§4 Koppelteken en weglatingsstreepje

Koppelteken en weglatingsstreepje

1 / 15
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNederlandsMiddelbare schoolhavoLeerjaar 2

This lesson contains 15 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Koppelteken en weglatingsstreepje

This item has no instructions

Lesdoel

Ik kan het koppelteken en het weglatingsstreepje op de juiste manier gebruiken in woorden en woordgroepen.

This item has no instructions

Twee streepjes, twee functies

Als koppelteken en als weglatingsstreepje gebruik je hetzelfde teken: een liggend streepje.


  • koppelteken: verbindt delen van een woord

  • weglatingsstreepje: vervangt een weggelaten woorddeel


Voorbeelden:

  • gala-avond

  • in- en uitvoer

Benadruk dat het om hetzelfde leesteken gaat, maar met een andere functie. Laat het verschil horen in betekenis: verbinden tegenover vervangen.

Welk voorbeeld heeft een weglatingsstreepje?

A

gala-avond

B

in- en uitvoer

C

zo-even

D

A5-formaat

Correct is 'in- en uitvoer', omdat een deel van 'invoer' is weggelaten. De andere voorbeelden zijn koppeltekens die woorddelen verbinden.

Koppelteken voor overzicht

Soms wordt een woord zonder streepje moeilijk leesbaar. Dan gebruik je een koppelteken.


Voorbeelden:

  • vergeet-mij-nietje

  • heen-en-weer


Het koppelteken maakt de delen van het woord duidelijk zichtbaar.

De regel in de bron spreekt over samenkoppelingen die anders onoverzichtelijk worden. Wijs erop dat leesbaarheid hier de hoofdreden is.

Botsende klinkers

Je gebruikt een koppelteken als twee klinkers naast elkaar samengelezen kunnen worden.


Voorbeelden:

  • camera-instelling

  • zo-even

  • cadeau-idee


Geen koppelteken:

  • politieacademie

  • rijexamen

Gebruik de term 'botsende klinkers' precies zo. Het gaat hier om combinaties zoals aa, oe en ui die onduidelijk kunnen worden zonder streepje.

Bij letters, cijfers en afkortingen

Je gebruikt een koppelteken bij:


  • letters: A5-formaat

  • cijfers: mbo-niveau

  • afkortingen en andere tekens

  • Sint of sint: Sint-Nicolaas


Maar spreek je een afkorting als een gewoon woord uit, dan gebruik je geen koppelteken:

  • pincode

  • simkaart

Let op: mbo-niveau is een voorbeeld met een afkorting; A5-formaat met letter/cijfercombinatie. Het onderscheid met pincode en simkaart is vaak een struikelpunt.

Nog meer gevallen met koppelteken

Bij aardrijkskundige namen of afleidingen daarvan:


  • ’s-Gravenhage

  • Zuid-Scharwoude

  • Noord-Italië

  • West-Afrikaan

Aardrijkskundige namen

Voorvoegsels en hoofdletters

Bij vaste voorvoegsels:


  • aspirant-agent

  • bijna-doelpunt

  • non-actief


Ook als het tweede deel met een hoofdletter begint:

  • pro-Europees

  • anti-Amerika

Noem de vaste voorvoegsels uit de regel eventueel mondeling: adjunct-, aspirant-, bijna-, ex-, interim-, kandidaat-, leerling-, niet-, non-, oud-.

Gelijkwaardige woorden

Gebruik een koppelteken in samenstellingen van twee gelijkwaardige woorden.


Voorbeelden:

  • paars-groen

  • bar-discotheek


Beide delen zijn even belangrijk in het nieuwe woord.

Leg kort uit dat geen van beide delen duidelijk belangrijker is dan het andere. Dat helpt om deze categorie te onderscheiden van gewone samenstellingen.

Waarom staat er een koppelteken in cadeau-idee?

A

door een afkorting

B

door een hoofdletter

C

door botsende klinkers

D

door een plaatsnaam

Test of leerlingen de regel van botsende klinkers herkennen en niet verwarren met andere gevallen.

Het weglatingsstreepje

Een weglatingsstreepje gebruik je als je een deel van een woord weglaat.


Voorbeelden:

  • op- of aanmerkingen

  • kerstbomen en -ballen


Het ontbrekende deel moet je makkelijk kunnen aanvullen.

Werk de voorbeelden mondeling uit: opmerkingen of aanmerkingen; kerstbomen en kerstballen. Zo zien leerlingen echt wat is weggelaten.

Wanneer gebruik je het niet?

Gebruik geen weglatingsstreepje als je een heel woord weglaat.


Goed:

  • hoge en lage cijfers


Niet goed:

  • hoge en lage- cijfers


Een weglatingsstreepje vervangt dus alleen een woorddeel, geen volledig woord.

Dit is het belangrijkste onderscheid bij het weglatingsstreepje. Laat leerlingen horen dat 'hoge' en 'lage' losse woorden zijn, geen delen van één samengesteld woord.

In welke woordgroep is het streepje fout?

A

kerstbomen en -ballen

B

op- of aanmerkingen

C

hoge en lage- cijfers

D

in- en uitvoer

Correct is de foutoptie 'hoge en lage- cijfers': hier is een heel woord niet weggelaten, dus er mag geen weglatingsstreepje staan.

Begrippenlijst

koppelteken - liggend streepje dat delen van een woord met elkaar verbindt

weglatingsstreepje - liggend streepje dat een weggelaten woorddeel vervangt

samenkoppeling - woordcombinatie die met streepjes duidelijker leesbaar wordt

botsende klinkers - klinkers naast elkaar die je ook samen zou kunnen uitspreken

afkorting - verkorte vorm van een woord of woordgroep, zoals mbo

aardrijkskundige naam - naam van een plaats, streek of gebied

gelijkwaardige woorden - woorden die in een samenstelling even belangrijk zijn

This item has no instructions

Aan de slag

C7 §4 Koppelteken en weglaat streepje



7.4 opdr. 1 t/m 4


This item has no instructions