PRODUCTIE · ONDERNEMINGEN
Ondernemingen en mvo
Examenstof economie vmbo
PRODUCTIE · ONDERNEMINGEN
Ondernemingen en mvo
Examenstof economie vmbo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: EC/K/5A.1 (9-11), 5A.6. Image credit: rawpixel.com / Wikimedia Commons, CC0
PRODUCTIE · ONDERNEMINGEN
Wat ga je kunnen?
Ik kan de ondernemingsvormen, beleggen en samenwerking uitleggen, en kosten en baten voor anderen en mvo herkennen.
This item has no instructions
Wat moet je regelen als je een eigen bedrijf begint?
Verwacht: geld, een naam, klanten, een winkel, belasting, personeel, regels. Sorteer de woorden: wie is eigenaar, wie betaalt als het misgaat, wat doet het bedrijf met de omgeving. Dat zijn de drie blokken. Welke stof bij welke leerweg hoort: maatschappelijke kosten en baten en externe effecten zijn voor alle leerwegen (BB, KB, GL/TL). Mvo en duurzaamheid zijn voor KB en GL/TL. Ondernemingsvormen, aansprakelijkheid, beleggen en samenwerking zijn alleen voor GL/TL: voor BB en KB zijn blok 1 en 2 verdieping.
PRODUCTIE · ONDERNEMINGEN
Een bakkerij in Havelte
Een eigen bedrijf: eenmanszaak en vof
Een bedrijf heeft een ondernemingsvorm. Je kiest die als je begint.
Een eenmanszaak heeft één eigenaar. Voorbeeld: een bakker met een eigen winkel.
Een vof (vennootschap onder firma) heeft twee of meer eigenaren die samen ondernemen.
Een zzp'er werkt voor zichzelf, zonder personeel. Dat is een bedrijfsvorm, geen ondernemingsvorm.
Alleen GL/TL. De commanditaire vof hoeft niet te worden gekend. Een zzp'er (zelfstandige zonder personeel) kiest zelf een ondernemingsvorm, meestal een eenmanszaak. Veelgemaakte fout: zzp als ondernemingsvorm noemen. Image credit: G.Lanting / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
PRODUCTIE · ONDERNEMINGEN
Bv, nv en stichting
Een bv (besloten vennootschap) heeft aandelen. Die worden niet op de beurs verhandeld.
Een nv (naamloze vennootschap) heeft ook aandelen, die vaak op de beurs te koop zijn. Het past bij grote bedrijven.
Wie een aandeel heeft, is aandeelhouder: eigenaar van een deel van het bedrijf.
Een stichting heeft geen eigenaars en geen winstoogmerk. Een bestuur zorgt dat het geld naar het doel gaat.
Voorbeelden van een stichting: een museum of een goed doel.
Alleen GL/TL. De coöperatie en de vereniging hoeven niet gekend te worden. Veelgemaakte fout: denken dat een stichting geen geld mag verdienen: ze mag winst maken, maar geeft die niet aan eigenaars.
PRODUCTIE · ONDERNEMINGEN
Aansprakelijkheid, financiering en belasting
Aansprakelijkheid: wie betaalt de schulden als het bedrijf de rekeningen niet kan betalen?
Eenmanszaak en vof: de eigenaren zijn aansprakelijk met hun privébezit, zoals hun eigen spaargeld.
Bv en nv: een aandeelhouder verliest hoogstens het geld dat hij in de aandelen stopte.
Financiering: een bv of nv haalt geld op door aandelen te verkopen. Een eenmanszaak gebruikt eigen geld of een lening.
Belasting: eenmanszaak en vof betalen inkomstenbelasting, bv en nv vennootschapsbelasting over de winst.
Alleen GL/TL. Bij een vof is elke eigenaar aansprakelijk voor de hele schuld. Veelgemaakte fout: denken dat de eigenaar van een eenmanszaak alleen met het bedrijfsgeld aansprakelijk is.
Sam heeft een eenmanszaak en kan zijn schulden niet betalen. Waarmee is hij aansprakelijk?
