Samenwonen, trouwen, scheiden (Bedrijfseconomie vwo), les 1: Uitleg

• New lesson editor
• Bedrijfseconomie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Uitleg voor het vwo-examen bedrijfseconomie over samenwonen, trouwen en scheiden: registratievormen, beperkte gemeenschap van goederen, huwelijkse voorwaarden, scheidingsprocedure, pensioen en alimentatie, met 6 checks en een woordweb.

Een trouwring in een doosje (foto: Netha Hussain, CC BY-SA 4.0)

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Samenwonen, trouwen, scheiden

Examenstof bedrijfseconomie vwo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: B1 11.4.1-11.4.3. Image credit: Netha Hussain / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Wat ga je kunnen?

Ik kan de financiële gevolgen van samenwonen, trouwen en scheiden noemen en vergelijken.

Twee mensen gaan samenleven en uit elkaar. Welke woorden over geld en regels horen daarbij?

Syllabus 11.4. Verwachte woorden: samenlevingscontract, notaris, huwelijk, partnerschap, gemeenschap, privé, alimentatie, pensioen, advocaat, rechter. Sorteer ze tijdens de les per leefvorm. Houd de toon neutraal: er is geen beste keuze, de les gaat over de financiële gevolgen van elke keuze en over wie daar voordeel of nadeel van heeft. Schenken en erven zijn een apart onderwerp en komen hier niet aan bod.

Huwelijksakte uit 1911, Regionaal Archief Tilburg

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Vier vormen van samen zijn

• Je kunt samenwonen zonder samenlevingscontract: de wet regelt tussen jullie weinig.

• Je kunt samenwonen met samenlevingscontract: jullie leggen afspraken vast, meestal bij de notaris.

• Je kunt een geregistreerd partnerschap aangaan bij de gemeente, met een akte en getuigen.

• Je kunt trouwen: financieel gelden voor een huwelijk en een partnerschap dezelfde regels.

Syllabus 11.4.1: de verschillende registratievormen voor samenwonen noemen. Begrippen: samenwonen zonder samenlevingscontract, samenwonen met samenlevingscontract, geregistreerd partnerschap, trouwen. Bronnen: notaris.nl (Samen verder) en wijzeringeldzaken.nl (Samenlevingscontract, geregistreerd partnerschap of trouwen). Trouwen en een geregistreerd partnerschap worden geregistreerd bij de gemeente; samenwonen is niet geregistreerd. Veelgemaakte fout: denken dat samenwonen na een paar jaar vanzelf dezelfde gevolgen heeft als trouwen. Image credit: Onbekende maker / Wikimedia Commons, publiek domein

Verhuisdozen: van wie zijn de spullen? (foto: Gijs Bolmeijer, CC BY-SA 4.0)

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Samenwonen: wat geldt er?

• Zonder contract is er geen gemeenschap van goederen: spullen en geld blijven van de eigenaar.

• Er is geen partneralimentatie bij uit elkaar gaan; voor gezamenlijke kinderen geldt wel kinderalimentatie.

• Met een contract spreek je zelf af hoe je spullen, schulden en kosten verdeelt.

• Voor partnerpensioenrechten meld je je partner zelf aan bij het pensioenfonds.

Syllabus 11.4.1 en 11.4.3. Bron: notaris.nl (Samen verder) en wijzeringeldzaken.nl: zonder samenlevingscontract is er geen gemeenschap van goederen en geen wettelijke partneralimentatie; bij trouwen en geregistreerd partnerschap krijgt de pensioenuitvoerder via de gemeente bericht, bij samenwonen meld je je partner zelf aan. Een samenlevingscontract is vrij in vorm en maakt van samenwonen geen huwelijk. Veelgemaakte fout: denken dat een contract vanzelf partneralimentatie of een gemeenschap van goederen geeft. Vraag bij de foto: wie krijgt wat als niets is vastgelegd? Image credit: Gijs Bolmeijer / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Bruidspaar bij het stadhuis, Eindhoven

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Trouwen en partnerschap

• Bij trouwen en geregistreerd partnerschap teken je een akte bij de gemeente, met getuigen.

