2. Crisissituatie, GOG, verontrusting

• New lesson editor
• Pedagogisch handelen
• Secundair onderwijs
• Technisch secundair onderwijs
• Leerjaar 6

2. Crisis, GOG, verontrusting

In het vorige deeltje leerden we het verschil opmerken tussen zorgwekkende, verontrustende en crisissituaties.

In dit hoofdstuk gaan we er dieper op in.

In de volgende slide is er een sleepoefening: sleep alle kenmerken bij het juiste begrip.

Crisis

Verontrusting

GOG

KB negeren K, roept, scheldt, geeft voortdurend negatieve opmerkingen

KB laten K uren rondlopen met vuile luier, gaan naar buiten zonder jassen, er is onvoldoende slaapplek, ...

KB roept tegen kinderen, slaat hen op het hoofd, trekt hen ruw mee.

Hevige uitbraak van diarree in de opvang, ook helft KB's ziek

Kind valt van trap

Busbegeleider komt dronken toe

bezorgdheid over fysieke of psychische veiligheid, ook buiten de kinderopvang

situatie waarbij kind SO is of dreigt te worden van onterende handelingen, bedreiging of geweld door een persoon die aanwezig is in de opvang

situatie waarbij fysieke of psychische veiligheid tijdens de opvang plots in gevaar is of geschonden

Een persoon in de opvang heeft een negatief effect op de veiligheid/welzijn van de kinderen

Elke KOV heeft aantal handelingsprotocollen bij crisis, GOG en verontrustende signalen:

• evacueren

• reanimeren

• verontrustende signalen

• vreemde persoon in opvang

• ....

--> vooraf nadenken zodat je doordacht kan handelen als er 'onrust' is:

• elke WN moet deze procedures kennen

• crisis of GOG moet steeds gemeld worden aan Opgroeien = meldingsplicht

(zie: Meldingsfiche crisissituatie Kinderopvang.docx)

Grijp je in in onderstaande situatie?

Tijdens de middagpauze ziet een leerkracht dat enkele leerlingen Menno telkens uitlachen om zijn uiterlijk. De jongen lacht soms mee, maar kijkt ook regelmatig weg en zegt weinig. Wanneer de leerkracht vraagt of alles oké is, antwoordt hij: “Ja hoor, het is maar een grapje.”

Niets doen is geen optie... Altijd handelen ook al twijfel je.

GOG is zelden zwart-wit, twijfel hoort er vaak bij.

1. Gedrag stoppen, hoe klein ook

2. In gesprek gaan met 'dader' en 'slachtoffer'.

3. Opvolgen...

4. Overleg met LG, team

5. Procedures/protocollen volgen.

!Jij kan niet alles oplossen!

Jouw taak = observeren, 1,2,3 + melden (4,5) / doorverwijzen

Handelingsprotocol 1:

kind vraagt geheimhouding

Wat doe je in onderstaande situatie??

Een kind zegt tegen je tijdens het kleuren wanneer er geen andere kinderen meer in de opvang zijn en je collega's verder weg zitten: 'ik heb een geheim dat ik van mama aan niemand mag vertellen'...

Handelingsprotocol 1: Wat doe je als een kind je iets komt vertellen?

1. Blijf rustig

2. Luister

3. Neem het kind serieus / erken de gevoelens - angst om te praten...

4. Beloof niet dat je niets zal vertellen - wel: nooit iets doen zonder dat K het weet

5. Beperkte, open vragen stellen (geen politieverhoor, geen suggestieve vragen)

6. Noteer objectief wat kind zegt - geen interpretatie!

7. Meld intern - niets op eigen initiatief, steeds in overleg en volgens afspraken

Even oefenen..

In de BKO komt de 7-jarige Yassin naar jou toe tijdens het vrij spel. Hij kijkt schichtig rond en zegt zacht: 

"Juf, ik moet je iets vertellen, maar je mag het écht tegen niemand zeggen hoor! Papa kwam gisterenavond heel laat thuis en toen hij thuis kwam heeft hij zijn schoenen uitgedaan, zijn jas aan de kapstok gehangen en werd hij heel boos. Hij heeft mama heel hard op de grond gegooid. Mama huilde heel hard en ik was heel bang en ben weg gelopen naar mijn kamer. Mama wilde de politie bellen maar papa riep dat dat niet mocht en begon haar te stampen."

Beloofd Yassin, ik zweer dat ik dit aan niemand zal vertellen

A

Juist

B

Fout

Yassin, ik luister heel goed naar jou. Ik beloof dat ik niets doe zonder dat jij het weet, maar om te zorgen dat het thuis weer veiliger wordt, moet ik dit bespreken met mijn leidinggevende.

