Hoofdstuk 5

• Natuurkunde / Scheikunde
• Middelbare school
• vmbo k, g, t, mavo, havo
• Leerjaar 2

Hoofdstuk 5

Warmte

Spoorboekje Ho 5.1  Les 1

0) Uitleg PO woensdag

a) Lezen 5.1 tekst in stilte 

b) Uitleg lessonup 

c) Maken hoofdstuk 5 paragraaf 1

           Start vanaf vraag 1

d)Filmpje bekijken 

           

8 min 

8 min 

8 min  Klaar --> Maak alvast een mindmap of samenvatting

4 min 

PO bewegen Woensdag

• PO samen met de hele klas
• Gaat over bewegen en werken met Excel
• Je gaat 4 bewegingen meten over een bepaalde route Fiets, Hardlopen, Step, Lopen, Huppelen.
• Tijdwaarnemers
• 3x Herhalen
• Spreken af in de klas

Paragraaf 5.1 Warmte en energie

Leerdoelen

• Je kunt vier soorten energie noemen.
• Je kunt de eenheid van energie noemen.
• Je kunt energieomzettingen in energieschema's weergeven.

Soorten energie

• Chemische energie (alles wat verbrandt)
• Elektrische energie (snoer / batterij/ accu)
•  Zonne-energie
• Windenergie
• Kernenergie
• Warmte
• Stralingsenergie (zon)
• Bewegingsenergie
• Zwaarte-energie

Soorten energie

Energie-omzetting

• grootheid = Energie (E)
• eenheid = Joule (J)

Spoorboekje

a) Lezen 5.1 tekst in stilte 

b) Uitleg lessonup 

c) Maken hoofdstuk 5 paragraaf 1

           Start vanaf vraag 1

d)Filmpje bekijken 

           

8 min 

8 min 

8 min  Klaar --> Maak alvast een mindmap of samenvatting

4 min 

00:45

Welke combinatie past bij een bliksemflits die je ziet en die de lucht sterk verwarmt?

1. Alleen elektrische energie.
2. Elektrische energie, lichtenergie en warmte.
3. Chemische energie, lichtenergie en zwaarte-energie.
4. Alleen lichtenergie en bewegingsenergie.

01:07

Een hamburger ligt stil op een bord. Welke energie is in het voedsel opgeslagen?

1. Bewegingsenergie, omdat je het later kunt verplaatsen.
2. Elektrische energie, omdat je lichaam elektrische signalen gebruikt.
3. Chemische energie, ook wanneer het voedsel niet beweegt.
4. Lichtenergie, omdat je het voedsel kunt zien.

01:45

Een druppel hangt hoog boven de grond en valt daarna naar beneden. Welke beschrijving past daarbij?

1. Hoogte geeft zwaarte-energie; tijdens het vallen heeft de druppel ook bewegingsenergie.
2. Een stilhangende druppel heeft geen energie; energie ontstaat pas tijdens het vallen.
3. Het water verandert tijdens het vallen chemische energie in elektrische energie.
4. De druppel heeft alleen lichtenergie, omdat je hem kunt zien.

02:26

Wat is volgens de video het verschil tussen een zonnepaneel en een zonneboiler?

1. Een zonnepaneel maakt warmte; een zonneboiler maakt elektriciteit.
2. Beide zetten elektrische energie om in lichtenergie.
3. Een zonnepaneel gebruikt bewegingsenergie; een zonneboiler gebruikt chemische energie.
4. Een zonnepaneel levert elektrische energie; een zonneboiler verwarmt water.

02:50

Een hardloper beweegt en krijgt het warm. Welk energieschema past het best bij het voorbeeld in de video?

1. Bewegingsenergie → chemische energie + lichtenergie.
2. Chemische energie → bewegingsenergie + warmte.
3. Elektrische energie → zwaarte-energie + lichtenergie.
4. Chemische energie → alleen bewegingsenergie.

03:31

In een energieschema is de ingaande pijl even breed als de twee uitgaande pijlen samen. Wat laat dat zien?

1. Er gaan altijd precies twee soorten energie uit een apparaat.
2. Elke uitgaande energievorm krijgt precies de helft van de energie.
3. De totale hoeveelheid energie blijft behouden, ook als de energievormen veranderen.
4. Een deel van de energie verdwijnt tijdens de omzetting.