• Een huwelijk beëindig je via de rechter; een partnerschap zonder minderjarige kinderen ook zonder.

• Zonder voorwaarden geldt bij beide vormen automatisch beperkte gemeenschap van goederen.

• Pensioen, alimentatie en verdeling volgen bij beide vormen dezelfde wettelijke regels.

Syllabus 11.4.1: trouwen en geregistreerd partnerschap. Bronnen: notaris.nl en wijzeringeldzaken.nl (rijksoverheid.nl en rechtspraak.nl: een geregistreerd partnerschap is zonder rechter te beëindigen via een advocaat of notaris als beide partners het eens zijn en er geen minderjarige kinderen zijn; een huwelijk alleen via de rechter) en rijksoverheid.nl (de regels over gemeenschap van goederen, pensioen en alimentatie gelden voor huwelijk en geregistreerd partnerschap). Het verschil zit vooral in de vorm (jawoord bij een huwelijk) en in de manier van beëindigen, niet in de financiële regels. Veelgemaakte fout: een partnerschap financieel gelijkstellen aan samenwonen. Image credit: Ben Merk / Anefo / Nationaal Archief, CC0

Welke vormen geven zonder voorwaarden automatisch beperkte gemeenschap?

A

Samenwonen zonder en met samenlevingscontract

B

Samenwonen met samenlevingscontract en trouwen

C

Alleen trouwen, niet geregistreerd partnerschap

D

Trouwen en geregistreerd partnerschap

Syllabus 11.4.1 en 11.4.2. Beperkte gemeenschap ontstaat alleen bij trouwen en bij een geregistreerd partnerschap, ook zonder dat je iets tekent bij de notaris. Verwachte fout: een samenlevingscontract zien als 'bijna trouwen' of een partnerschap vergeten.

Vul in

Wie samenwoont, meldt de partner zelf aan bij het pensioenfonds voor partnerpensioenrechten, want de gemeente geeft dat niet door.

pensioenfonds

partnerpensioenrechten

notaris

ouderdomspensioen

Syllabus 11.4.1 en 11.4.3. Bij trouwen en geregistreerd partnerschap krijgt de pensioenuitvoerder bericht via de gemeente; samenwoners melden hun partner zelf aan. Verwachte fout: notaris invullen; het samenlevingscontract regelt de aanmelding niet vanzelf.

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Beperkte gemeenschap

• Sinds 1 januari 2018 geldt bij trouwen of partnerschap zonder voorwaarden beperkte gemeenschap van goederen.

• Gezamenlijk: wat jullie vóór het huwelijk samen hadden en alles wat je tijdens het huwelijk verwerft.

• Schulden die tijdens het huwelijk zijn aangegaan, horen in principe ook bij de gemeenschap.

• Privé blijft wat je alleen had vóór het huwelijk, plus een erfenis of gift die je alleen krijgt.

• Bij scheiden verdeel je de gemeenschap, na aftrek van de schulden, bij de helft.

Syllabus 11.4.2: in beperkte gemeenschap van goederen. Bronnen: rijksoverheid.nl en notaris.nl. Voor huwelijken van vóór 2018 gold algehele gemeenschap van goederen; dat valt buiten dit onderwerp. Laat leerlingen zien dat 'privé' bewijs nodig heeft: aankoopbewijzen en bankafschriften. Veelgemaakte fout: alle bezittingen van vóór het huwelijk gezamenlijk maken, of privéschulden van vóór het huwelijk vergeten.

Een notariskantoor in Dokkum (foto: Baykedevries, CC BY-SA 3.0 nl)

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Huwelijkse voorwaarden

• Met huwelijkse voorwaarden wijk je af van de wet; je legt ze vast in een akte bij de notaris.

• Bij een geregistreerd partnerschap heten ze partnerschapsvoorwaarden.

• Meestal houdt ieder wat op eigen naam staat: er is dan geen gemeenschap, ook niet van wat je verdient.

• Je kunt ook afspreken dat je bepaalde zaken toch deelt of verrekent: wat jullie opschrijven, geldt.

