Les 4. Wat kan? Wat mag?

• New lesson editor
• Media
• Lager onderwijs

Les 4. Wat kan? Wat mag?

Wat leerden we in de laatste les over internet?

Wat is een veilig wachtwoord?

A

Een combinatie van letters, hoofdletters en cijfers, zoals MEW!sp1k?

B

Een paar cijfers, zoals je geboortedatum.

C

Een kort wachtwoord dat makkelijk te onthouden is.

Aan het einde van les kunnen jullie:

• desinformatie herkennen en onderscheiden van misinformatie.

• phishing herkennen en benoemen welke elementen verdacht zijn.

• uitleggen wat auteursrecht is en hoe je plagiaat kunt vermijden.

Wie gelooft dit?

Hoe zou je kunnen ontdekken dat dit echt of fake news is? (opzoeken, kijken naar de bron, ...)

Checklist

Als je twijfelt of iets echt of nep is, denk dan aan de volgende 3 zaken:

• Is de titel overdreven?

• Staat het op meerdere betrouwbare plekken?

• Wie is de bron?

Je krijgt zo dadelijk een aantal krantenkoppen te zien.
Bespreek met je buurman of buurvrouw of jij denkt of dit bericht echt nieuws of fake news is.
Denk daarbij aan de cheklist. (je kan je chromebook gebruiken)

• Is de titel overdreven?

• Staat het op meerdere betrouwbare plekken?

• Wie is de bron?

Wat denk jij van de vorige krantenkop?

A

Echt nieuws

B

Fake news

Wat denk jij van de vorige krantenkop?

A

Echt nieuws

B

Fake news

Wat denk jij van de vorige krantenkop?

A

Echt nieuws

B

Fake news

Wat denk jij van de vorige krantenkop?

A

Echt nieuws

B

Fake news

Wat denk jij van de vorige krantenkop?

A

Echt nieuws

B

Fake news

2 vormen van misleiden

Desinformatie

👉 Dat is nepnieuws dat expres wordt gemaakt om iemand te misleiden, schade te doen of geld te verdienen.

• Voorbeeld: Iemand schrijft een vals bericht dat een bekende voetballer overleden is, om aandacht te krijgen of geld te verdienen met clicks.

• De maker weet dat het niet waar is, maar verspreidt het toch.

💡 Ezelsbrug: Desinformatie = Doe je expres.

Misinformatie

👉 Dat is onwaar nieuws dat per ongeluk wordt verspreid, zonder kwade bedoelingen.

• Voorbeeld: Je deelt op WhatsApp dat morgen school uitvalt, omdat je dacht dat het echt zo was, maar het klopt niet.

• De verspreider weet niet dat het fout is.

💡 Ezelsbrug: Misinformatie = Met een Misverstand.

Op de volgende slide zie je een mail, wat denk jij van die mail?

Wat maakt deze mail verdacht?

Wat maakt deze mail verdacht?

1. Mailadres van de afzender. ([e-mail])

2. niet meegedaan aan een wedstrijd

3. een directe link in de mail

Op de volgende slide zie je nog een mail, wat denk jij van die mail?

Wat maakt deze mail minder verdacht?

1. Mailadres van de afzender. ([e-mail])

2. Niets over een wedstrijd die je gewonnen hebt

3. reclame voor een nieuwe hamburger

Text

Waarvan wordt Dua Lipa beschuldigd?

Wat is plagiaat?

Kunnen alleen mensen die muziek maken, beschuldigd worden van plagiaat?

1

Ja

2

Nee

Een beetje extra uitleg hierover.

Wat is auteursrecht (copyright)?

• Als iemand iets maakt (tekening, foto, verhaal, liedje, filmpje, app), dan is die persoon de eigenaar van dat werk.

• Dat betekent: alleen de maker mag beslissen wat er met dat werk gebeurt (kopiëren, delen, verkopen).

• Vaak zie je het symbooltje © staan. Dat betekent dat het werk beschermd is door auteursrecht.

Wat is plagiaat?

• Plagiaat betekent dat je doet alsof iets van jou is, terwijl dat niet zo is.
  👉 Voorbeeld: Je kopieert een stuk tekst van internet en zet je naam erboven alsof jij het schreef.
  👉 Of: Je gebruikt een foto van iemand anders zonder te zeggen van wie die is.

Plagiaat is oneerlijk en kan soms zelfs strafbaar zijn.

Wat mag je WEL doen?

✅ Voor een spreekbeurt of schoolopdracht mag je informatie en plaatjes gebruiken, maar je moet er altijd bij zetten waar je het vandaan hebt (de bron).
✅ Je mag een tekst in je eigen woorden schrijven (samenvatten).
✅ Je mag een afbeelding gebruiken voor eigen oefening (bijvoorbeeld inkleuren en ophangen in je kamer).

Wat mag je NIET doen?

❌ Iets kopiëren en doen alsof jij het hebt gemaakt.
❌ Foto’s of teksten zomaar op TikTok, Instagram of YouTube zetten zonder toestemming van de maker.
❌ Muziek of films verspreiden zonder toestemming.

Wat mag WEL, wat mag NIET?

Ik gebruik een plaatje voor mijn spreekbeurt en schrijf de naam van de maker erbij.

A

mag WEL

B

mag NIET

Ik teken een strip na voor mezelf en hang die op mijn kamer.

A

mag WEL

B

mag NIET

Ik kopieer een foto van internet en zet die op TikTok zonder bron.

A

mag WEL

B

mag NIET

Ik schrijf een liedje van iemand anders over en zeg dat ik het zelf heb bedacht.

A

mag WEL

B

mag NIET

Nog enkele moeilijke begrippen uit de les.

Het gaat om misleidende informatie die gemaakt is zonder die kwaadwillende bedoeling. De verspreider weet niet dat de informatie niet klopt.

A

Misinformatie

B

Desinformatie

Een vorm van online stelen: een cybercrime dus. Hierbij sturen criminelen jou een bericht om zo inloggegevens, bankgegevens of andere persoonlijke gegevens te achterhalen.

A

Clickbait

B

Desinformatie

C

Phishing

D

Plagiaat

Het is het doen alsof bepaalde woorden of afbeeldingen van jou zijn, terwijl dat niet zo is. Daarmee schend je de rechten van de maker.

A

Clickbait

B

Desinformatie

C

Auteursrecht

D

Plagiaat

Het bewust creëren en verspreiden van onware of misleidende informatie. Je weet als je het verspreidt dat het niet waar is, maar doet dit om er geld mee te verdienen of een groep, persoon of land ermee te schaden.

A

Clickbait

B

Desinformatie

C

Auteursrecht

D

Plagiaat

Jullie hebben veel geleerd de afgelopen lessen, hopelijk laten jullie je niet vangen en zijn jullie allemaal wat mediawijzer geworden

Geef een aantal dingen die je deze les leerde, die je nog niet kende of wist.

Wat vond je van deze mediawijze lessen?