water in je urine
Groeihormoon --> de groei van beenderen/botten
BiNaS 86C: Welk hormoon zorgt voor de eisprong/ovulatie?
FSH
LH
Oestrogenen/oestradiol
Progesteron
Regeling bij de vrouw
De hypofyse maakt LH en FSH aan
Follikel produceert oestrogeen
Het gele lichaam produceert progesteron en oestrogeen
BiNaS 86C: Welk hormonen (er zijn 2 antwoorden goed) zorgen voor de groei van het baarmoederslijmvlies?
FSH
LH
Oestrogenen/oestradiol
Progesteron
BiNaS 89A: Hoe zorgen oestrogenen en progesteron ervoor dat er maar 1 eicel per maand vrijkomt?
BiNaS 86C
Bron 16 in je
boek
Regeling bij de man
Hypofyse maakt:
FSH, stimuleert aanmaak zaadcellen
LH, stimuleert aanmaak testosteron in de cellen van leydig in de teelballen
Testosteron remt (o.a) de vorming van LH
Zelfstandig werken
Maak opdracht 39 t/m 41 en 43
Waarvan zijn dit de symptomen?
Uitblijven menstruatie.
Veranderingen in de borsten.
Vermoeidheid.
Misselijk gevoel/ochtendmisselijkheid
Extreem braken.
Vaker naar het toilet gaan.
Stemmingswisselingen.
Wijzigende smaakbeleving van voedsel (trek) en gevoeligheid voor geuren.
Na de bevruchting
Tijdens deze klievingsdelingen verplaatst het embryo zich van de eileider naar de baarmoeder
In de baarmoeder nestelt het embryo zich in het baarmoederslijmvlies
De buitenste laag cellen vormt een vruchtvlies (chorion) en gaat HCG produceren
HCG zorgt voor het in standhouden van het gele lichaam (hierdoor blijft de progesteron concentratie hoog en gaan er geen nieuwe eicellen rijpen)
Wat meet een zwangerschapstest (zoek eventueel op)?
Groei foetus
Wat gebeurt er tijdens een bevalling?
De geboorte
Indaling, het hoofdje daalt dieper in de bekkenholte, dit gebeurt met behulp van weeën (samentrekken baarmoeder)
Ontsluiting, de baarmoederhals en baarmoedermond worden wijder
Persweeën, samentrekken van baarmoeder en buikspieren en leidt tot uitdrijving (de daadwerkelijke geboorte)
Kwartier na bevalling = nageboorte, de placenta verlaat het lichaam
Zelfstandig werken
Maak opdracht 39 t/m 41, 43, 45, 47 t/m 50 van 4.3
Planning
Nabespreken enkele opdrachten 4.3 Hormonen regelen de start van de puberteit
Bespreken 4.4 Hulp bij zwangerschap
Welk hormoon wordt gemaakt door het follikel? (opdr 40A)
FSH
LH
Oestrogenen/oestradiol
Progesteron
Waarom kan het gebruik van anabole steroïden bij mannen leiden tot verminderde vruchtbaarheid? (opdr 41)
4.4 Hulp bij voortplanting
Leerdoelen
Kunnen benoemen welke verschillende manieren er zijn om zwanger te worden
De verschillen kunnen herkennen tussen verscheidene vormen van prenatale diagnostiek
Probleem
1 op de 6 stellen met een kinderwens krijgt te maken met problemen met de vruchtbaarheid van 1 van de 2 (man of vrouw) of allebei.
Hou ouder je bent, hoe groter de kans op vruchtbaarheidsproblemen
Mensen beginnen steeds later/ouder aan kinderen
Bedenk waardoor er vruchtbaarheidsproblemen kunnen optreden bij een man of vrouw
Waar denk je aan bij de term IVF (In-vitrofertilisatie)
Oplossingen
Kunstmatige inseminatie (KI) inbrengen van sperma in/vlakbij de baarmoedermond/baarmoeder
In-vitrofertilisatie (IVF)
Eicellen worden met behulp van hormonen tot rijping gebracht en uit de eierstok gezogen
Na spermadonatie van de man vindt de bevruchting in het laboratorium plaats (spermacellen worden bij de eicellen gevoegd).
enkele dagen oude embryo's (1 of 2) worden teruggeplaatst in de baarmoeder
Stel: je komt erachter dat je foetus het syndroom van down heeft. Zou je dan abortus laten plegen?
Ja
Nee
Geen idee
Answer D
Hoe kan je erachter komen of een embryo/foetus het syndroom van down heeft?
Prenatale diagnostiek
NIPT (niet-invasieve prenatale test): In het bloed van de moeder wordt gezocht naar DNA van de embryo/foetus (het DNA is afkomstig van de placenta). Kan al vanaf 8 weken na de bevruchting
Vlokkentest (kan na 10 weken). Kans van 0.22% op een miskraam. Er wordt een stukje van de placenta weggenomen en onderzocht.
Vruchtwaterpunctie (kan na 16 weken). Bron 16 in het boek. Kans van 0.11% op een miskraam.
Waarom doet een arts dit kort na de geboorte?
Zelfstandig werken
Maak opdracht 52, 53, 55, 56, 59, 60, 62 t/m 67 van 4.4
Planning
Nabespreken 6.4
Bespreken 6.5
Gesprek over abortus
Donderdag: het 3e uur: herhalen thema 5. 4e uur: VT over thema 5
Planning
Kennismaking
Verder met bespreken hoofdstuk 4, waar waren jullie precies gebleven?
Zelfstandig werken
Kennismaken
Meneer Kunst
Biologie & Science
Woon in Amsterdam Zuid-Oost
Nieuw op het VSC, hiervoor Pieter Nieuwland College (Amsterdam-Oost)
jkunst@gsf.nl
Wie zijn jullie?
Socrative.com → student login → 88SFN0K9 (0 = nul)
4.5 Voorkomen van soa’s en zwangerschap
SOA's (bron 24)
Virussen:
HIV/Aids
Herpes
Hepatitis B
Bacteriën:
Chlamydia
Gonorroe
Syfilis
Geboorteregeling, Conceptie betekent bevruchting, dus wat is het doel van een anticonceptiemiddel?
De bevruchting voorkomen.
Meest gebruikt: De Pil (ook wel combinatiepil), bevat:
progestageen (werkt hetzelfde als progesteron)
Oestrogeen
Deze hormonen zorgen ervoor dat:
Er geen ovulatie plaats vindt / eicel vrijkomt
Het baarmoederslijmvlies wordt ongeschikt gemaakt voor de innesteling
Er ontstaat een slijmprop in het baarmoederhalskanaal waardoor er niet of nauwelijks spermacellen richting de baarmoeder en de eileider kunnen gaan
Periodieke onthouding
Geen geslachtsgemeenschap tijdens en rond de ovulatie (vruchtbare periode)
Door het aantal dagen te tellen na de 1e dag van de menstruatie
Door de temperatuur dagelijks te meten (op hetzelfde tijdstip)
Ongewenst zwanger?
Morning-afterpil (binnen 48 uur na de seks)
Morning-afterspiraaltje (tot 5 dagen na de seks), voorkomt innesteling
Abortuspil (tot 8 weken na bevruchting)
Zuigcurettage (tot 12 weken na bevruchting)
Operatie (tot 22 weken zwangerschap)
Pearl-index
Bron 20, bladzijde 192
Hoe hoger de pearl-index hoe meer (ongeplande) zwangerschappen deze methode tot gevolg heeft.
Planning
3e uur
Toets bespreken
Herhalen thema 6
4e uur:
Examenopgaven oefenen
Oefenen met de BiNaS