BS4: Geslachtschromosomen

Goedemorgen!
This is the place to   Bio
1 / 34
next
Slide 1: Slide
BiologieMiddelbare schoolhavo, vwoLeerjaar 4

This lesson contains 34 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 90 min

Items in this lesson

Goedemorgen!
This is the place to   Bio

Slide 1 - Slide

H3: 
Genetica
BS 4: 
Geslachtschromosomen

Slide 2 - Slide

Leerdoelen
  1. Je kunt beschrijven op welke wijze geslachtschromosomen het geslacht van de mens bepalen.
  2. Je kunt een kruisingsschema maken voor X-chromosomale overerving en hieruit of uit stambomen de frequentie van genotypen en fenotypen van de nakomelingen afleiden.

Slide 3 - Slide

Geslachtschromosomen
Meisjes hebben twee  
X-chromosomen (XX).

Jongens hebben een X en een Y-chromosoom (XY).

Slide 4 - Slide

X- chromosomaal
Als een gen op het X-chromosoom ligt, heet het X-chromosomaal
We noteren dit dan bijvoorbeeld als XA of Xa.
Je zet voor het allel dus het teken X om aan te geven dat het een X-chromosomaal gen betreft. 

Slide 5 - Slide

X-chromosomale overerving (1)
Bij X-chromosomale overerving erft de eigenschap over via de X-chromosoom. Een vrouw heeft 2 X-chromosomen, dus een homozygoot heeft XAXA of XaXa

 Een vrouwlijke heterozygoot (XAXa) kan draagster zijn van een recessieve eigenschap.


Slide 6 - Slide

X-chromosomale overerving (2)
Bij mannen is hetero-/homozygoot niet van toepassing, omdat zij maar 1 X-chromosoom hebben.
XaY- of XAY-
Bij een man kan een recessieve, X-chromosomale aandoening dus al met 1 allel tot uiting komen, omdat zij geen tweede allel hebben.

Slide 7 - Slide

De lapjeskat en X-chromosomale inactivatie

Slide 8 - Slide

Slide 9 - Slide

Kleurenblindheid
  • Het allel waarmee je rood/groen onderscheidt ligt op het X-Chromosoom.
  • Dat heeft vooral voor mannen een onverwacht gevolg.

Slide 10 - Slide

  • Het gen voor kleurenblindheid is recessief en is X-Chromosomaal.
  • Een kleurenziende man en een heterozygoot (niet-kleurenblinde) vrouw krijgen een kind

Slide 11 - Slide

Hoeveel procent van de nakomelingen is kleurenblind?
A
0%
B
25% alleen de vrouwen
C
25% alleen de mannen
D
50% mannen en vrouwen

Slide 12 - Quiz

Slide 13 - Slide

Denk mee..
  • Het gen voor kleurenblindheid is recessief en is X-Chromosomaal.
  • Een kleurenblinde man en een homozygoot (niet-kleurenblinde) vrouw krijgen een kind.

Slide 14 - Slide

Wat is de kans op kleurenblinde kinderen?
A
0%
B
25%
C
50%
D
100%

Slide 15 - Quiz

Slide 16 - Slide

  • Het gen voor kleurenblindheid is recessief en is X-Chromosomaal.
  • Een kleurenblinde man en een heterozygoot (niet-kleurenblinde) vrouw krijgen een kind.

Slide 17 - Slide

Hoeveel procent van de nakomelingen is kleurenblind?
A
25% alleen de mannen
B
25% alleen de vrouwen
C
50% mooi verdeeld
D
100% zowel mannen als vrouwen

Slide 18 - Quiz

Slide 19 - Slide

  • Het gen voor kleurenblindheid is recessief en is X-Chromosomaal.
  • Een kleurenziende man en een kleurenblinde vrouw krijgen een kind

Slide 20 - Slide

Hoeveel procent van de nakomelingen is kleurenblind?
A
Niemand
B
alleen de vrouwen
C
Alleen de mannen
D
Iedereen

Slide 21 - Quiz

Slide 22 - Slide

Conclusie:
  • Mannen hebben vaker last van X-chromosmale afwijkingen

  1. Hemofilie (bloederziekte)
  2. Ziekte van Duchenne (spierdystrofie)
  3. Ichtyosis (verhoorningsstoornis)

Slide 23 - Slide

B = kleurenziend                b = kleurenblind
Moeder is drager

Slide 24 - Slide

X-chromosomale overerving in een stamboom

  1. Neem de stamboom over.
  2. Schrijf bij elk individu het genotype (indien mogelijk!)
  3. Kijk na op de volgende slide
Xa = kleurenblind

Slide 25 - Slide

XAXa
1
XaY-
2
XAY-
3
XaXa
4
XaXa
7
XAY-
5
XAY-
6
XAXa
8
XaY-
9
XAXa
10
XAY-
11
XAXa
12
XaY-
13
XAY-
14
XAXa of XAXA (Niet nader te bepalen)
Heeft gegarandeerd een XA van vader
15
XAY-
16
Xa = kleurenblind

Slide 26 - Slide

Is deze eigenschap X-chromosomaal?

Slide 27 - Slide

Is deze eigenschap X-chromosomaal?
  • Nee

Slide 28 - Slide

Is deze eigenschap X-chromosomaal?

Slide 29 - Slide

Is deze eigenschap X-chromosomaal?
  • Ja  

Slide 30 - Slide

Is deze eigenschap X-chromosomaal?
  • Nee
  • Er zijn moeders met de eigenschap met zoons zonder de eigenschap
Xa
Y-
Xa
XaXa
XaY-
Xa
XaXa
XaY-
XA
Y-
Xa
XAXa
XaY-
Xa
XAXa
XaY-
Tip 1: Bij een eigenschap die X-chromosomaal, recessief overerft, hebben alle zoons van een moeder met de eigenschap ook de eigenschap.
Zij krijgen hun enige X-chromosoom van hun homozygoot recessieve moeder
X
O

Slide 31 - Slide

Is deze eigenschap X-chromosomaal?
  • Nee
  • Er zijn moeders met de eigenschap met zoons zonder de eigenschap
Xa
Y-
Xa
XaXa
XaY-
Xa
XaXa
XaY-
Tip 2: Bij een eigenschap die X-chromosomaal, recessief overerft, heeft een dochter met de eigenschap een vader die ook de eigenschap heeft.
Homozygoot recessieve dochters erven gegarandeerd een recessief allel van de vader. Aangezien de vader maar een allel heeft, heeft hij dus de eigenschap.
Xa
Y-
XA
XAXa
XAY-
Xa
XaXa
XaY-

Slide 32 - Slide

Aan de slag

Maken:
Havo: 40 t/m 51 
VWO: 40 t/m 51 

Slide 33 - Slide

Slide 34 - Slide