A

Juist

B

Fout

'Slaat jouw papa jouw mama wel vaker als hij boos is?'

A

Juist

B

Fout

'Is jouw papa soms dronken als hij dat doet?'

A

Juist

B

Fout

'Wil je me precies vertellen wat er gisteren precies gebeurde?'

A

Juist

B

Fout

Wat is de volgorde van het stappenplan bij verontrusting?

1

Anoniem advies inwinnen bij VK of 1712

2

Zorgen bespreken met ouders

3

Internoverleg met LG/team

4

Onmiddellijk registreren (! objectief !)

5

Aandachtig observeren en signalen opmerken

Zet je per 2.

• Maak een (kort) rollenspel tussen een KB en Yassine (zie casus volgende pagina). KB probeert correct te reageren volgens wat we leerden.

• Noteer ook de registratie die jij zou maken naar aanleiding van dit gesprek.

In de BKO komt de 7-jarige Yassine naar jou toe tijdens het vrij spel. Hij kijkt schichtig rond en zegt zacht: 

"Juf, ik moet je iets vertellen, maar je mag het écht tegen niemand zeggen hoor! Papa kwam gisterenavond heel laat thuis en toen hij thuis kwam heeft hij zijn schoenen uitgedaan, zijn jas aan de kapstok gehangen en werd hij heel boos. Hij heeft mama heel hard op de grond gegooid. Mama huilde heel hard en ik was heel bang en ben weg gelopen naar mijn kamer. Mama wilde de politie bellen maar papa riep dat dat niet mocht en begon haar te stampen."

--> rollenspel tussen KB en Yassin

--> registeren

Handelingsprotocol 2:

verontrusting over thuissituatie

Handelingsprotocol 2: Ongerustheid over een kind zijn thuissituatie

Taak per 2/3: verontrusting in de thuissituatie

• Zet jullie per 3. Jullie vormen vanaf nu een professioneel team die samenwerkt in KDV De Speelberg.

• Jullie worden als team geconfronteerd met de centrale casus rond Noah en mama Elena (zie projectbundel).

• Volg hierbij het ABC-handelingsprotocol.

• Na elke stap, brengt elk team zijn notities en rollenspel voor de klas.

• Evaluatiecriteria:

  • Op het einde van deze oefening, maken jullie een filmpje (zie later). Inhoud filmpje: /10

  • Kwaliteitsvol handelen doorheen de taak - aanwezigheid is erg belangrijk, als afwezig: mailen:

    • initiatief nemen (zelf verder werken, zonder aansporen) /3

    • aanwezigheid (altijd aanwezig, als afwezig: vooraf mailen) /3

    • constructief samenwerken (inhoudelijke bijdrage aan groepswerk) /3

Noah is een peuter van 30 maanden (2,5 jaar) die sinds drie weken naar de leefgroep 'De Vlinders' komt in KDV De Speelberg. Hij is het enige kind van alleenstaande moeder Elena. Bij de aanvang werd afgesproken dat de vaste KB, Sarah, het wenproces zou begeleiden om een vertrouwensband op te bouwen. 

Aankomst- en ophaalmomenten: De overdracht met moeder Elena verloopt opvallend gehaast. E. brengt Noah vaak op het allerlaatste moment binnen, vermijdt oogcontact met het team en antwoordt kortaf wanneer Sarah vraagt hoe de nacht of het weekend is verlopen ('Alles oké, we moeten snel door'). Als Sarah probeert door te vragen over Noahs slaapritme, reageert E. ontwijkend en defensief. 

Lichamelijke en emotionele observaties: Noah reageert buitengewoon schrikachtig bij onverwachte geluiden of wanneer een begeleider snel op hem afstapt. Tijdens het verluieren op dinsdagmorgen bemerkt Sarah een opvallende blauwe plek op Noahs rechterbovenarm. De plek vertoont afdrukken die lijken op vingers van een krachtige greep. Bij het aanraken van zijn arm krimpt Noah in elkaar. Wekelijks vertoont Noah schommelingen in zijn welbevinden: hij huilt intens bij overgangsmomenten en zoekt voortdurend fysieke nabijheid bij de begeleider. 

Gedrag tijdens vrij spel: Tijdens het vrij spel op de mat vertoont Noah herhaaldelijk opdringerig trekgedrag aan de kleding van een andere peuter, Mila (28 maanden). Wanneer Mila 'nee' zegt en wegkruipt, laat Noah de kledinggrens niet los. Hij blijft hardnekkig aan haar T-shirt trekken tot Mila begint te huilen. Wanneer begeleider Sarah de situatie rustig onderbreekt, pakt Noah gefrustreerd een houten bouwblok en gooit dit krachtig op de speelmat.

