Macht en gezag

• New lesson editor
• Maatschappijwetenschappen
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

Wie heeft de macht?

Wie is de machtigste persoon van de wereld?

Wat is macht?

Twee elementen:

• iemand met macht kan middelen inzetten om zijn doel te bereiken (potentie)

• iemand met macht kan anderen beperken in zijn mogelijkheden of juist meer mogelijkheden geven (actueel gebruik)

Voorbeeld 1:

• Een leraar kan een leerling een straf geven (middel)
  en doet dat daadwerkelijk (gebruik).

Voorbeeld 2:

• Een politieagent mag iemand een boete geven (middel).

• Hij kan dat daadwerkelijk doen om ervoor te zorgen dat iemand niet te hard rijdt (actueel gebruik)
  

Macht is altijd asymmetrisch

Dit betekent: Bij macht is de relatie ongelijk:

-> de één oefent invloed uit, de ander ondergaat deze

Bijvoorbeeld:

• leraar vs leerling

• politieagent vs burger

• ouder vs kind

Bij een gelijkwaardige relatie is er geen macht

Waar is deze macht op gebaseerd?

Is niet vastgelegd. Gebaseerd op persoonlijke invloed, status of deskundigheid.

Bijvoorbeeld: een influencer, beroemdheid, of een populaire klasgenoot

Formele macht

Informele macht

Gebaseerd op vastgelegde regels en afspraken.

Bijvoorbeeld: een politieagent op basis van de wet

Hoe heb je macht?

Vier machtsbronnen:

1. Economische macht (geld)

2. Politieke macht (overheid)

3. Cognitieve (kennis) macht (kennis)

4. Affectieve (emotionele) macht (emoties/gevoel)

Opdracht Macht -> zie Seneca par 3.2

1. Maak alleen met je buurman/buurvrouw

2. Gebruik je boek paragraaf 3.2 over macht voor hulp

3. Zoek op internet een nieuwsitem op waarin er sprake is van macht

4. Schrijf je antwoorden op de vragen op

5. Jullie hebben hiervoor 10 minuten

10

minute

00

second

+30 s

• Is macht altijd zichtbaar?

• Kun je macht hebben zonder dat je het doorhebt?

• Wanneer wordt macht misbruik?

Tot slot

Het dilemma van collectieve actie

Samenwerking levert vaak voor iedereen voordeel op, maar er is altijd de verleiding om niet bij te dragen ('free-ridergedrag').

Dwang van buitenaf kan nodig zijn om collectieve actie te laten slagen.

Voorbeeld:

• Belastingen. Iedereen profiteert van veiligheid, onderwijs, wegen, OV, zorg, etc. -> Allemaal zaken die door de overheid met belastinggeld worden betaald.

• Maar verleiding is om belasting te ontduiken (free rider).
  -> Dwang/verplichting is dan nodig

Heeft iedereen die macht heeft ook gezag?

Macht of gezag?

• Soms zul je kiezen om bijvoorbeeld tegen de macht van je ouders in te gaan ->
  Je komt bijvoorbeeld 's avonds bewust later thuis dan je had afgesproken.

• Wat zorgt ervoor dat je besluit om een regel of wens van je ouders niet op te volgen?

• Het feit dat zij macht hebben wil nog niet automatisch zeggen dat jij je aan de regels houdt.

Gezag

• Gezag = Het vrijwillig respecteren van besluiten door de machthebbende

• Je ervaart iemands macht als legitiem -> De macht wordt als rechtvaardig gezien.

Wat is gezag?

Gezag kan snel veranderen. Mensen komen in opstand omdat ze het niet meer eens zijn met de machthebber(s).

https://nos.nl/nieuwsuur/video/2586942-landelijk-protest-in-de-vs-tijdens-no-kings-day

Gezag

Een gezaghebbende actor heeft geen dwang nodig om iets te bereiken ->
Mensen accepteren vrijwillig de beslissingen van de machthebber.

Net als bij macht, kan iemand zijn gezag ontlenen aan verschillende bronnen:

• kwaliteiten: zoals kennis, aanzien of charisma

• de positie of functie die iemand heeft: bijvoorbeeld een directeur of pastoor in de kerk.

• geleverde prestaties: het winnen van een gouden medaille op de Olympische Spelen of het oprichten van een succesvol bedrijf.