Syllabus 11.4.2: huwelijkse voorwaarden en partnerschapsvoorwaarden. Bron: notaris.nl en rijksoverheid.nl. De voorwaarden kunnen vóór of tijdens het huwelijk worden vastgelegd. In de opgave staat de inhoud van de voorwaarden steeds in de gegevens: noem wat daaruit volgt. Veelgemaakte fout: aannemen dat huwelijkse voorwaarden betekenen dat je niets deelt; dat hangt af van wat is afgesproken. Image credit: Baykedevries / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 nl

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Voordeel voor wie?

• Beperkte gemeenschap is gunstig voor de partner met het lagere inkomen of vermogen: die deelt mee in wat de ander verwerft.

• Huwelijkse voorwaarden zijn gunstig voor de partner met veel eigen vermogen of een bedrijf: dat blijft buiten de verdeling.

• Bij beperkte gemeenschap kan een schuldeiser ook bij de gemeenschap terecht, dus de ander draagt het risico mee.

• Wie meer verwerft, wint met voorwaarden; wie minder verwerft, wint met gemeenschap. Dat weet je vooraf niet zeker.

• Noem bij een vergelijking altijd voor welke partner het voordeel geldt en waarom.

Syllabus 11.4.2: de verschillen noemen tussen huwelijkse voorwaarden en beperkte gemeenschap. De examenvraag luidt 'wat kan het voordeel zijn, voor elk van de partners'. Het goede antwoord noemt per partner een voordeel en een reden. Veelgemaakte fout: één voordeel noemen zonder te zeggen voor wie, of beide partners hetzelfde voordeel geven.

Wat blijft bij beperkte gemeenschap van goederen privé?

A

Het salaris dat tijdens het huwelijk wordt verdiend

B

Een erfenis die één partner krijgt

C

Een auto die tijdens het huwelijk samen is gekocht

D

Een lening die tijdens het huwelijk is afgesloten

Syllabus 11.4.2. Een erfenis blijft privé; salaris en aankopen tijdens het huwelijk vallen in de gemeenschap. Verwachte fout: denken dat alles wat je persoonlijk ontvangt of verdient privé is.

Vul in

Bij beperkte gemeenschap kan een schuldeiser ook bij de gemeenschap terecht, dus de ander draagt het risico mee.

schuldeiser

risico

notaris

erfenis

Syllabus 11.4.2. Schulden die tijdens het huwelijk zijn aangegaan, horen in principe bij de gemeenschap; dat is een reden voor een ondernemer om huwelijkse voorwaarden te maken. Verwachte fout: denken dat alleen de partner die de schuld aanging ervoor opdraait.

Een zittingszaal van de rechtbank Amsterdam (foto: Rokus Cornelis, CC BY 3.0)

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Scheidingsprocedure

• Een huwelijk beëindig je via de rechter: een advocaat dient een verzoekschrift in bij de rechtbank.

• Bij het verzoek hoort een convenant met afspraken over verdeling, alimentatie en pensioen.

• Met minderjarige kinderen maak je ook een ouderschapsplan: afspraken over zorg en kosten.

• De rechter spreekt de scheiding uit; pas na inschrijving in de registers is het huwelijk ontbonden.

Syllabus 11.4.3: scheidingsprocedure. Bronnen: rijksoverheid.nl (scheiden) en wijzeringeldzaken.nl. Bij samenwonen is er geen procedure: wat jullie hebben vastgelegd of delen, regel je zelf. Veelgemaakte fout: denken dat de rechter de verdeling bepaalt; de rechter keurt de afspraken uit het convenant meestal gewoon goed. Image credit: Rokus Cornelis / Wikimedia Commons, CC BY 3.0

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Pensioen bij scheiding

• Bij scheiden verdeel je het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk of partnerschap is opgebouwd in principe gelijk.

• Dit geldt ook bij huwelijkse voorwaarden, tenzij je daarin iets anders afspreekt. Pensioen van ervoor of erna telt niet.

