GS1 _stadsinrichting historisch

• Maatschappijwetenschappen
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 2

GS 1 Historische stadsinrichting

Leerdoel:

• ik kan kenmerken noemen van steden uit verschillende tijdvakken
  
• ik ken het begrip infrastructuur
  
• Ik weet dat er steeds meer mensen in steden wonen, dat de steden groter worden en dat er steeds meer steden zijn. (verstedelijking)
  

Oudheid - Romeinse stad

Kenmerk

vaste indeling vierkant stratenpatroon

Middeleeuwse vestingstad

Kenmerk

Stadsmuren en stadspoorten

markt kerk

Smalle straten (houten) huizen dicht op elkaar

Verdediging

Stadsmuur: de stadsmuur werd om de stad heen gebouwd. Door de muur kon je alleen nog maar op bepaalde plekken de stad in (via een stadspoort). 

Stadspoorten: de stadspoorten zorgden ervoor dat niet iedereen zomaar de stad in en uit kon.  

Valhekken: valhekken waren grote hekken die bij de wateringangen voor schepen hingen. Als ze wilden dat niemand meer de stad in kon varen, lieten ze de valhekken naar beneden vallen.

Uitkijktorens/-punten: op deze uitkijktorens of uitkijkpunten kon je al van ver aanvallers aan zien komen. 

Bruggen: om door de stadspoorten te komen, moest je vaak eerst over een brug. Als de vijand er dan aan kwam, werden snel alle bruggen omhoog gehesen. 

Schietgaten: schietgaten waren gaten in de muren van stadsmuren en uitkijktorens. 

Het kanon

In de 17e eeuw veranderde de vestingbouw volledig door de komst van buskruit en kanonnen. Hoge middeleeuwse stadsmuren maakten plaats voor lage, brede aarden wallen in de vorm van een ster. Deze geometrische sterforten konden de kracht van kanonskogels opvangen en boden geen blinde vlekken voor de verdedigers.

Vestingstad (15e -18e eeuw)

Kenmerken:

Bastions met bolwerken  en grachten

Smalle straten huizen dicht op elkaar grachtengordel

Ravelijnen: Driehoekige eilandjes in de gracht die de kwetsbare poorten  afschermden.

Bastions: 

Vijfhoekige aarden bolwerken die uitstaken zodat soldaten elkaar konden dekken en de flanken van de muur konden beschermen.

Hoeveel ravelijnen tel je op deze kaart?
En hoeveel bastions?
Ravelijnen:
Bastions:

19e eeuwse stad Parijs

Kenmerk

aanleg riolering grote brede straten (boulevards)

dempen grachten

Vaak nog gebaseerd op middeleeuwse stadsindelingen met vestingwerken, maar steeds vaker uitgebreid buiten de oude stadswallen.

Straten zijn vaak smal en kronkelig in het oude stadscentrum, met bredere, rechtlijnige wegen in nieuwere delen.

19e eeuwse steden

De wijken zijn vaak dichtbevolkt, met lange rijen van eentonige huizen, smalle straten en geen voortuinen. Huizen staan dicht op elkaar, zijn van  slechte kwaliteit. Sanitair (wc stromend water) was vaak pas later aangelegd in deze woningen. 

De 19e-eeuwse arbeiderswijken zijn 

een voorbeeld van deze stedelijke ontwikkeling, 

waar arbeiders in dichtbevolkte woningen 

werden huisvest.

Industriestad Hengelo 1900

Kenmerk

spoorlijn en kanalen

recht stratenpatroon

arbeiderswoningen rond fabrieken

Amsterdam centrum 2020

Welke perioden zijn op deze kaart van
Amsterdam te herkennen?

Samengevat

Romeinse stad           Kenmerk vaste indeling vierkant stratenpatroon

middeleeuwse stad Kenmerk Stadsmuren en stadspoorten centraal marktplein kerk

                                                                Smalle straten (houten) huizen dicht op elkaar

17e eeuw                      Kenmerk Bastions en bolwerken Smalle straten huizen dicht op elkaar             

                                                             grachtengordel

19e eeuw                      Kenmerk aanleg riolering grote brede straten (boulevards)

                                                             dempen grachten

19e eeuw                      Kenmerk Industriestad spoorlijn kanalen recht stratenpatroon

                                                              arbeiderswoningen rond fabrieken