Stap 1 A: Welke signalen (fysiek, emotioneel, gedragsmatig) verontrusten je? Registreer op je iPad.

Tip: denk aan datum, naam van observator (jij), objectief, groepeer signalen bij kind - ouder

Stap 1 B: Bereid per 3 een kort 'spontaan' rollenspel voor van een overdrachtsgesprek tussen KB en Elena.

Tip: kort gesprek, niet aanvallend, feiten benoemen op zoek naar antwoorden. Kies zelf hoe E. reageert.

Stap 1 C: Ben je gerustgesteld na het gesprek? Waarom wel of waarom niet?

Stap 1 D: Vervolledig je registratie met de objectieve gegevens uit het gesprek

Tip: datum, naam observator, details van gebeurde, wel of niet gerustgesteld en waarom? (Dit wordt geprojecteerd)

BRENG VOOR DE KLAS: JE ROLLENSPEL + PROJECTEER JULLIE REGISTRATIES

1. AANDACHT

A. signalen? - actie!

B. observaties registeren

C. kort gesprek ouders vanuit observaties

D. aanvullen registraties

Geruststellende signalen vanuit ouder bij oudergesprek: logische verklaring, open antwoorden, tijd maken, emotionele signalen kloppen bij het gebeurde.

--> geruststellend maar alertheid (stap A) blijft noodzakelijk

Niet geruststellende signalen vanuit ouder bij oudergesprek: defensieve houding (bemoei u er niet mee), geen of wisselende verklaringen, te 'grote' of te 'kleine' emotionele signalen bij de ouder rond het gebeurde.

--> dit moet verder besproken worden (stap B)

Stap 2 A: Overleg de casus grondig met jullie team aan de hand van volgende vragen:

• Mogelijke verklaringen? Is er een aanvaardbare verklaring voor het letsel of moeten we ernstig rekening houden met kindermishandeling/verwaarlozing (KM)? Waarom wel/niet?

• Ernst: Hoe bedreigend is deze situatie voor de fysieke veiligheid en de ontwikkeling van Noah? Waarom?

• Urgentie: Moet er vandaag nog gehandeld worden? Kan er nog even gewacht worden? Waarom?

• Doel oudergesprek? Wat is jullie doel met het oudergesprek? Wat wil je bereiken?

• Welke hulp? Welke vorm van hulp zou gepast zijn? Zoek op op de sociale kaart, win advies in.

Stap 2 B: Formuleer een telefonische anonieme adviesvraag bij VK of 1712

• Je kan advies inwinnen bij het VK of 1712 om de ernst in te schatten of voor concrete tips van welke hulporganisaties ingeschakeld kunnen worden of om een gesprek met ouders voor te bereiden.

• Schrijf de anonieme adviesvraag die jullie willen stellen

Tip: eigen functie, leeftijd kind, context opvang, objectieve observaties, wat er al gebeurde, concrete adviesvraag

PROJECTEER: VERSLAG VAN HET OVERLEG (5vragen) + ADVIESVRAAG

2. BESPREKEN

A. Overleggen met collega's, LG, ondersteuner

B. Eventueel advies inwinnen bij VK

Stap 2 C: Bereid PER 2 (!) een rollenspel voor waarin je formeel het gesprek aangaat met de ouders. Hoe het rollenspel afloopt, kiezen jullie zelf. Wel wordt er gevraagd dat Elena zeker bij de start heel wat emotie/boosheid toont.

• Lees alle tips vanuit Opgroeien rond communicatie met ouders (p. 27 uit de projectbundel) zodat je deze kan verwerken in je rollenspel.

• Bereid dan het gesprek voor vanuit de ik-boodschap en de principes van 'geweldloze communicatie' (zie cursus 5):

1. Gedrag/waarneming

2. Gevoel/bezorgdheid

3. Behoefte/gevolgen

4. Gewenst verzoek

• Blijf als KB zelf altijd kalm, ook wanneer Elena weerstand vertoont. Herhaal rustig en vriendelijk de boodschap die je wil brengen, toon begrip voor de situatie, geeft ruimte voor reactie, houdt focus op WB/veiligheid kind, ...

• De KB luistert actief (oogcontact, open/toegankelijke houding, niet onderbreken, empathisch, knikken, nabijheid en rust uitstralen, erkennen van emoties, geen oordeel, ...)

• Maak ten slot duidelijke afspraken over de volgende stappen, herhaalt de afspraken, bedankt de ouder voor het gesprek, legt transparant uit wat er in de KOV zal gebeuren, ...

2. BESPREKEN

C. Gesprek met ouders voorbereiden

D. Aanvullen registraties

Tips bij formele oudergesprekken:

• Vertrek vanuit de zorg die jullie hebben voor het kind. Meestal delen ouders deze zorg. Benoem dit ook.