04:10

Een gloeilamp zet maar een klein deel van de elektrische energie om in licht. Wat gebeurt volgens het voorbeeld met het grootste deel?

1. Dat wordt omgezet in warmte; het is niet verdwenen.
2. Dat verdwijnt, omdat het niet nuttig wordt gebruikt.
3. Dat blijft als chemische energie in de lamp opgeslagen.
4. Dat wordt omgezet in bewegingsenergie van de lamp.

Spoorboekje

a) Lezen 5.1 tekst in stilte 

b) Uitleg lessonup 

c) Maken hoofdstuk 5 paragraaf 1

           Start vanaf vraag 1

d)Filmpje bekijken 

           

8 min 

8 min 

8 min  Klaar --> Maak alvast een mindmap of samenvatting

4 min 

Leerdoelen

• Je kunt vier soorten energie noemen.
• Je kunt de eenheid van energie noemen.
• Je kunt energieomzettingen in energieschema's weergeven.

5.2 Verbranding en Mileu

Spoorboekje Ho 5.2  Les 2

Terugblik

Uitleg Ho 5.2

Werken aan opgaven 

Afsluiten les met huiswerk

           

2 min 

10 min 

10 min  Klaar --> Lees alvast 5.3 of maak samenvatting

4 min 

Vorige les

warmtebronnen

als je iets wilt verwarmen heb je een warmtebron nodig

een warmtebron zorgt voor warmte

Spoorboekje Ho 5.2  Les 2

Terugblik

Uitleg Ho 5.2

Werken aan opgaven 

Afsluiten les met huiswerk

           

2 min 

10 min 

10 min  Klaar --> Lees alvast 5.3 of maak samenvatting

4 min 

Leerdoelen I

1.Leerlingen kunnen het verschil tussen volledige en onvolledige verbranding van aardgas uitleggen, inclusief de voorwaarden waaronder elk type verbranding plaatsvindt en de producten die bij elk type verbranding ontstaan.

2. Leerlingen kunnen identificeren en uitleggen welke factoren bijdragen aan volledige of onvolledige verbranding, zoals de aanwezigheid van voldoende zuurstof en de temperatuur boven de ontbrandingstemperatuur.

3. Leerlingen kunnen de kenmerken en gevaren van koolstofmonoxide beschrijven, met inbegrip van hoe het ontstaat bij onvolledige verbranding en waarom het een gevaar vormt voor de gezondheid.

4. Leerlingen kunnen de rol van koolstofdioxide als broeikasgas uitleggen en hoe het bijdraagt aan het broeikaseffect, evenals de gevolgen van een verhoogde concentratie koolstofdioxide in de atmosfeer.

5. Leerlingen kunnen het belang van correct afgestelde branders in verwarmingssystemen bespreken om volledige verbranding te bevorderen en de uitstoot van schadelijke gassen zoals koolstofmonoxide en roet te verminderen.

Leerdoelen II

6. Leerlingen kunnen de concepten van fossiele brandstoffen en hun impact op het milieu beschrijven, inclusief hoe de verbranding van fossiele brandstoffen zoals aardgas, aardolie en hun derivaten bijdraagt aan de toename van koolstofdioxide in de atmosfeer.

 

7. Leerlingen kunnen een reactieschema voor een verbrandingsreactie tekenen en interpreteren, waarbij ze de beginstoffen en reactieproducten voor zowel volledige als onvolledige verbranding aangeven.

8. Leerlingen kunnen de gevolgen van het versterkte broeikaseffect uitleggen, zoals het smelten van ijs bij de polen en de stijging van de zeespiegel, en de impact die dit kan hebben op laaggelegen gebieden.

9. Leerlingen kunnen uitleggen waarom koolstofdioxide wordt beschouwd als een belangrijk gas voor de temperatuurregulatie op aarde en hoe het natuurlijke broeikaseffect verschilt van het versterkte broeikaseffect veroorzaakt door menselijke activiteiten.

10. Leerlingen kunnen reactievergelijking opstellen door symbolen uit de tekst te halen

11. Leerlingen kunnen verbrandingsreactie opstellen

Voorwaarden voor verbranding

voorwaarden voor verbranding

voordat iets kan verbranden moet er aan een aantal voorwaarden worden voldaan

dit kun je in de branddriehoek zetten

voorwaarden:

• zuurstof aanwezig (proef 2)
• brandstof aanwezig (kaars op)
• een juiste temperatuur/warmte 

Chemische reactie

Bij de verbranding van fossiele brandstoffen vindt er een chemische reactie plaats.

