4
Reacties en energie
Paragraaf 4.1
Verbrandingen
Een kampvuur, een kaars, een gasfornuis. Wat gebeurt er eigenlijk als iets brandt, en hoe krijg je het weer uit?
Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo
Foto: IP from former Va Región (CC BY 4.0)
4
Reacties en energie
Paragraaf 4.1
Verbrandingen
Een kampvuur, een kaars, een gasfornuis. Wat gebeurt er eigenlijk als iets brandt, en hoe krijg je het weer uit?
Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo
Foto: IP from former Va Región (CC BY 4.0)
Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 4 Reacties en energie, paragraaf 4.1 Verbrandingen. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: IP from former Va Región, Wikimedia Commons (CC BY 4.0)
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.1
4.1 Verbrandingen
Leerdoelen
4.1.1
Je kunt uitleggen dat een verbranding een reactie met zuurstof is.
4.1.2
Je kunt de branddriehoek gebruiken om te verklaren hoe je een brand blust.
4.1.3
Je kunt de reactievergelijking van een volledige verbranding opstellen.
Practica en vaardigheden
V A A R D I G H E I D
Reactievergelijkingen van verbranding opstellen
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.1
Foto: domdomegg (CC BY 4.0)
Startvraag
Wat heeft vuur nodig?
Een kaars blijft branden zolang er aan drie dingen voldaan is. Welke drie zijn dat?
brandstof, zuurstof en een hoge temperatuur
brandstof, stikstof en water
brandstof, koolstofdioxide en een vonk
zuurstof, water en warmte
Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. Dit zijn de zijden van de branddriehoek: brandstof, zuurstof en een temperatuur die hoog genoeg is om te ontbranden. Water heeft een vuur juist niet nodig: dat is een blusmiddel. Stikstof en koolstofdioxide houden een vuur niet in stand. Image credit: domdomegg, Wikimedia Commons (CC BY 4.0)
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.1
Wat is een verbranding?
Een verbranding is een reactie van een stof met zuurstof. Er komt veel energie vrij als warmte en vaak ook als licht.
brandstof + zuurstof → oxiden
bij koolwaterstoffen en alcoholen zijn dat koolstofdioxide en water
een metaal geeft een metaaloxide, bijvoorbeeld magnesiumoxide
Een oxide is een verbinding van een element met zuurstof. Een volledige verbranding heeft genoeg zuurstof. Wat er bij te weinig zuurstof gebeurt, komt in paragraaf 4.4 aan bod. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.1
Opdrachten Kennis
1
Welke stoffen ontstaan bij de volledige verbranding van aardgas (methaan)?
koolstof en waterstof
zuurstof en koolstofmono-oxide
koolstofdioxide en water
alleen koolstofdioxide
Methaan bevat koolstof en waterstof. Bij volledige verbranding worden die oxiden: koolstofdioxide (van C) en water (van H). Wie D kiest, vergeet de waterstof. Zuurstof is juist een beginstof.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.1
De branddriehoek
Haal je één van de drie weg, dan dooft het vuur.
Brandstof
Een stof die kan branden, zoals hout, gas of benzine.
Zuurstof
Lucht bevat ongeveer 21 procent zuurstof.
Temperatuur
Je hebt een warmtebron nodig om te ontbranden.
De driehoek is een handig model. Vraag leerlingen voorbeelden te noemen van de drie hoeken uit het dagelijks leven, bijvoorbeeld bij een barbecue: kolen, lucht en een aansteker. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.1
Zo blus je een brand
Foto: kallerna (CC BY-SA 3.0)
Je blust door één zijde van de branddriehoek weg te halen.
brandstof afsluiten, zoals de gaskraan dichtdraaien
zuurstof afsluiten met een deksel, deken of schuim
afkoelen met water
Gebruik nooit water bij een brandende pan olie: sluit hem af met een deksel.
Water bij een olie- of vetbrand is gevaarlijk, omdat het onder de olie kookt en brandende olie wegspat. Praat met de klas over de plek van de dichtstbijzijnde blusser en de vluchtroute in het lokaal. Image credit: kallerna, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.1
Voorbeeldopdracht 1
Stel de reactievergelijking op voor de volledige verbranding van methaan (CH₄).
gegeven
CH₄ + O₂ → CO₂ + H₂O
gevraagd
de kloppende vergelijking
uitwerking
H: links 4, rechts 2, dus 2 H₂O
O: rechts 2 + 2 = 4, dus 2 O₂
antwoord
CH₄ + 2 O₂ → CO₂ + 2 H₂O
C 1 = 1, H 4 = 4, O 4 = 4
Handige volgorde: eerst de atomen die maar in één stof voorkomen (C en H), daarna de zuurstof, die in meer dan één stof rechts staat. Image credit: LessonUp
Vul de woorden in.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.1
Opdrachten Kennis
2
Een verbranding is een reactie met zuurstof.
Bij volledige verbranding van methaan ontstaan koolstofdioxide en water.
Haal je de brandstof weg, dan dooft het vuur.
Controleer of leerlingen de begrippen koppelen aan de branddriehoek. Afleiders zijn plausibel: stikstof zit ook in lucht en waterstof zit in methaan.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.1
Opdrachten Toepassing
3
Waarom blust een deksel een brandende pan met olie?
het koelt de olie sterk af
het sluit de zuurstof af
het haalt de brandstof weg
het verlaagt de ontbrandingstemperatuur
Een deksel sluit de aanvoer van zuurstof af: er is geen verse lucht meer. Koelen doet het deksel nauwelijks. De olie, de brandstof, blijft aanwezig.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.1
Opdrachten Toepassing
★ 4
Een kaars dooft in een afgesloten pot waar nog zuurstof in zit. Wat is de beste verklaring?
de stikstof is opgebruikt
de kaars heeft geen brandstof meer
er ontstaat te veel water in de pot
het zuurstofgehalte is te laag geworden
Dit is de steropdracht. De kaars dooft al voordat alle zuurstof op is: bij een te laag zuurstofgehalte kan de verbranding niet doorgaan. De rest van de lucht, zoals stikstof en het gevormde koolstofdioxide, brandt niet mee. Wie A kiest, denkt dat stikstof meedoet, maar stikstof is geen beginstof bij een kaarsvlam.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.1
Opdrachten Toepassing
5
Wat is de formule van het gas dat ontstaat als koolstof volledig verbrandt?
C + O₂ → CO₂. Als er te weinig zuurstof is, kan ook koolstofmono-oxide (CO) ontstaan: dat is in paragraaf 4.4 aan de orde.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.1
V E R D I E P I N G
Waarom begin je met klein hout?
Foto: Leon Bovenkerk (CC BY-SA 2.0)
Dunne takjes vatten sneller vlam dan een dikke boomstam. Er is meer oppervlak waar zuurstof bij kan en ze warmen sneller op tot de ontbrandingstemperatuur.
Dit is het verschil tussen oppervlak en hoeveelheid brandstof. Deze context loopt door naar poeders en stof in fabrieken: heel fijn verdeelde brandstof kan explosief verbranden. Alleen onder toezicht van de docent laten demonstreren. Image credit: Leon Bovenkerk, Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.1
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
4.1.1 Verbranding is reageren met zuurstof
4.1.2 Branddriehoek en blussen
4.1.3 Volledige verbranding opschrijven
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
4.1
Klik hier
voor meer kant-en-klare themalessen
Image credit: LessonUp