Socialisatie
Socialisatie
Open bij het bekende idee van Mowgli of Wilde Peter: wat gebeurt er als iemand bijna zonder menselijke opvoeding opgroeit? Zo landt de centrale spanning tussen aangeboren en aangeleerd direct.
Lesdoel
Weten welke discussie er is rondom aangeboren en aangeleerde eigenschappen.
Uitleggen hoe mensen zich aanpassen aan de samenleving door middel van het socialisatieproces.
Uitleggen welke rol socialiserende instituties hebben in het socialisatieproces.
De gebruiker gaf drie doelen. Volgens de instructie kies ik het ene doel dat het sterkst door de subonderwerpen wordt gedragen; de andere twee komen terug als ondersteunende inhoud.
Welke invloed vormt jou het meest?
Gebruik dit als voorkennisactivatie. Verwachte woorden: ouders, vrienden, school, media, regels, opvoeding, sport, internet. Haak daarna terug naar het idee van socialisatie.
Aangeboren of aangeleerd?
Bij opgroeien speelt steeds dezelfde vraag: wat krijg je mee, en wat leer je later?
Sommige eigenschappen heb je vanaf je geboorte.
Andere eigenschappen ontstaan door opvoeding, omgeving en ervaring.
Gebruik hier Wilde Peter als voorbeeld dat laat zien hoe sterk menselijke ontwikkeling afhangt van contact met anderen.
Aangeboren eigenschappen
Eigenschappen die je bij je geboorte meekrijgt
Voorbeelden: kunnen denken, zien, horen en kunnen spreken
Je spreekt niet direct een taal; die moet je nog leren
Ook karaktertrekken zijn grotendeels aangeboren, zoals verlegen, moedig of driftig
Benadruk het verschil tussen het vermogen om te spreken en een concrete taal zoals Nederlands of Arabisch. Dat voorkomt verwarring tussen aanleg en leren.
Aangeleerde eigenschappen
Eigenschappen en vaardigheden die je leert
Voorbeelden: een taal spreken, groeten, naar de wc gaan, pianospelen of sporten
Wat je leert, hangt af van de opvoeding en de omgeving waarin je opgroeit
Verbind dit eventueel aan de voorbeelden Mbappé en Verstappen: talent kan met aanleg samenhangen, maar zonder oefening, training en omgeving ontwikkelt het zich niet.
Aanleg en omgeving samen
Goed worden in iets is meestal geen kwestie van alleen aanleg of alleen opvoeding. Aanleg kan een startpunt zijn, maar zonder oefening, voorbeelden en kansen ontwikkelt een eigenschap zich vaak niet verder. Daarom beïnvloeden aangeboren en aangeleerde eigenschappen elkaar.
Deze slide rondt de discussie af zonder die te ingewikkeld te maken: geen zwart-witkeuze, maar een samenspel.
Wat is een aangeleerde eigenschap?
horen
verlegen zijn
Nederlands spreken
kunnen denken
De kern van de eerste subtopic is het verschil tussen een vermogen en de concrete vaardigheid. Je kunt aangeboren het vermogen hebben om te spreken, maar een taal zoals Nederlands leer je.
Aanleg en omgeving
Bij opgroeien speelt de vraag wat je aangeboren meekrijgt en wat je later aanleert. Goed worden in iets hangt vaak samen met aanleg én oefening in je omgeving.
Controleer of leerlingen zien dat de les geen zwart-witkeuze maakt: eigenschappen ontwikkelen zich vaak door samenspel van aanleg en omgeving.
Wat is socialisatie?
Socialisatie is het leren leven volgens de regels van de samenleving. Je leert waarden, normen en gewoontes van de mensen en groepen om je heen. Zo ontdek je wat fatsoenlijk is en wat geschreven en ongeschreven regels zijn.
This item has no instructions
Aanpassen aan de samenleving
Door socialisatie leer je hoe je je hoort te gedragen
Je leert bijvoorbeeld beleefd taalgebruik, omgaan met regels en rekening houden met anderen
Zo word je stap voor stap deel van de samenleving
Leg uit dat socialisatie niet alleen thuis gebeurt, maar op veel plekken tegelijk.
