Wetenschapsfilosofie 2.0 - 6. Feyerabends Against method

• Filosofie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 5

Contemplatiemoment

(overpeinzingen)

In hoeverre is een wetenschappelijk demarcatiecriterium van belang voor onze samenleving?

5 min

"Anything goes"

Eén wetenschappelijk methode?! Natuurlijk niet!

Paul Feyerabend

Leerdoelen empirisch anarchisme

Ik kan uitleggen, toepassen en bekritiseren:

- op basis waarvan Feyerabend het empirisch anarchisme voorstaat (anything goes);

- dat de wetenschap zich moet bedienen van een pluralisme aan methoden;

- Feyerabend voortborduurt op het denken van Kuhn, maar hier een normatieve lading aan geeft. Er is geen heerschappij van één methode is  boven de ander, dat is goed.

Het idee dat wetenschap zich kan bewegen volgens vaststaande en universele regels, is zowel onrealistisch als verderfelijk. Het is onrealistisch, omdat het een te eenvoudige voorstelling geeft van de menselijke talenten en van de omstandigheden die hun ontwikkeling bevorderen of veroorzaken. En het is verderfelijk, omdat de poging om regels op te leggen onherroepelijk onze persoonlijke kwaliteiten vergroot ten koste van onze menselijkheid. Bovendien is het idee nadelig voor de wetenschap, omdat het voorbijgaat aan de ingewikkelde historische voorwaarden, die de wetenschappelijke verandering beïnvloedt. Het maakt onze wetenschap minder aanpasbaar en meer dogmatisch: elke methodologische regel wordt in verband gebracht met kosmologische vooronderstellingen, zodat we, als we van die regel gebruik maken, het als vanzelfsprekend aannemen dat de vooronderstellingen juist zijn. Het onnozele falsificeren neemt als vanzelfsprekend aan dat natuurwetten niet verscholen liggen onder een aanzienlijke hoeveelheid verstoringen. De empirie neemt als vanzelfsprekend aan dat een zintuiglijke gewaarwording een betere afspiegeling is van de wereld dan het zuivere denken. Het ophemelen van de bewijsvoering neemt als vanzelfsprekend aan dat de listen van de Rede betere resultaten geven dan het ongehinderde spel van onze emoties. Dergelijke vooronderstellingen zouden volstrekt aannemelijk en zelfs waar kunnen zijn. Toch zou men die af en toe moeten toetsen. Toetsen betekent dat wij niet langer gebruik maken van de methodologie die daarmee is verbonden, maar dat we beginnen met het bedrijven van wetenschap op een andere manier en dan zien wat er gebeurt. [...] Elke methodologie heeft haar beperkingen en de enige ‘regel’ die overblijft is ‘alles gaat zoals het gaat.’

Het verhult de beslissingsvrijheid die creatieve wetenschappers en het gewone publiek zelfs binnen de meest rigide en meest ontwikkelde delen van de wetenschap hebben, door een opdreunen van ‘objectieve criteria’ en op die manier beschermt het zwaargewichten (Nobelprijswinnaars, hoofden van laboratoria, [...]van bijzondere scholen, ‘opleiders’ enz.) tegen de massa (leken, deskundigen op niet-wetenschappelijke terreinen en deskundigen op andere wetenschappelijke terreinen): alleen die burgers tellen mee, die zich hebben onderworpen aan de druk van wetenschappelijke instellingen (zij hebben een lang proces van opvoeding ondergaan), die onder deze druk zijn bezweken (zij hebben hun examens behaald), en die nu vast overtuigd zijn van de waarheid van het sprookje. 

Dat is de manier waarop wetenschappers zichzelf en iedereen binnen hun bedrijf hebben belazerd, maar zonder enig echt nadeel: zij hebben meer geld, meer gezag, meer seksuele aantrekkelijkheid dan zij verdienen, en de meest stompzinnige procedures en de meest lachwekkende resultaten op hun gebied zijn omgeven door een waas van uitmuntendheid. 

