Kijken door de traumabril

• New lesson editor
• Onderwijsassistenten
• MBO
• Studiejaar 3

Kijken door de traumabril

Open met het idee dat hetzelfde zichtbare gedrag heel verschillende oorzaken kan hebben. Deze les gaat niet over diagnosticeren, maar over anders leren kijken naar gedrag in een schoolsituatie.

Wat is de traumabril?

• Een manier van kijken naar gedrag in plaats van alleen oordelen over gedrag

• De vraag verschuift van 'Wat is er mis?' naar 'Wat kan hierachter zitten?'

• Gedrag kan een reactie zijn op stress, onveiligheid of ingrijpende ervaringen

• De focus ligt op begrijpen vóór corrigeren

Benadruk dat traumasensitief kijken niet betekent dat elk lastig moment door trauma komt. Het betekent wel dat je ruimte houdt voor die mogelijkheid.

Gedrag is vaak een signaal

• Zichtbaar gedrag is wat je ziet aan de buitenkant

• Daaronder kunnen spanning, angst of onzekerheid zitten

• Een heftige reactie is niet altijd onwil

• Soms probeert een leerling vooral veilig te blijven

Gebruik eventueel het beeld van een ijsberg: het zichtbare gedrag is klein, de onderliggende ervaring en behoefte zijn groter maar minder zichtbaar.

Eerst begrijpen, daarna reageren

• Eerst: waarnemen wat je ziet zonder snelle conclusie

• Daarna: nadenken over mogelijke trigger of behoefte

• Pas dan: kiezen hoe je reageert

• Zo vergroot je de kans op rust en contact

Maak duidelijk dat dit geen excuusmodel is. Begrijpen waarom gedrag ontstaat helpt om effectiever en menselijker te handelen.

Teruggetrokken gedrag duiden

• Stil zijn, vermijden of weinig meedoen valt vaak minder op

• Het kan lijken op desinteresse of luiheid

• Mogelijke achtergrond: overprikkeling, spanning of angst om fouten te maken

• Mogelijke behoefte: rust, veiligheid, lage drempel om aan te sluiten

Wijs erop dat internaliserend gedrag in de klas gemakkelijk gemist wordt, juist omdat het weinig overlast geeft.

Boosheid en snelle escalatie

• Boosheid kan een beschermlaag zijn

• Onder boosheid zit soms angst of schaamte

• Mogelijke behoefte: erkenning, duidelijkheid, begrenzing

Bespreek dat corrigerend optreden soms nodig blijft, maar dat toon en timing verschil maken wanneer een leerling al in spanning zit.

Alertheid en controlebehoefte

• Sommige leerlingen scannen voortdurend de omgeving

• Ze willen weten wat er komt en wie de controle heeft

• Dat kan zichtbaar worden als perfectionisme, corrigeren of moeite met veranderingen

• Mogelijke behoefte: voorspelbaarheid en grip

Noem dat controle zoeken niet altijd machtsstrijd is; het kan ook een poging zijn om spanning beheersbaar te houden.

Vermijden als beschermende reactie

• Niet beginnen, wegkijken, te laat komen of afhaken

• Aan de buitenkant lijkt het op niet willen

• Mogelijk probeert de leerling iets spannends te ontlopen

• Mogelijke behoefte: steun, kleinere stappen, gevoel van succes

Situatie: onverwachte verandering

• De planning verandert plotseling

• Een leerling raakt boos of blokkeert

• Mogelijke trigger: verlies van voorspelbaarheid

• Mogelijke behoefte: uitleg, voorbereiding, houvast

Leg het verband met schoolse routines: roosterwijziging, andere docent, verplaatste toets of een gewijzigde opdracht.

Situatie: correctie voor de klas

• Een leerling krijgt een opmerking en reageert fel

• Mogelijke trigger: schaamte of zich publiek onveilig voelen

• Mogelijke behoefte: erkenning, respect, herstel van veiligheid

Benadruk dat dezelfde correctie inhoudelijk terecht kan zijn, maar dat de setting het verschil maakt in hoe die binnenkomt.

Situatie: niet aan het werk

• De leerling begint niet of staart voor zich uit

• Mogelijke trigger: overprikkeling of faalangst

• Mogelijke behoefte: rust, duidelijke eerste stap, nabijheid

Maak hier onderscheid tussen onwil en vastlopen. Traumasensitief kijken helpt om dat onderscheid niet te snel dicht te timmeren.

Van interpretatie naar behoefte

• 'Hij luistert niet' → misschien is er spanning of overbelasting

• 'Zij wil altijd haar zin' → misschien zoekt zij grip en voorspelbaarheid

• 'Hij doet niks' → misschien is de taak te onveilig of te groot

• Achter gedrag zoeken naar behoefte geeft andere handelingsruimte

Laat zien hoe taal het denken stuurt: een oordeel sluit vaak af, een behoeftegerichte interpretatie opent mogelijkheden.

Veelvoorkomende behoeften

• Veiligheid

• Voorspelbaarheid

• Erkenning

• Rust

• Grenzen

• Steun bij het starten of volhouden

Koppel elke behoefte kort aan concreet gedrag uit eerdere slides, zodat leerlingen de vertaalslag blijven zien.

Traumasensitief kijken in één lijn

Signaal zien → mogelijke trigger herkennen → onderliggende behoefte benoemen → pas daarna reageren op het zichtbare gedrag

Dit is de kernsamenvatting van de les. Gebruik deze slide om de centrale gedachte nog één keer te verwoorden.