Met zijn privébezit, dus ook zijn spaargeld
Alleen met de spullen van het bedrijf
Met niets, de bank neemt het verlies
Met het geld van de aandeelhouders
Bij een eenmanszaak is de eigenaar aansprakelijk met zijn privébezit. Verwachte fout: alleen het bedrijfsgeld noemen.
Vul in
Een eenmanszaak heeft één eigenaar, een vof heeft er minstens twee.
Eén eigenaar is een eenmanszaak, minstens twee eigenaren die samen ondernemen een vof.
PRODUCTIE · ONDERNEMINGEN
Het beursgebouw van Euronext in Amsterdam
Beleggen: aandelen en obligaties
Beleggen is geld in effecten stoppen, in de hoop dat het meer waard wordt.
Een aandeel maakt je mede-eigenaar van een bv of nv. Een deel van de winst heet dividend.
Een obligatie is een lening aan een bedrijf of de overheid. Je krijgt rente en later je geld terug.
Alleen GL/TL. Opties, warrants en futures hoeven niet gekend te worden. Veelgemaakte fout: aandeel en obligatie door elkaar halen. Vraag: ben ik eigenaar of geldschieter? Image credit: APK / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
PRODUCTIE · ONDERNEMINGEN
Het risico van beleggen
Beleggen heeft risico: je kunt geld verliezen.
De koers van een aandeel gaat omhoog en omlaag. Verkoop je lager dan je kocht, dan heb je verlies.
Bij een obligatie weet je de rente vooraf, maar gaat het bedrijf failliet, dan krijg je misschien niets terug.
Bij een aandeel is het dividend niet zeker: is er geen winst, dan krijg je niets.
Beleg daarom alleen geld dat je kunt missen.
Alleen GL/TL. Veelgemaakte fout: denken dat obligaties zonder risico zijn. Het gaat om het begrip risico, niet om persoonlijk beleggingsadvies. Er zijn in deze les geen rendementscijfers.
PRODUCTIE · ONDERNEMINGEN
Twee ondernemers geven elkaar een hand
Samenwerken: kartel, overname en fusie
Bedrijven kunnen samenwerken om sterker te staan.
Een kartel: bedrijven spreken samen een prijs af. Dat is verboden: de klant betaalt te veel.
Een overname: een bedrijf koopt een ander bedrijf. Het gekochte bedrijf is dan van de koper.
Een fusie: twee bedrijven voegen samen tot één bedrijf.
Alleen GL/TL. Kartels zijn in Nederland en de EU verboden. Veelgemaakte fout: overname en fusie door elkaar halen. Vraag: koopt de een de ander (overname), of worden ze samen een geheel (fusie)? Image credit: rawpixel.com / Wikimedia Commons, CC0
Twee bakkers spreken af hun brood allebei duur te verkopen. Wat is dit?
Een fusie
Een overname
Een kartel
Een obligatie
Prijsafspraken tussen bedrijven vormen een kartel.
Vul in
Een aandeel maakt je mede-eigenaar van een bedrijf. Een obligatie is een lening die je aan een bedrijf geeft.
Aandeel is eigendom, obligatie is een lening.
PRODUCTIE · ONDERNEMINGEN
Kleine stukjes plastic die in rivieren drijven
Kosten en baten buiten de prijs
Bedrijfskosten, zoals loon en huur, betaalt het bedrijf zelf. Ze zitten in de verkoopprijs.
Maatschappelijke kosten en maatschappelijke baten zitten niet in de prijs: anderen merken ze.
Externe effecten zijn gevolgen van productie of consumptie voor anderen dan de veroorzaker.
Negatief: afval, rook of lawaai. Positief: een bedrijf plant bomen in de wijk.