Het is tijd om hen een kopje kleiner te maken en hen een meer bescheiden positie in de maatschappij toe te bedelen.

Een wetenschap die blijft beweren dat zij beschikt over de enige juiste methode en de enige aanvaardbare resultaten, is een ideologie en moet van de staat worden gescheiden, en vooral van het onderwijsproces. 

Dat geldt evenzeer voor de natuurkunde als voor de godsdienst of prostitutie. Voor dergelijke aparte ideologieën, dergelijke aparte vaardigheden is geen plaats in het proces van het algemene onderwijs dat een burger voorbereidt voor zijn rol in de maatschappij. Een volwassen burger is niet iemand die in een speciale ideologie is onderwezen, zoals het Puritanisme, of het kritische rationalisme, en vervolgens deze ideologie met zich meedraagt als een psychisch gezwel; een volwassen burger is iemand die heeft geleerd hoe hij zelf een mening kan vormen en vervolgens een keuze heeft gemaakt ten gunste van wat hij denkt dat het beste bij hem past. Hij is iemand die beschikt over een bepaalde psychische taaiheid (hij valt niet voor de eerste beste ideologische straatmuzikant, die hij toevallig tegenkomt) en is daardoor eerder in staat om bewust te kiezen voor iets dat hem het meest aantrekkelijk lijkt, dan dat hij zich daardoor laat verzwelgen. Om zichzelf voor te bereiden op zijn keuze zal hij de belangrijkste ideologieën bestuderen als historische verschijnselen; hij zal de wetenschap bestuderen als een historisch verschijnsel en niet als de enige en enig zinnige manier om een probleem te benaderen. Hij zal haar bestuderen samen met andere sprookjes zoals de mythen van ‘primitieve’ samenlevingen, zodat hij over de informatie beschikt die nodig is om tot een onafhankelijk besluit te komen. 

<div>Deductie is te lastig; er zijn te weinig axioma's</div><div>Inductie is te lastig; je kunt niet in de toekomst kijken, dus een conclusie staat nooit vast.<br></div><div>Confirmatie is te makkelijk: je kunt makkelijk iets één keer bevestiggen</div><div>Verificatie is te moeilijk: je kunt niet alle gevallen onderzoeken.</div><div>Falsificatie kan geen vastliggende waarheden geven; iets wordt voorlopig voor waar aangenomen.<br></div>

Epistemologisch anarchisme

Paul Feyerabend (1924-1994)

Er is niet één juiste wetenschapsbeoefening!

Feyerabend voegt een normatieve lading toe: 

meerdere wegen naar kennis hebben is goed!

Anarchisme

<div>Anarchisme: geen-heerschappij</div><div>Iedere machtsuitoefening is per definitie slecht. <br></div><div><br></div><div>Feyerabend past dit toe op de wetenschap!<br></div>

We moeten ons niet beperken tot één methode. Dat zou een machtstructuur zijn en dat moeten we niet willen volgens het anarchisme. Het is juist goed, de normatieve lading, dat er meerdere methodes zijn.<br>

Pluralisme van methoden

Wetenschap heeft (onterecht) monopolie op kennis

Feyerabend stelt zelf genezen te zijn door een 'alternatieve genezer' die niet door 'de' wetenschap als een geneesheer gezien zou worden.<br>

Methodes veranderen en evolueren naar verloop van tijd en dat is prima. Dat betekent niet dat oude methodes moeten verdwijnen; anything goed, alles kan. Wanneer we meerdere methodes accepteren (pluralisme; meerdere) dan kunnen we meer ontdekken en verklaren. Sowieso het idee dat alleen wetenschap iets te zeggen heeft over kennis is te beperkend volgens de anarchist. Er zijn meerdere manieren om tot kennis te komen.<br>

Primaire tekst

Het slothoofdstuk van Paul Feyerabends

Tegen de methode