CONTEXT CHINA · 1912-1949
China: naar de Volksrepubliek
Examenstof geschiedenis vwo
CONTEXT CHINA · 1912-1949
China: naar de Volksrepubliek
Examenstof geschiedenis vwo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: Historische context China 1842-2001, leidende vraag 2; KA 34, 36, 37, 38, 44, 45. Image credit: Onbekend / Wikimedia Commons, publiek domein
CONTEXT CHINA · 1912-1949
Wat ga je kunnen?
Ik kan uitleggen waardoor de Volksrepubliek China ontstond (1912-1949) en dat historisch beredeneren.
This item has no instructions
Welke woorden horen bij de weg naar de Volksrepubliek China?
Verwacht: republiek, Sun Yat-sen, Mao, Chiang Kaishek, communisten, nationalisten, Japan, burgeroorlog, Taiwan, 1949. Gebruik de woorden als ophaak: eerst de republiek en de versplintering, dan samenwerking en breuk, daarna Japan, de burgeroorlog en 1949. Laat leerlingen ook onderscheiden welke woorden bij de nationalisten en welke bij de communisten horen.
Sun Yat-sen, portret uit 1911
CONTEXT CHINA · 1912-1949
1912: de Republiek China
In 1912 stichtte Sun Yat-sen de Republiek China
Zijn nationalistische partij streefde naar democratie, nationalisme en socialisme
Die partij won de eerste parlementsverkiezingen
Het keizerrijk was voorbij, maar een stabiele republiek kwam er nog niet
KA 36 (politiek-maatschappelijke stromingen: nationalisme). Aansluiting op het vorige deel: de revolutie van 1911 maakte een einde aan het keizerrijk. De drie doelen van Sun Yat-sen staan in de Chinese traditie bekend als de Drie Volksprincipes; het derde, hier socialisme genoemd, wordt vaak vertaald als volkswelzijn. Veelgemaakte fout: denken dat met het einde van het keizerrijk meteen een werkende republiek ontstond. Image credit: K.T. Thompson (Shanghai) / Wikimedia Commons, publiek domein
Yuan Shikai als president van de republiek, 1915
CONTEXT CHINA · 1912-1949
Yuan Shikai en de militaire machthebbers
Generaal Yuan Shikai greep al snel de macht en Sun Yat-sen verloor zijn positie
Het centrale gezag brokkelde af en het land viel uiteen
Plaatselijke militaire machthebbers regeerden hun eigen gebied
De invloed van buitenlandse mogendheden bleef groot
KA 44 als achtergrond. De syllabus spreekt van het afzetten van Sun Yat-sen door Yuan Shikai. In de geschiedschrijving wordt ook benadrukt dat Sun het presidentschap in 1912 zelf overdroeg, in de hoop op een eenheid onder een sterke leider. Yuan probeerde zich later zelfs tot keizer te laten kronen, wat zijn gezag verder ondermijnde. Veelgemaakte fout: denken dat China na 1912 één bestuur had. Image credit: Rio V. De Sieux / Wikimedia Commons, publiek domein
Studenten demonstreren in Peking tegen het Verdrag van Versailles, 4 mei 1919
CONTEXT CHINA · 1912-1949
De 4 Meibeweging (1919)
Op 4 mei 1919 protesteerden studenten in Peking tegen het Verdrag van Versailles
Aanleiding: Duitse rechten in Shandong gingen naar Japan, niet terug naar China
De 4 Meibeweging wilde de republiek moderniseren: bestuurlijk, sociaal en cultureel
Zij kreeg een politieke vertaling in de Chinese Communistische Partij
KA 34 (emancipatiebewegingen, hier gekoppeld aan tijdvak 9) en KA 36. De beweging liet zich inspireren door westerse, Japanse en Chinese voorbeelden en ging ook over cultuur, onderwijs en de positie van vrouwen. De Chinese Communistische Partij werd in 1921 opgericht. Veelgemaakte fout: de 4 Meibeweging zien als een communistische beweging; de communistische partij ontstond eruit, maar de beweging was breder. Image credit: Onbekend / Wikimedia Commons, publiek domein
Wie greep na de eerste verkiezingen de macht in de republiek?
Generaal Chiang Kaishek
Partijleider Mao Zedong
Voormalig keizer Puyi
Generaal Yuan Shikai
Yuan Shikai greep de macht, waarna het land uiteenviel onder militaire machthebbers. Verwachte fout: Chiang Kaishek, die pas later de nationalisten leidde.