De beginstoffen verdwijnen en er ontstaan reactieproducten.

Reactieschema chemische reactie:

beginstof(fen) → reactieproduct(en)

Reactieschema

                    Beginstof                  --->                      Eindstof

volledige en onvolledige verbranding

• Bij volledige verbranding is er genoeg zuurstof, er ontstaat altijd CO₂ en H₂O
  
• Bij onvolledige verbranding is er te weinig zuurstof, er ontstaat altijd CO en H₂O
  

• Bij onvolledige verbranding ontstaat er giftig koolmonoxide.
  

Onvolledige verbranding van aardgas:

               2 CH₄      +       3 O₂      -->      2 CO     +       4 H₂O

De brander

Schrijf het reactieschema van een brander op. Overleggen mag!

Verbranding en het milieu 

Als een stof verbrandt, komt er warmte vrij. Deze warmte wordt op verschillende plekken gebruikt. Bijvoorbeeld: 

 

• het verbranden van aardgas om je huis te verwarmen; 
• het verbranden van aardgas om eten te bereiden; 
• het verbranden van benzine in de motor van een scooter; 
• het verbranden van gas of steenkool in een elektriciteitscentrale.

Het versterkte broeikaseffect

Smog

Opdrachten maken

Wat: lees paragraaf 5.2 en maak de opdrachten     

Hoe: helemaal stil! muziek mag in!     

Hulp: Geen     

Tijd:  10 minuten lang     

Huiswerk: opdrachten van paragraaf 5.2   

Klaar?: Ga je lezen 5.3

Spoorboekje Ho 5.2  Les 2

Terugblik

Uitleg Ho 5.2

Opgaven:Maken 5.2 (10 min in stilte daarna overleg)

Afsluiten les  Leerdoelen bespreken & huiswerk Opgeven

           

2 min 

10 min 

10 min  Klaar --> Lees alvast 5.3 of maak samenvatting

4 min 

Leerdoelen I

1.Leerlingen kunnen het verschil tussen volledige en onvolledige verbranding van aardgas uitleggen, inclusief de voorwaarden waaronder elk type verbranding plaatsvindt en de producten die bij elk type verbranding ontstaan.

2. Leerlingen kunnen identificeren en uitleggen welke factoren bijdragen aan volledige of onvolledige verbranding, zoals de aanwezigheid van voldoende zuurstof en de temperatuur boven de ontbrandingstemperatuur.

3. Leerlingen kunnen de kenmerken en gevaren van koolstofmonoxide beschrijven, met inbegrip van hoe het ontstaat bij onvolledige verbranding en waarom het een gevaar vormt voor de gezondheid.

4. Leerlingen kunnen de rol van koolstofdioxide als broeikasgas uitleggen en hoe het bijdraagt aan het broeikaseffect, evenals de gevolgen van een verhoogde concentratie koolstofdioxide in de atmosfeer.

5. Leerlingen kunnen het belang van correct afgestelde branders in verwarmingssystemen bespreken om volledige verbranding te bevorderen en de uitstoot van schadelijke gassen zoals koolstofmonoxide en roet te verminderen.

Leerdoelen II

6. Leerlingen kunnen de concepten van fossiele brandstoffen en hun impact op het milieu beschrijven, inclusief hoe de verbranding van fossiele brandstoffen zoals aardgas, aardolie en hun derivaten bijdraagt aan de toename van koolstofdioxide in de atmosfeer.

 

7. Leerlingen kunnen een reactieschema voor een verbrandingsreactie tekenen en interpreteren, waarbij ze de beginstoffen en reactieproducten voor zowel volledige als onvolledige verbranding aangeven.

8. Leerlingen kunnen de gevolgen van het versterkte broeikaseffect uitleggen, zoals het smelten van ijs bij de polen en de stijging van de zeespiegel, en de impact die dit kan hebben op laaggelegen gebieden.

9. Leerlingen kunnen uitleggen waarom koolstofdioxide wordt beschouwd als een belangrijk gas voor de temperatuurregulatie op aarde en hoe het natuurlijke broeikaseffect verschilt van het versterkte broeikaseffect veroorzaakt door menselijke activiteiten.

10. Leerlingen kunnen reactievergelijking opstellen door symbolen uit de tekst te halen

11. Leerlingen kunnen verbrandingsreactie opstellen