H8 Atomen en Straling

• Natuurkunde / Scheikunde
• Middelbare school
• vmbo k
• Leerjaar 3

Atomen en Straling

Hoofdstuk 8

Atomen als stralingsbron

Paragraaf 1

Leerdoelen 3K

Radioactieve stoffen

• Stoffen die straling uitzenden zijn radioactief.
• Radioactieve stoffen vind je in kleine hoeveelheden overal om je heen.
• Als deze stoffen in de natuur voorkomen zijn deze natuurlijk radioactief.
• Zoals bijvoorbeeld Uranium(erts)
• Mensen hebben ook geleerd nieuwe radioactieve stoffen te maken.
• Deze zijn kunstmatig radioactief.
• Zoals bijvoorbeeld X-ray machines.*

Atomen

• Radioactieve stoffen zien er hetzelfde uit als normale stoffen.
• Ze zijn opgebouwd out atomen.
• Stoffen worden opgebouwd uit verschillende atomen. 
• Een koolstofdioxide (CO₂) molecuul is opgebouwd uit:

1. 1 koolstofatoom (C)
2. 2 Zuurstofatomen (O)

• Zo'n stof die uit verschillende atomen bestaat noem je een:
• Verbinding*

Elementen

• Er zijn ongeveer 120 verschillende elementen .
• Een element is een stof die je niet verder kunt ontleden (stukjes knippen).
• Met deze elementen kun je miljoenen verschillende stoffen maken.*

Bouw van een atoom

• Een atoom is opgebouwd uit 3 verschillende deeltjes:

1. Elektronen (negatief geladen)
2. Protonen (positief geladen)
3. Neutronen (geen lading)

• Net zoveel protonen
   als elektronen.*

Isotopen

• De atomen van een element hebben altijd dezelfde aantal protonen.
• Koolstof heeft atoomnummer 6 (6 protonen en elektronen)
• Neutronen kunnen wel afwijken.
• Dit noemen we verschillende isotopen.
• Bijvoorbeeld C-12, C-13 en C-14.
• Dit noem je het massagetal.
• Massagetal = Protonen + Neutronen
• Alleen C-14 is radioactief.*

Leerdoelen 3K

Lezen en maken met potlood

Introducie en paragraaf 1 van hoofdstuk 8

Vanaf blz 194

Radioactief verval

Paragraaf 2

Leerdoelen 3K

Vorige les

• Natuurlijke en kunstmatige radioactiviteit
• Moleculen opgebouwd uit atomen/elementen.
• Ontleden (in stukjes knippen)
• Bouw van een atoom
• Elektronen, neutronen en protonen
• Isotopen
• Massagetal*

Stabiele en instabiele kernen

• C-12 en C-13 hebben stabiele kernen. C-14 heeft een instabiele kern.
• Protonen en neutronen zijn niet in evenwicht.
• Deze kernen kunnen spontaan uit elkaar vallen.
• Dit noem je radioactief verval.
• Bij radioactief verval onstaat een andere stof.

Ioniseren

• Door het radioactief verval zenden de stoffen ioniserende straling uit.
• De stralingsenergie is zo sterk dat het verbindingen van moleculen kan breken.
• Dit noemen we ioniseren.
• Kan kanker en afwijkingen veroorzaken en DNA beschadigen.
• Veel soorten straling is wel veilig (IR, licht en microgolven)
• UV is wel zwak ioniserend.*

Activiteit

• Een radioactief voorwerp heeft voortdurend atoomkernen die vervallen.
• Het aantal kernen wat vervalt per seconde noem je activiteit.
• Dit meet je in becquerel (Bq). Of in MBq of GBq.
• Dit kun je meten met een geigerteller.
• Des te sneller het tikt des te groter de activiteit.*

Halveringstijd

• De activiteit wordt steeds kleiner.
• Kernen vervallen → minder kernen.
• Grafiek laat zien hoe het afneemt.

Laten we oefenen!

• We hebben Cesium met een activiteit van 32 Bq.
• Hoe groot is de activiteit na 120 jaar?
• Na 30 jaar → 16 Bq
• Na 60 jaar → 8 Bq
• Na 90 jaar → 4 Bq
• Na 120 jaar → 2 Bq

Leerdoelen 3K

Lezen en maken met potlood

Vorige les:

Introducie en paragraaf 1 van hoofdstuk 8

Vanaf blz 194

Deze les:
Paragraaf 2

HUISWERK! → Volgende week woensdag

Straling gebruiken

Paragraaf 3

Vorige les

• Stabiele en instabiele kernen.
• Radioactief verval.
• Ioniserende straling
• Activiteit
• Halveringstijd*

Leerdoelen 3K

3 soorten ioniserende straling

• Alfastraling
• Betastraling
• Gammastraling

• Gammastraling wordt vaak tegelijk uitgezonden met alfa of beta straling.
• Gammastraling kan ook alleen uitgestraald worden.
• De verschillende stralingen hebben een verschillend doordringend vermogen. Hoever straling door een stof heen kan noem je dracht.*

Onderzoek met gammastraling

Onderzoek met gammastraling

Bestraling van binnenuit

• Dit is een voorbeeld van bestraling van binnenuit.
• Er wordt een radioactieve stof ingebracht met een pil of spuit.
• Hierdoor ga je straling afgeven.
• Deze straling wordt gemeten.*

Bestraling van buitenaf

• Er wordt straling gebruikt om kanker tegen te gaan.
• De straling kan de kankercellen zo beschadigen dat ze dood gaan.
• Het kan de groei van kanker verzwakken.
• Hier wordt altijd gammastraling voor gebruikt.*

Leerdoelen 3K

Lezen en maken met potlood

Vorige les:

Introducie en paragraaf 1 en 2 van hoofdstuk 8

Vanaf blz 194

Deze les:
Paragraaf 3

HUISWERK! → Volgende week woensdag

Bescherming tegen straling

Paragraaf 4

Leerdoelen 3K

Onderzoek met gammastraling

Lezen en maken met potlood

Vorige les:

Introducie en paragraaf 1 en 2 van hoofdstuk 8

Vanaf blz 194

Deze les:
Paragraaf 3

HUISWERK! → Volgende week woensdag