Het glasvocht: bouw, functie en veroudering

• New lesson editor
• Medische kennis
• MBO
• Studiejaar 1

Het glasvocht: bouw, functie en veroudering

Opwarmer

rechts / links

• Groepswerk of zelfstandig werken?

• Laptop of schrift?

• Te laat komen: rennen of doen alsof je onzichtbaar bent?

• Huiswerk: meteen maken of existentiële crisis krijgen?

• Studeren: in stilte of met muziek?

• Ochtendmens of avondmens?

• Koffie of thee?

• Superkracht: X-ray vision of ongekende kracht?

• Huisdier: mini-dinosaurus of pratende hamster?

• Groepswerk: leider spelen of “ik doe de PowerPoint”-persoon?

• Schoolfoto: brede smile of “ik hoop dat niemand me herkent”?

Komende periode

Het achtersegment van het oog

Het corpus vitreum

De retina

De oogzenuwbaan

De adnexa van het oog

De oogleden / de palpebrae

Anatomie van de oogleden

Klieren van de oogleden

Spieren van de oogleden

Het traanapparaat

De traanfilm

De conjunctiva

De oogkas, de orbita

De uitwendige oogspieren

Vorige les:

De choroidea

Het vaatvlies ligt aan de achterzijde tussen het netvlies en de sclera.

Het is de voortzetting van de iris en het corpus ciliare.

Het bestaat uit een dicht netwerk van bloedvaten dat voor de voeding van het buitenste deel van het netvlies zorgt (o.a. staafjes en kegeltjes).

Aanvoer van bloed loopt via een aantal slagaders die aan de achterzijde door de sclera binnenkomen.

Afvoer van bloed gaat via 4 hoofdaderen die ter hoogte van de equator (evenaar) het oog verlaten.

Aan de achterzijde ligt tussen het netvlies en de harde oogrok De choroidea is weefsel dat veel bloedvaten en pigment bevat.

Het loopt van de ora serrata aan de vóórzijde (het gebied waar het netvlies begint, dichtbij de equator) tot de oogzenuw aan de achterzijde.

    

Wat weet je van de choroidea?

Wat heeft de uvea te maken met de choroidea?

Uvea

Uvea (of tunica vasculosa bulbi) is de vaatlaag van het oog. Het is de middelste laag tussen het sclera (oogwit) en het netvlies.

🔷 Onderdelen van de uvea

De uvea bestaat uit drie delen:

Iris

Het gekleurde deel van het oog

Regelt de hoeveelheid licht die binnenkomt via de pupil

Corpus ciliare (straallichaam)

Maakt kamerwater aan

Bevat de accommodatiespier (voor scherpstellen)

Choroidea (vaatvlies)

Sterk doorbloed

Verzorgt de bloedtoevoer van het buitenste deel van het netvlies

Leerdoel

Aan het einde van de les kun je de opbouw, functie en de belangrijkste afwijkingen van het glasvocht/glasartikelen lichaam beschrijven.

Wat weet je al over het glasvocht in het oog?

Wat is het glasvocht?

Het glasvocht is een gelei-achtige substantie die ongeveer 80% van het oogvolume vult, direct achter de ooglens.

Wat is de latijnse naam voor glasachtig lichaam?

Ligging van het glasvocht

Het glasvocht bevindt zich tussen de lens en het netvlies. Het is omgeven door dunne membranen aan de voor- en achterkant.

Hyaolied membraan

Wat is de functie van glasvocht?

Belangrijkste functies van het glasvocht

Het glasvocht geeft het oog zijn vorm, dempt schokken en ondersteunt het netvlies. Het zorgt mede voor de helderheid van het oog.

Het glasvocht in het oog bestaat uit drie delen:

• het centrale deel

• het perifere deel de buitenste laag, steviger door dichte collageenvezels

• de glasvochtbasis (ankerplaatsen aan de oogbol o.a. op de equator)

het centrale deel (core vitreous, vitreous body genoemd)

het perifere deel: dit is het glasvocht aan de randen ofwel de buitenste laag van het glasvocht (het perifere corticale glasvocht genoemd). Het perifere corticale glasvocht heeft een stevigere samenstelling dan het core-glasvocht. De collageenvezels zitten dichter op elkaar gepakt. Het is een dunne laag van glasvocht rondom het centrale of middelste deel en is ongeveer 100-300 µm. Aan de vóórzijde loopt het achter de ooglens en wordt het voorste glasvochtmembraan genoemd. Aan de achterzijde loopt het tot de oogzenuw (de laag is niet aanwezig op de oogzenuw zelf).

de glasvochtbasis:

Samenstelling van het glasvocht

Het glasvocht bestaat uit 98% water, collageenvezels voor stevigheid, glycosaminoglycanen voor elasticiteit en enkele cellen voor onderhoud.

Belangrijkste moleculen

Collageenvezels

Zorgen voor elasticiteit en het aantrekken van water; belangrijkst is hyaluronzuur.

Glycosaminoglycanen (GAG's)

Geven structuur en stevigheid, komen vooral als type II collageen voor.

Cellen in het glasvocht

In het glasvocht komen hyalocyten, fibroblasten en soms macrofagen voor. Ze helpen bij de afbraak en het onderhoud.

Aanhechtingen van het glasvocht

Het glasvocht is op bepaalde plekken stevig verankerd aan het netvlies, vooral rond de papil, gele vlek, begin netvlies en de op de equator.