Alle leerwegen. Veelgemaakte fout: denken dat alle kosten in de verkoopprijs zitten. Maatschappelijke kosten en baten zijn soms niet in geld uit te drukken, zoals rust, uitzicht of gezondheid. Externe effecten kunnen ook door consumptie ontstaan, bijvoorbeeld lawaai van een scooter. Image credit: Provincie Limburg, Alf Mertens / Wikimedia Commons, CC0
PRODUCTIE · ONDERNEMINGEN
Windmolens op zee bij Kopenhagen (Middelgrunden)
Kosten-batenanalyse: wegen en kiezen
Een kosten-batenanalyse zet kosten en baten naast elkaar, voordat je kiest.
Voorbeeld: een gemeente wil een windpark. Kosten: bouwgeld en uitzicht. Baten: schone stroom.
Sommige zaken reken je uit in geld, zoals bouwkosten. Andere niet, zoals rust en uitzicht.
Betrokkenen hebben andere belangen: omwonenden, het bedrijf en de gemeente. Weeg alles mee.
Feiten en meningen scheiden: bouwkosten zijn een feit, mooi uitzicht is een mening. Laat leerlingen een standpunt kiezen en onderbouwen met kosten en baten. Image credit: Kim Hansen / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
PRODUCTIE · ONDERNEMINGEN
Zonnepanelen op een Nederlands dak
Mvo en duurzaamheid
Mvo (maatschappelijk verantwoord ondernemen): een bedrijf let ook op mens en milieu, niet alleen op winst.
Duurzaamheid: zo produceren dat het milieu niet kapotgaat, bijvoorbeeld met zonnepanelen.
Een mvo-bedrijf let op externe effecten, zoals afval en uitstoot.
Geen uitbuiting (te laag loon, onveilig werk) en geen kinderarbeid.
Alleen KB en GL/TL; BB leert alleen de maatschappelijke kosten en baten. Gebruik fictieve voorbeelden bij uitbuiting en kinderarbeid. Veelgemaakte fout: mvo als reclame zien. Mvo is hoe het bedrijf werkt, niet wat het erover zegt. Image credit: Steven Lek / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Welke kosten zitten wél in de verkoopprijs van een product?
Maatschappelijke kosten, zoals lawaai
Bedrijfskosten, zoals loon en huur
Maatschappelijke kosten, zoals vieze lucht
Kosten die alleen de buren dragen
Bedrijfskosten betaalt het bedrijf zelf en zitten in de prijs.
Vul in
Gevolgen van productie voor anderen heten externe effecten. Een positief effect is gunstig voor de buren, een negatief effect is nadelig voor ze.
Positief is gunstig, negatief is nadelig voor anderen dan de veroorzaker.
Wat vond je het lastigst in deze les?
De ondernemingsvormen
Beleggen en samenwerken
Kosten en baten voor anderen
Kosten-batenanalyse en mvo
Gebruik de uitkomst om de examentraining te sturen.
Noem één voorbeeld van mvo.
Goed: zonnepanelen gebruiken, minder afval, eerlijk loon betalen, geen kinderarbeid. Verwachte fout: alleen winst noemen.
PRODUCTIE · ONDERNEMINGEN
Begrippen (1/2)
eenmanszaak en vof: Eén eigenaar, of twee of meer eigenaren die samen ondernemen.
bv, nv en stichting: Bv en nv hebben aandelen, een stichting heeft geen winstoogmerk.
zzp: Zelfstandige zonder personeel: een bedrijfsvorm.
aansprakelijkheid: Wie de schulden betaalt als het bedrijf dat niet kan.
aandeel en obligatie: Eigendom van een bedrijf, of een lening aan een bedrijf.
This item has no instructions
PRODUCTIE · ONDERNEMINGEN
Begrippen (2/2)
beleggen en risico: Geld in effecten stoppen, met kans op verlies.
kartel, overname en fusie: Prijsafspraken, een bedrijf kopen, of samengaan.
maatschappelijke kosten en baten: Nadelen en voordelen voor anderen, niet in de prijs.
externe effecten: Gevolgen voor anderen dan de veroorzaker, positief of negatief.
mvo en duurzaamheid: Ondernemen met oog voor mens en milieu.
This item has no instructions