Waarden, normen en gewoontes
Waarden: wat mensen belangrijk vinden
Normen: regels over hoe je je hoort te gedragen
Gewoontes: gedrag dat in een groep normaal is geworden
Socialisatie leert je al deze onderdelen tegelijk
Kort onderscheid maken helpt straks bij referentiekader en instituties.
Thuis begint het
In het begin hebben ouders of verzorgers de meeste invloed
Je neemt thuis veel gedrag onbewust over
Denk aan gewoontes rond eten, televisie of op visite gaan
This item has no instructions
Socialiserende instituties
De mensen en organisaties die invloed hebben op jouw socialisatie noem je socialiserende instituties. Zij helpen je gedrag, regels en verwachtingen van de samenleving aan te leren.
Noem dat 'instituties' niet alleen gebouwen zijn, maar ook sociale verbanden zoals familie en vrienden.
Belangrijke instituties
Onderwijs
Je neemt gedrag over van mensen met wie je veel omgaat
Voor de puberteit vooral ouders, broers en zussen
Daarna krijgen vrienden en klasgenoten vaak meer invloed
Familie en vrienden
Op school leer je meer dan alleen leerstof
Leraren, regels en routines beïnvloeden je gedrag
School helpt je omgaan met samenwerken, afspraken en verantwoordelijkheid
This item has no instructions
Belangrijke instituties
De overheid stelt regels vast
Politie en andere instanties spreken mensen aan op gedrag
Ook via schoolregels en exameneisen oefent de overheid invloed uit
Overheid
Media
Media beïnvloeden mening, smaak en uiterlijk
Via muziek, televisie en sociale media zie je voortdurend trends
Vooral in de puberteit is die invloed groot
Laat zien dat invloed zowel direct als indirect kan zijn: een boete is direct, exameneisen werken via school.
Invloed verandert met je leeftijd
Socialiserende instituties hebben niet altijd evenveel invloed. Als kind is familie vaak het belangrijkst. In de puberteit worden vrienden en media meestal sterker. School en overheid blijven ondertussen ook meespelen.
This item has no instructions
Wat zijn socialiserende instituties?
aangeboren talenten
waarden en normen
mensen en organisaties
regels van de overheid
Leerlingen verwarren het begrip vaak met alleen regels of alleen instellingen als gebouwen. Hier gaat het om mensen en organisaties die invloed hebben op socialisatie.
Invloed van instituties
Door socialisatie leer je waarden, normen en gewoontes van je omgeving. Familie heeft vaak eerst veel invloed, terwijl in de puberteit vrienden en media meestal sterker worden. Ook het onderwijs speelt mee in je gedrag.
De posities van de begrippen zijn betekenisvol: eerst het proces, dan de instituties en de verschuiving in invloed met de leeftijd.
Welke institutie heeft volgens jou nu de meeste invloed op jongeren?
familie
vrienden
onderwijs
media
overheid
This item has no instructions
Het socialisatieproces
Het socialisatieproces is het proces waarin je steeds meer eigenschappen en gedrag aanleert door de invloed van socialiserende instituties. Daardoor ga je vaak denken en handelen op een manier die past bij je omgeving.
Maak hier de overstap van 'wie heeft invloed?' naar 'hoe werkt die invloed stap voor stap?'.
Vier stappen
Aangeboren eigenschappen → Aangeleerde eigenschappen → Sociale controle → Internalisatie
Gebruik de pijlen alleen hier, omdat de volgorde zelf de kern van de slide is.
De eerste twee stappen
2. Aangeleerde eigenschappen
1. Aangeboren eigenschappen
Daarna leer je gedrag dat past in de samenleving
Voorbeelden: 'u' zeggen, dankjewel zeggen, stoppen voor rood licht en naar school gaan
Je begint met eigenschappen die je vanaf je geboorte hebt
Je karakter kan socialisatie makkelijker of moeilijker maken
This item has no instructions
De laatste twee stappen
Je omgeving corrigeert gedrag dat niet past
Ouders kunnen boos worden, school kan ingrijpen, politie kan een boete geven
Gedrag wordt vanzelfsprekend
Je doet het goede automatisch, zonder dat iemand je steeds hoeft te corrigeren
4. Internalisatie
3. Sociale controle
Benadruk dat internalisatie betekent dat regels 'van buiten' naar 'van binnen' gaan.
