Vorm: song en rondo (Muziek vwo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Muziek
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Examentraining met vier vraagtypen: onderdelen bij een fragment benoemen, een vormschema opstellen, een rondo analyseren en vrije vorm en dance-opbouw herkennen. Acht vragen, waarvan drie luistervragen.

VAKTHEORIE · VORM

EXAMENTRAINING

Vorm: song en rondo: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Roman Boldyrev / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

♪ VAKTHEORIE · VORM

WAT GA JE KUNNEN?

Ik kan bij een luisterfragment een onderdeel benoemen, een vormschema opstellen, een rondo analyseren en een vrije vorm of dance-opbouw herkennen.

♪ VAKTHEORIE · VORM

ZO PAK JE EEN EXAMENVRAAG AAN

• 1. Lees: wat voor muziek is het en welk onderdeel of schema wordt gevraagd?

• 2. Luister: let op tekst, melodie, bezetting en wat terugkeert of juist nieuw is.

• 3. Noteer: schrijf direct letters of namen bij de delen en gebruik een accent bij kleine verandering.

• 4. Controleer: klopt je antwoord met het hele schema en met de begrippen uit de syllabus?

Een liveband op een podium, Pattaya (Thailand)

♪ VAKTHEORIE · VORM

VRAAGTYPE 1: ONDERDELEN BIJ EEN FRAGMENT

• Je hoort een fragment uit een song en benoemt het onderdeel.

• Let op: terugkerende tekst wijst op het refrein, geen zang op intro, tussenspel of coda.

Image credit: PattayaPatrol / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Video: Adele: Rolling in the Deep, kanaal Adele - Topic. Leerlingen horen het refrein: 'We could've had it all, rolling in the deep', met achtergrondzang. Tekst en melodie klinken eerder in het nummer hetzelfde. Goede antwoord: het refrein.

Welk onderdeel van de song hoor je in dit fragment?

A

Het refrein

B

Het couplet

C

De bridge

D

De intro

Het fragment is het refrein van Rolling in the Deep: dezelfde tekst en melodie keren in het nummer terug. Wie couplet kiest, let alleen op de zang en niet op de terugkeer.

Video: Eagles: Hotel California (2013 Remaster), kanaal Eagles - Topic. Leerlingen horen alleen twee gitaren die samen soleren. De zang is al ruim een minuut voorbij: de laatste zin van de tekst klinkt rond 4:15. Dit slotdeel is het naspel (coda). Goede antwoord: naspel of coda.

Na de laatste zin van de tekst klinkt nog lang muziek. Welk onderdeel?

A

Het refrein

B

De prechorus

C

Het naspel (coda)

D

Het tweede couplet

In Hotel California klinkt na de laatste tekstregel een lange gitaarsolo. Zonder zang en zonder nieuw deel erna is dat het naspel. Wie refrein kiest, hoort niet dat er geen tekst meer is.

♪ VAKTHEORIE · VORM

VRAAGTYPE 2: EEN VORMSCHEMA OPSTELLEN

• Je zet de delen van een song in letters.

• Een nieuw deel krijgt een nieuwe letter, een terugkerend deel dezelfde.

Couplet=A, prechorus=B, refrein=C, bridge=D. Welk schema past?

A

A B C A B C D A

B

A B C A B C D C

C

A A B B C C D D

D

A B C D A B C D

De song gaat: couplet, prechorus, refrein, couplet, prechorus, refrein, bridge, refrein. Wie D A kiest, laat het laatste refrein weg.

Zet de delen in de juiste volgorde van een song

1

Intro

2

Eerste refrein

3

Eerste couplet

4

Prechorus

5

Bridge

Een gebruikelijke opbouw: intro, couplet, prechorus, refrein, bridge. Fout: de prechorus na het refrein zetten, terwijl hij het refrein juist voorbereidt.

Wolfgang Amadeus Mozart, onvoltooid portret door Joseph Lange, rond 1782

♪ VAKTHEORIE · VORM

VRAAGTYPE 3: EEN RONDO ANALYSEREN

• Je herkent het rondorefrein en benoemt de tussendelen.

• Het rondorefrein keert na elk contrasterend tussendeel terug.

Image credit: Joseph Lange / Wikimedia Commons, publiek domein

Video: Mozart: Eine kleine Nachtmusik, deel IV Rondo, Wiener Philharmoniker o.l.v. Karl Böhm (kanaal Vienna Philharmonic - Topic). Leerlingen horen het begin van het slotdeel van de serenade: een vrolijk, vlot thema in G groot. Dit is het rondorefrein: het thema waarmee het rondo opent en dat later steeds terugkeert. Goede antwoord: het rondorefrein.

Wat hoor je aan het begin van dit slotdeel van Mozarts serenade?

A

Een tussendeel

B

Een bridge

C

Een coda

D

Het rondorefrein

Het slotdeel begint met het thema dat later steeds terugkeert: het rondorefrein. Een coda staat aan het einde en een tussendeel klinkt pas na het eerste rondorefrein.

In Pathétique III is het schema ABACABA. Hoe vaak klinkt een tussendeel?

A

Twee keer

B

Vier keer

C

Eén keer

D

Drie keer

De tussendelen zijn B, C en het tweede B: drie keer. Vier keer is het aantal keren dat A klinkt. Wie twee kiest, telt het tweede B niet mee.

Mengtafel in Studio 2 van Rockfield Studios bij Monmouth (Wales)

♪ VAKTHEORIE · VORM

VRAAGTYPE 4: VRIJE VORM EN DANCE-OPBOUW

• Je herkent een vrije vorm aan delen die niet terugkeren.

• Je benoemt de opbouw van een dancetrack: build up, riser en drop.

Image credit: Steve Knight / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Vul in: dance

De build up bouwt de spanning op, een riser versterkt die spanning en bij de drop barsten beat en bas los.

build up

riser

drop

bridge

prechorus

Veelgemaakte fout: bridge invullen bij het eerste gat. Een bridge is een afwijkend tussenstuk in een song, geen opbouw.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Onderdelen bij een fragment

2

Een vormschema opstellen

3

Een rondo analyseren

4

Vrije vorm en dance-opbouw

Bespreek de uitslag en laat leerlingen die het lastig vinden opnieuw een fragment beluisteren.

♪ VAKTHEORIE · VORM

TIPS VOOR OP HET EXAMEN

• Schrijf bij het eerste luisteren al letters op: bij het tweede luisteren controleer je.

• Een deel dat terugkeert met dezelfde tekst is het refrein. Een deel dat terugkeert met nieuwe tekst is het couplet.

• Bij een rondo zoek je het deel dat na elk contrast terugkeert: dat is het rondorefrein.

• Gebruik de begrippen uit de syllabus: intro, couplet, refrein, prechorus, bridge, tussenspel, coda, rondorefrein, vrije vorm.