Vul in
De 4 Meibeweging van 1919 wilde de republiek moderniseren op bestuurlijk, sociaal en cultureel gebied.
4 Meibeweging, 1919, moderniseren. Verwachte fout: 1927, het jaar van de breuk tussen nationalisten en communisten.
Whampoa, opening militaire academie met Sun Yat-sen, 1924
CONTEXT CHINA · 1912-1949
Samenwerking met steun van Moskou
Nationalisten en communisten kregen allebei steun van de Sovjet-Unie
Ze werkten samen tegen buitenlandse invloeden en de binnenlandse verbrokkeling
In 1924 opende in Whampoa een militaire academie, met Chiang Kaishek als commandant
Nationalisme en communisme bleven twee verschillende stromingen
KA 36 en 38. De Sovjet-Unie leverde adviseurs en steun aan beide partijen; de samenwerking werd na de dood van Sun Yat-sen in 1925 steeds brozer. Voor de nationalisten was het een middel om een eigen, loyaal leger te vormen. Veelgemaakte fout: denken dat nationalisten en communisten dezelfde doelen hadden; ze deelden vooral een gemeenschappelijke tegenstander. Image credit: Onbekend / Wikimedia Commons, publiek domein
CONTEXT CHINA · 1912-1949
De Noordelijke Veldtocht
Vanaf 1926 trok het nationalistisch-communistische leger onder Chiang Kaishek naar het noorden
De Noordelijke Veldtocht veroverde grote gebieden op de militaire machthebbers
Doel: de verbrokkeling beëindigen en China weer onder één gezag brengen
Propaganda en massaorganisaties moesten steun onder boeren en arbeiders winnen
KA 37 (moderne propaganda- en communicatiemiddelen en massaorganisatie). Het leger werd vergezeld door politieke werkers die de bevolking mobiliseerden; daardoor groeide ook de invloed van de communisten. De veldtocht liep tot 1928. Veelgemaakte fout: de veldtocht zien als een strijd van alleen de nationalisten.
Communisten worden gearresteerd tijdens het bloedbad in Shanghai, 1927
CONTEXT CHINA · 1912-1949
1927: breuk en nationalistisch bestuur
In 1927 brak Chiang Kaishek bloedig met de communisten, onder meer in Shanghai
De nationalisten herstelden het centrale gezag en maakten deels een einde aan de ongelijke verdragen
Industrialisatie en betere infrastructuur kwamen op gang
Corruptie bleef wijdverbreid, tegenstanders werden vervolgd en niet alle gebieden stonden onder gezag
KA 38 en 44. Voor de nationalisten betekende de breuk het herstel van orde en eenheid; voor de communisten was het verraad en het begin van vervolging. De hoofdstad werd Nanjing. Perspectief: de regering boekte echte resultaten, maar bleef afhankelijk van regionale machthebbers en verloor steun door corruptie. Veelgemaakte fout: de nationalistische regering als geheel mislukt of geheel geslaagd zien. Image credit: Onbekend / Wikimedia Commons, publiek domein
Zet op volgorde, van vroeg naar laat
1919, 1924, 1926, 1927. Verwachte fout: de breuk van 1927 voor de Noordelijke Veldtocht zetten; de veldtocht liep nog toen de samenwerking eindigde.
Waarom werkten nationalisten en communisten eerst samen?
Beiden wilden buitenlandse invloed en verdeeldheid bestrijden
Beiden wilden het keizerrijk weer herstellen
Beiden steunden de macht van Yuan Shikai
De Verenigde Staten dwongen de samenwerking af
Ze deelden de strijd tegen buitenlandse invloeden en binnenlandse verbrokkeling, met steun van de Sovjet-Unie. Verwachte fout: denken dat ze dezelfde ideologie hadden.