Drie manieren van leren
Imitatie: gedrag nadoen van anderen
Identificatie: lijken op iemand die je bewondert
Sanctie: leren door belonen en straffen
Deze drie manieren horen bij hoe socialisatie in de praktijk plaatsvindt.
Imitatie en identificatie
Bij imitatie neem je gedrag over dat je ziet
Bij identificatie wil je lijken op een voorbeeldfiguur
Zo leren kinderen gedrag, kledingstijl en omgangsvormen
Voorbeeld dat goed werkt: thuis leren eten met mes en vork door afkijken; kleding of gedrag overnemen van een artiest of oudere leerling.
Sancties sturen gedrag
Goed gedrag kan worden beloond
Fout gedrag kan worden bestraft
Zo leert iemand welk gedrag gewenst is en welk gedrag niet
Maak onderscheid tussen positieve en negatieve reacties zonder in detail te gaan over soorten sancties buiten de gegeven stof.
Referentiekader
Je referentiekader is de manier waarop jij naar de samenleving kijkt. Het bestaat uit je waarden, normen, kennis en ervaringen. Dat referentiekader ontstaat door je socialisatie, je ervaringen en de cultuur waarin je opgroeit.
This item has no instructions
Een gekleurde bril
Een referentiekader kun je zien als een 'gekleurde bril'
Iedereen kijkt daardoor net anders naar dezelfde situatie
Omdat iedereen anders opgroeit, is elk referentiekader uniek
Dit is de landingsslide van de les: socialisatie verklaart waarom mensen zich aanpassen én waarom mensen toch verschillend naar de wereld kijken.
Welke stap komt direct na sociale controle?
identificatie
internalisatie
imitatie
referentiekader
Test of leerlingen de volgorde van het socialisatieproces snappen en niet verwarren met de drie manieren van leren.
Van buiten naar binnen
In het socialisatieproces kan je omgeving je gedrag bijsturen met sociale controle. Als je regels daarna vanzelf volgt, noem je dat internalisatie. Gedrag leer je onder andere via imitatie, identificatie en sanctie.
Deze oefening verbindt de vier stappen met de drie manieren van leren en maakt het onderscheid tussen processtappen en leermechanismen zichtbaar.
Waarom heeft iedereen een ander referentiekader?
Verwachte elementen: referentiekader = eigen kijk op de samenleving; gevormd door waarden, normen, kennis, ervaringen, socialisatie en cultuur. Laat leerlingen benoemen dat twee mensen dezelfde situatie anders kunnen zien.
Wat is één inzicht uit deze les dat je onthoudt?
Reflectievraag zonder goede of foute antwoorden. Laat leerlingen een concreet begrip of inzicht noemen, zoals socialisatie, instituties, internalisatie of referentiekader.
Welk onderdeel hielp jou het meest om dit te begrijpen?
Gebruik antwoorden om te zien welke didactische vorm werkte: voorbeelden, schema met stappen, vergelijking aangeboren/aangeleerd of klassengesprek.
Wat vond je het lastigste deel van deze les?
Metacognitieve afsluiting. Mogelijke antwoorden: onderscheid aangeboren/aangeleerd, verschil tussen instituties, volgorde van het socialisatieproces of referentiekader.
Begrippen
Aangeboren eigenschappen - eigenschappen die je vanaf je geboorte hebt
Aangeleerde eigenschappen - eigenschappen en vaardigheden die je in je omgeving leert
Socialisatie - het leren leven volgens de regels, normen en gewoontes van de samenleving
Socialiserende instituties - mensen en organisaties die invloed hebben op je socialisatie
Waarden - ideeën over wat belangrijk en wenselijk is
Normen - regels over hoe je je hoort te gedragen
Gewoontes - gedrag dat binnen een groep als normaal wordt gezien
This item has no instructions
Begrippen
Socialisatieproces - het proces waarin je onder invloed van anderen gedrag en opvattingen aanleert
Sociale controle - reacties van je omgeving om gedrag bij te sturen
Internalisatie - het vanzelf zijn gaan volgen van regels en gewenst gedrag
Imitatie - gedrag van anderen nadoen
Identificatie - willen lijken op iemand die je als voorbeeld ziet
Sanctie - beloning of straf waarmee gedrag wordt beïnvloed
Referentiekader - je eigen manier om naar de samenleving te kijken, gevormd door waarden, normen, kennis en ervaringen
This item has no instructions