• Verduidelijk dat de bedoeling is om samen tot oplossingen te komen en zo het WB van het kind te vergroten.

• Wees duidelijk en concreet: wat verontrust jullie? - geen interpretaties, beschuldigingen.

• Laat niets weg uit angst... Benoem alles wat relevant is want achteraf nog zaken toevoegen is moeilijk.

• Luister actief naar de ouders, geef hen ruimte voor hun verhaal.

• Stel open vragen, zonder OMA of NIVEA.

• Durf doorvragen om je vragen beantwoord te zien.

• Je moet niet spreken over mishandeling of verwaarlozing, wel over wat je ziet.

• Hou steeds het doel in de gaten (zie stap B).

• Als je hulpverlening of ondersteuning nodig acht, bespreek dit dan. Ga na wat zij zien zitten.

• Maak op het einde duidelijke afspraken: welke stappen kunnen of moeten gezet worden om verontrusting aan te pakken? Wat zijn de volgende stappen? Is er een vervolggesprek nodig? ...

• Als je melding gaat maken bij VK, licht ouders dan in - indien dit veilig is.

Stap 3 A: Voer het verontrustingsgesprek met de ouders. /10

• Voer het formele gesprek dat je nauwkeurig voorbereidde in de vorige stap.

• Film dit gesprek en plaats het in de uploadzone.

TOON HET FILMPJE + GEEF FEEDBACK

• De filmpjes worden klassikaal getoond en elke leerling observeert en evalueert per filmpje de gespreksvaardigheden aan de hand van de evaluatieformulieren in de projectbundel.

  • tijdens de filmpjes: per groepje het getoonde filmpje beoordelen op kwaliteitsvol handelen en communiceren (zie tabel p. 29 ev)

  • na elk filmpje: per groepje de peerevaluatie invullen op p. 33. - uitgebreide matrix p. 17-18

  • elk groepje geeft feedback op het filmpje van elk ander groepje.

3. Communicatie

A. Verontrustingsgesprek met ouders

B. Vervolledigen registratie

Handelingsprotocol 3:

verontrusting over persoon in opvang

Handelingsprotocol 3: Ongerustheid over persoon in opvang

'Dader'

'dader'

Actie ondernemen + melden

• samen met LG

• contact VK of politie

• actie: non-actief, afschermen, niet meer alleen, mglh voor begeleiding?

• communiceer met alle betrokkene (dader, kind, ouders, collega's)

• ondersteuning bieden voor alle collega's, alle ouders, alle kinderen

• eventueel opvangalternatief aanbieden aan ouders

Handelingsprotocol 4:

aanpak bij een crisis

• Zet je per 3/4

• Zo dadelijk lezen jullie een casus over een crisissituatie op een secundaire school. Jullie zijn het directieteam.

• Aan jullie de vraag welke stappen jullie zullen zetten. Waaraan moet er allemaal gedacht worden?

• Na de brainstorm per 3/4, worden alle antwoorden samen aan bord gebracht.

• Komen jullie samen tot alle stappen van een goede crisisprocedure?

Je krijgt om 9.50, tijdens het 2de lesuur, telefoon van een zwaar ongeruste mama van Lena. Ze vertelt dat Lena haar net in paniek opbelde vanuit de toiletten op de speelplaats: Lena ging tijdens de les naar het toilet maar er stond een vreemde, volwassen man in de toiletten die Lena probeerde vast te nemen en in een hokje te trekken. Lena is nog net in een ander toilethokje kunnen vluchten, ze schreeuwde om hulp, er kwam niemand en dus belde ze haar mama.

Je zit net in vergadering met het voltallige directieteam en moet handelen. Wat doe je? Welke stappen zet je allemaal?

Breng nadien alle stappen aan bord en vergelijk met 'de theorie'. Dachten jullie aan alles?

Crisisprocedure bevat steeds een aantal stappen en afspraken:

Wie wordt er onmiddellijk gecontacteerd bij crisis en wie neemt de verdere leiding?

1. Zorgen voor veiligheid (o.a. waar veilige zone's? Wie zorgt voor toezicht bij niet betrokken kinderen?)

2. Hulp bieden en/of inschakelen (o.a. in kaart brengen mogelijke hulpverleningsorganisatie, wie zit er in crisisteam?)

3. Nooddiensten inschakelen (o.a. verzamelen noodnummers, wie verwittigt ze?)

4. Crisiscommunicatieplan (o.a. wie op de hoogte brengen? Welke boodschap brengen? Welke kanalen? ...)

5. Nazorg (o.a. hoe nadien WB betrokkenen + andere kinderen/ouders/collega's opvolgen)