Leestekens maken je tekst duidelijk
Leestekens maken je tekst duidelijk
Items in this lesson
Leestekens maken je tekst duidelijk
This item has no instructions
Lesdoel
Ik kan leestekens gebruiken om een tekst beter leesbaar te maken.
This item has no instructions
Welk leesteken gebruik jij het vaakst?
Gebruik de woordwolk als korte start: laat leerlingen hun voorkennis activeren en vraag enkele leerlingen waarom zij juist dat leesteken kozen.
De punt
Een punt zet je na een zelfstandige, mededelende zin.
De zin is dan af.
Je sluit een gewone mededeling ermee af.
Daarna begint vaak een nieuwe zin met een hoofdletter.
Benadruk dat het hier niet gaat om vragen of uitroepen, maar om gewone mededelende zinnen.
Voorbeeld van een punt
Twee losse mededelingen krijgen elk een punt.
Tim zit op balletles.
Hij vindt de lessen heel leuk.
Laat zien dat beide zinnen zelfstandig kunnen staan. Daarom gebruik je een punt en niet automatisch een komma.
Na welke zin zet je een punt?
Een mededeling
Een opsomming
Een citaat
Een uitlegdeel
Controleert of leerlingen de kernregel van de punt herkennen: na een zelfstandige, mededelende zin.
Vul de juiste woorden in
Tim zit op balletlespunt Hij vindt de lessen heel leukpunt Na een zelfstandige, mededelende zin gebruik je een punt.
Alle drie de lege plekken vragen om hetzelfde kernbegrip uit dit eerste subtopic.
De komma bij langere zinnen
Een komma helpt om een langere zin overzichtelijk te maken.
Je gebruikt vaak een komma als je twee delen samenvoegt tot één langere zin. De komma laat zien waar een korte pauze of scheiding zit.
Gebruik dit als overgang: niet elke langere zin krijgt zomaar een komma, maar er zijn een paar duidelijke situaties waarin dat wel zo is.
Komma tussen twee persoonsvormen
Soms staat de komma tussen twee persoonsvormen.
Als het hard regent, moet je een regenpak aan.
Het eerste zinsdeel kan niet zelfstandig blijven staan.
De komma maakt de grens tussen beide delen duidelijk.
Wijs in het voorbeeld de persoonsvormen aan: 'regent' en 'moet'.
Komma voor bepaalde voegwoorden
Je gebruikt ook een komma voor voegwoorden zoals maar, nadat, omdat, terwijl, want.
Lotte miste de trein, doordat ze te laat opstond.
De komma helpt om hoofdzin en bijzin uit elkaar te houden.
Neem de woordenlijst precies over zoals in de input. Merk op dat leerlingen in de praktijk ook vaak 'doordat' tegenkomen, zoals in het voorbeeld.
Meestal geen komma voor en of of
In het algemeen zet je geen komma voor en en of.
Nederland ers gaan graag op vakantie naar Frankrijk, Italië, Spanje en Duitsland.
De komma's staan tussen de delen van de opsomming, maar niet voor en.
Let op: in de slide staat bewust de algemene regel. Uitzonderingen hoeven in deze les niet behandeld te worden.
Komma bij extra informatie
Een komma staat ook voor en na een deel van de zin dat niet zelfstandig kan staan.
De peren, die beschimmeld zijn, moet je weggooien.
Het stukje tussen de komma's geeft extra informatie.
Leg uit dat je het deel 'die beschimmeld zijn' even apart leest. Daardoor hoor je vaak ook waar de komma's komen.
Waar zet je meestal géén komma?
Voor maar
Voor want
Voor en
Na een bijzin
Gebaseerd op de regel dat je in het algemeen geen komma zet voor en of of.
Vul de leestekens en woorden in
Als het hard regentkomma moet je een regenpak aan. In een opsomming zet je komma's tussen de delen, maar niet voor en. Extra informatie zet je vaak tussen twee komma's.
Herhaalt drie functies van de komma: tussen zinsdelen, in een opsomming en rond extra informatie.
De dubbele punt
Een dubbele punt kondigt aan dat er iets volgt.
Dat kan zijn:
een opsomming
iemands letterlijke woorden
een verklaring of reden
Maak duidelijk dat de dubbele punt vooruitwijst: de lezer verwacht dat er nu iets belangrijks komt.
Dubbele punt voor een opsomming
Gebruik een dubbele punt als je een opsomming aankondigt.
Dit zijn onze favoriete vakantielanden: Frankrijk, Italië, Spanje en Duitsland.
This item has no instructions
Dubbele punt bij letterlijke woorden
Voor de directe rede of een citaat gebruik je vaak een dubbele punt.
Ingmar zei vol zelfvertrouwen: ‘Ik ga voor de toets wiskunde een 10 halen.’
De woorden na de dubbele punt zijn precies zo gezegd.