De dunne collageenvezels in het glasvocht zorgen voor de elasticiteit en de stevigheid van de gelei. Het glasvocht bevat geen bloedvaten. Aan de voorzijde, achter de lens, bevindt zich de voorste begrenzing van het glasvocht. Dit wordt de voorste glasvochtmembraan genoemd. Aan de achterzijde, bij de overgang van het glasvocht naar het netvlies, bevindt zich de achterste glasvochtmembraan. De vezels (collageenfibrillen) in het achterste deel van het glasvocht (posterior vitreous cortex) lopen parallel aan het netvliesoppervlak. Ze zijn gehecht aan de binnenste laag van het netvlies (de ILM genoemd) d.m.v. laminine en fibronectine. Klinisch wordt dit complex de vitreoretinale interface genoemd, ofwel het overgangsgebied van het glasvocht (‘vitreo’) en het netvlies (‘retinale’).
Afwijkingen in deze vitreoretinale interface kunnen een rol spelen bij verschillende netvliesziekten:

een vitreomaculair tractiesyndroom, een maculagat en sommige vormen van macula-oedeem

bepaalde bloedvatziekten in het netvlies. Een vastzittend glasvocht kan een rol spelen bij verergering van bepaalde vasculaire retinopathieën, zoals bij suikerziekte (diabetische retinopathie, DRP) en bij afsluitingen van bloedvaatjes in het oog (folder bloedvatafsluitingen-occlusies).

Aanhechtingsdetails: ora serrata

De glasvochtbasis is vooral stevig vast aan het oog ter hoogte van de ora serrata, het begin van het netvlies.

Aanhechting heet: vitreoretinale interface

Waar bevindt de ora serrata zich?

A

Naast de pupil

B

Bij de overgang van netvlies naar ciliaire lichaam

C

Achter de lens

D

In de hoornvliesrand

Zoek op: wat zijn veel voorkomende problemen met het glasvocht?

Vitreoretinale interface

Klinisch belang

Storingen hier kunnen leiden tot aandoeningen als tracties, maculagat of oedeem.

Wat is het?

Overgangsgebied tussen glasvocht en netvlies, belangrijk bij ooggezondheid.

Veroudering van het glasvocht

Met de leeftijd verliest het glasvocht elasticiteit. Collageenstructuren veranderen, wat kan leiden tot floaters (Mouches volantes) en verdichting.

Vervloeien en collaps van het glasvocht

Twee belangrijke processen: synchysis (vervloeien) en syneresis (verdichting en collaps). Beide maken het glasvocht instabieler.

Synchysis en syneresis zijn inderdaad twee verschillende processen in het glasvocht (vitreus) die beide bijdragen aan instabiliteit, maar op een andere manier. Hieronder een korte en duidelijke uitleg:

Synchysis (vervloeien)

Betekent dat het glasvocht liquifieert (vervloeid).

De normaal gelachtige substantie verandert in een meer vloeibare structuur.

Dit leidt tot verlies van steun aan het netvlies en maakt het mogelijk dat het glasvocht gemakkelijker beweegt.

Kan klachten veroorzaken zoals floaters (mouches volantes).

Syneresis (verdichting en collaps)

Hierbij trekken de collageenvezels in het glasvocht samen en vormen verdichtingen.

Het glasvocht krimpt en kan daardoor loskomen van de retina: dit kan leiden tot een achterste glasvochtloslating (PVD).

De verdichte vezels werpen schaduwen op het netvlies → floaters.

De trekkracht kan soms aanleiding geven tot retinascheurtjes.

Waarom maken ze het glasvocht instabieler?

Beide processen verstoren de normale, homogene gelstructuur van het glasvocht:

Synchysis → teveel vloeibaarheid

Syneresis → te veel verdichting en samentrekking

Gezamenlijk leiden ze tot een instabielere vitreoretinale interface, wat de kans verhoogt op PVD, trekkingsfenomenen en in sommige gevallen retinale scheuren.

Als je wil, kan ik ook een schema, illustratie of klinisch overzicht maken.

Mouches volantes (floaters)

Troebelingen door klontering van vezels zie je als zwevende vlekjes, spinnenwebben of puntjes in het zicht.

2023-05-Floaters.pdf

2023-05-Floaters.pdf

Bursa en kanalen in het glasvocht

Rond de macula ligt de premaculaire bursa. Het Cloquet’s kanaal verbindt deze met de ruimte achter de lens.

Holten/bursa
Het glasvocht bestaat uit water met een netwerk van collageenfibrillen (te vergelijken met een gelei waardoor heen transparante spaghetti-slierten lopen). Net vóór de gele vlek (macula) bevindt zich een ‘optisch lege ruimte of holte’ (alleen gevuld met water, zie gele kleuring in de foto). Dit wordt de premaculaire bursa (bursa premacularis, precorticale vitreous pocket) genoemd. Deze staat aan de bovenzijde in contact met een ruimte dat vaak vóór de opticus (de kop van de oogzenuw) ligt (‘area of Martegiani’), via een het zogenaamde Cloquet’s kanaal.

Achterste glasvochtloslating (AGVL)

Bij AGVL laat het achterste glasvochtmembraan los van het netvlies. Dit geeft soms klachten van lichtflitsen of meer floaters.

Risico: netvliesscheuren en loslating

Bij een AGVL kan het netvlies scheuren en loslaten, vooral als er een zwakke plek is. Dit kan het zicht bedreigen.

Samenvatting

Het glasvocht geeft steun aan het oog, verandert met de leeftijd en kan bron van klachten zijn zoals floaters of loslatingen.

Reflectie: wat wist je al en wat heb je geleerd?

Kun je uitleggen wat het glasvocht is, welke functies het heeft, en hoe veroudering invloed heeft op het oog?

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.

Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.

Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.