Japanse soldaten bij de poort van Mukden (Shenyang), september 1931
CONTEXT CHINA · 1912-1949
1931: Japan bezet Mantsjoerije
In 1931 bezette Japan de provincie Mantsjoerije
Daar ontstond een fascistisch geïnspireerd en wreed regime: Mantsjoekwo
De laatste keizer Puyi was er symbolisch heerser van een marionettenstaat
Van daaruit werden verdere delen van China ingenomen
KA 38 (fascisme) en 44. De aanleiding was het Mukden-incident in september 1931; Mantsjoekwo werd in 1932 uitgeroepen. Japan presenteerde de staat als onafhankelijk, de werkelijke macht lag bij de Japanse militairen en adviseurs. Puyi had in 1912 als kind afstand gedaan van de troon. Veelgemaakte fout: Mantsjoekwo zien als een zelfstandige Chinese staat. Image credit: Onbekend / Wikimedia Commons, publiek domein
Mao Zedong en Chiang Kaishek proosten in Chongqing, september 1945
CONTEXT CHINA · 1912-1949
Tussen strijd en samenwerking
In de jaren 1930 en 1940 bestreden nationalisten en communisten elkaar
Tegen Japan werkten ze noodgedwongen toch samen
Na de Japanse capitulatie in 1945 brak een burgeroorlog uit
De nationalistische regering kreeg de economische en maatschappelijke problemen niet onder controle
KA 38. De gevolgen van de Japanse bezetting versterkten de problemen. De gesprekken tussen Mao Zedong en Chiang Kaishek in Chongqing in 1945 brachten geen blijvende regeling. Veelgemaakte fout: de samenwerking tegen Japan zien als een einde van de vijandschap; het bleef een noodgedwongen bondgenootschap. Image credit: Onbekend / Wikimedia Commons, publiek domein
Mao Zedong en andere leiders bij de uitroeping van de Volksrepubliek China, Peking, 1 oktober 1949
CONTEXT CHINA · 1912-1949
1949: Volksrepubliek en Koude Oorlog
De communisten kregen steeds meer aanhang en wonnen de burgeroorlog
In 1949 riep Mao Zedong de Volksrepubliek uit; Chiang Kaishek vluchtte naar Taiwan
De VS steunden de nationalisten, de Sovjet-Unie de communisten: China raakte betrokken bij de Koude Oorlog
Bij de Verenigde Naties vertegenwoordigde Taiwan aanvankelijk heel China
KA 45. Het eiland Taiwan werd de basis van de nationalistische regering. De Volksrepubliek werd op 1 oktober 1949 in Peking uitgeroepen. Beide regeringen beweerden heel China te vertegenwoordigen; internationaal werd Taiwan als China erkend, wat later in dit domein aan bod komt. Veelgemaakte fout: denken dat China pas later in de Koude Oorlog betrokken raakte. Image credit: Onbekend / Wikimedia Commons, publiek domein
Vul in
In 1931 bezette Japan Mantsjoerije; de laatste keizer Puyi werd er symbolisch heerser.
1931, Japan en Puyi. Verwachte fout: Chiang Kaishek, die juist de nationalistische regering leidde.
Wat deed Chiang Kaishek na zijn nederlaag in 1949?
Hij vluchtte naar de Sovjet-Unie
Hij tekende een vredesverdrag met Mao Zedong
Hij vluchtte met zijn volgelingen naar Taiwan
Hij bleef als president in Peking regeren
Chiang Kaishek vluchtte naar het eiland Taiwan. Verwachte fout: denken dat hij het bestuur in Peking behield.
Welk deel vond je het lastigst?
Republiek, Yuan Shikai en de 4 Meibeweging
Samenwerking, veldtocht en breuk
Japan en Mantsjoerije
Burgeroorlog en 1949
Herhaal het onderdeel met de meeste stemmen.
Waardoor ontstond de Volksrepubliek?
Goed: de republiek raakte versplinterd, de nationalisten losten de problemen niet op (corruptie, vervolging, economische problemen na de Japanse bezetting), de communisten kregen meer aanhang en wonnen de burgeroorlog. Verwachte fout: alleen de militaire overwinning noemen.
CONTEXT CHINA · 1912-1949
Begrippen (1/2)
Republiek China: Staat die Sun Yat-sen in 1912 stichtte na het keizerrijk
nationalisme: Streven naar een sterke, onafhankelijke eigen natie
militaire machthebbers: Plaatselijke legerleiders die in eigen gebied regeerden
4 Meibeweging: Protestbeweging van 1919 voor modernisering van China
Chinese Communistische Partij: Partij die voortkwam uit de 4 Meibeweging
This item has no instructions
CONTEXT CHINA · 1912-1949
Begrippen (2/2)
Noordelijke Veldtocht: Militaire campagne die China weer onder één gezag bracht
marionettenstaat: Schijnbaar zelfstandige staat die door een ander land wordt bestuurd
burgeroorlog: Oorlog tussen twee groepen binnen één land
Volksrepubliek: Communistische staat die Mao Zedong in 1949 uitriep
Koude Oorlog: Machtsstrijd tussen de VS en de Sovjet-Unie
This item has no instructions