Verbind hier alvast met de volgende reeks over aanhalingstekens: directe rede hoort vaak samen met aanhalingstekens.
Dubbele punt als verklaring
Soms geeft het tweede deel van de zin een verklaring of reden.
Romie verzorgt haar konijnen goed: ze is een echte dierenvriend.
Je kunt hier ook vaak schrijven: ..., want ...
Laat leerlingen zien dat de inhoud na de dubbele punt uitlegt waarom het eerste deel klopt.
Wat kondigt een dubbele punt aan?
Een vraag
Iets dat volgt
Een fout woord
Een losse zin
De kern van dit subtopic: de dubbele punt wijst vooruit naar wat erna komt.
Maak de uitleg compleet
Een dubbele punt gebruik je voor een aangekondigde opsomming. Je gebruikt hem ook bij letterlijke woorden in de directe rede. Soms volgt na de dubbele punt een verklaring of reden.
De drie hoofdfuncties van de dubbele punt uit de slides komen hier samen.
Aanhalingstekens
Met aanhalingstekens laat je zien dat woorden letterlijk zijn gezegd of geciteerd.
Ze horen dus bij de directe rede.
Houd het onderscheid scherp: directe rede = letterlijk, indirecte rede = niet letterlijk.
Directe rede aan het begin
‘Wil jij de afvalcontainer buitenzetten?’ vroeg Ruben aan zijn broer.
‘Vanavond ga ik lekker op de bank hangen’, zei Esmay tegen haar vriendin.
Let goed op de plaats van het leesteken bij de letterlijke woorden.
Wijs erop dat het vraagteken in het eerste voorbeeld binnen de aanhalingstekens staat, omdat het bij de letterlijk uitgesproken vraag hoort.
Directe rede na een inleiding
Marit smeekte haar moeder: ‘Mogen Noor en Freek alsjeblieft blijven logeren?’
Eerst komt de inleiding.
Daarna volgen de letterlijke woorden tussen aanhalingstekens.
Benadruk de combinatie van dubbele punt + aanhalingstekens bij dit patroon.
Directe rede onderbroken
Soms wordt de directe rede onderbroken door een stukje uitleg.
‘Als je mee wilt rijden naar het concert,’ zei Jolie, ‘moet je dat snel laten weten.’
Lees het voorbeeld hardop voor; dan horen leerlingen beter waarom er komma's aan beide kanten van het tussengedeelte staan.
Geen aanhalingstekens
Bij indirecte rede en bij gedachten gebruik je geen aanhalingstekens.
Ruben vroeg aan zijn broer of hij de afvalcontainer buiten wilde zetten.
Diego denkt bij zichzelf: waar ben ik aan begonnen?
Benadruk dat de woorden hier niet letterlijk worden weergegeven.
Aanhalingstekens om het woord zelf
Je gebruikt ook aanhalingstekens als je het woord zelf bedoelt, en niet de betekenis.
Het woord ‘elektriciteit’ wordt vaak fout gespeld.
This item has no instructions
Wanneer gebruik je aanhalingstekens niet?
Bij een citaat
Bij directe rede
Bij letterlijke woorden
Bij indirecte rede
Veel leerlingen halen directe en indirecte rede door elkaar. Deze vraag maakt dat verschil zichtbaar.
Vul de juiste begrippen in
Bij de directe rede gebruik je aanhalingstekens, omdat woorden letterlijk zijn gezegd. Bij de indirecte rede doe je dat niet. Ook als je het woord zelf bedoelt, zoals elektriciteit, gebruik je aanhalingstekens.
Controleert het onderscheid tussen directe en indirecte rede en het speciale geval waarbij je het woord zelf bedoelt.
Wat uit deze les ga jij zeker onthouden?
Bespreek welke regel of welk voorbeeld uit de les de leerling het duidelijkst vond, bijvoorbeeld komma bij opsomming, dubbele punt voor een opsomming of aanhalingstekens bij directe rede.
Welk voorbeeld hielp jou het meest vandaag?
Laat leerlingen benoemen wat hen hielp: voorbeelden, hardop lezen, regels vergelijken, de voorbeelden met directe rede, enzovoort.
Wat vind jij nog lastig aan leestekens?
Gebruik de antwoorden om te zien waar nog herhaling nodig is, bijvoorbeeld komma's of aanhalingstekens.
Begrippen
leestekens - tekens die een tekst duidelijker en beter leesbaar maken
punt - leesteken na een zelfstandige, mededelende zin
komma - leesteken dat zinsdelen of delen van een opsomming scheidt
dubbele punt - leesteken dat aankondigt dat er iets volgt
aanhalingstekens - tekens rond letterlijke woorden of een citaat
directe rede - iemands woorden letterlijk weergegeven
indirecte rede - iemands woorden niet letterlijk weergegeven
This item has no instructions