• Meld de scheiding binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder, dan betaalt die rechtstreeks aan de ex-partner.

• Bij samenwonen is er geen wettelijke verdeling: partnerpensioenrechten en verdeling regel je zelf, bijvoorbeeld in een contract.

Syllabus 11.4.3: partnerpensioenrechten. Bron: rijksoverheid.nl (verdelen ouderdomspensioen na scheiding): de ex-partner heeft recht op de helft van het tijdens het huwelijk of partnerschap opgebouwde ouderdomspensioen, ook bij huwelijkse voorwaarden; afwijken kan in huwelijkse voorwaarden, partnerschapsvoorwaarden of het convenant; melden binnen twee jaar na de scheiding bij de pensioenuitvoerder. Het examen vraagt de gevolgen te noemen, gegeven de inhoud van de wet; berekenen is bij 11.4.3 geschrapt. Veelgemaakte fout: het hele pensioen verdelen, ook de jaren voor het huwelijk.

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Alimentatie

• Kinderalimentatie betaalt een ouder tot het kind 21 wordt, ook als de ouders nooit getrouwd waren.

• De hoogte hangt af van de behoefte van het kind en de draagkracht van de ouders.

• Partneralimentatie kan alleen na een huwelijk of partnerschap, naar behoefte van de een en draagkracht van de ander.

• Hoofdregel: de helft van de duur van het huwelijk, maximaal vijf jaar; met een kind onder 12 tot dat kind 12 wordt.

• Kinderalimentatie gaat voor op partneralimentatie.

Syllabus 11.4.3: alimentatie, kinderalimentatie en partneralimentatie. Bron: rijksoverheid.nl (hoe lang partneralimentatie betalen): sinds 1 januari 2020 maximaal vijf jaar; duurde het huwelijk korter dan tien jaar, dan de helft van de duur; met kinderen loopt het door tot het jongste kind 12 is. Er zijn nog andere uitzonderingen, die vallen buiten deze les. Kinderalimentatie: onderhoudsplicht tot 21 jaar. Behoefte en draagkracht zijn open normen; het examen vraagt de regels te noemen, niet bedragen te berekenen (11.4.3). Veelgemaakte fout: de maximale duur van vijf jaar gebruiken zonder naar de duur van het huwelijk te kijken, of kinderalimentatie ook voor ouders zonder huwelijk uitsluiten.

Wie kan verplicht worden kinderalimentatie te betalen?

A

Alleen een ouder die getrouwd is geweest

B

Alleen een ouder met een samenlevingscontract

C

Elke ouder, ook als de ouders nooit getrouwd waren

D

Alleen de ouder die de scheiding aanvroeg

Syllabus 11.4.3. Kinderalimentatie hangt samen met het ouderschap, niet met de leefvorm. Verwachte fout: denken dat het alleen geldt na een huwelijk.

Vul in

Bij scheiden wordt het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd in principe gelijk verdeeld, ook bij huwelijkse voorwaarden.

ouderdomspensioen

gelijk

partnerpensioen

naar behoefte

Syllabus 11.4.3. Verwachte fout: 'naar behoefte' invullen; dat is de maatstaf bij alimentatie, niet bij pensioen.

Wat vond je het lastigst in deze les?

1

De vormen van samen zijn vergelijken

2

Beperkte gemeenschap en voorwaarden

3

Scheidingsprocedure en pensioen

4

Alimentatie en de regels erbij

Gebruik de uitslag om te bepalen welk blok je herhaalt voor de training.

Welke regeling past bij een ondernemer?

Een goed antwoord noemt huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden en een reden: het bedrijf en de bedrijfsschulden blijven buiten de verdeling. Een ander goed antwoord kan beperkte gemeenschap zijn, voor de partner zonder bedrijf. Verwachte fout: geen reden geven.

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Begrippen (1/2)

• samenwonen zonder samenlevingscontract: Samenwonen zonder vastgelegde afspraken: geen gemeenschap van goederen

• samenwonen met samenlevingscontract: Samenwonen met schriftelijke afspraken over spullen, schulden en kosten

• trouwen: Een huwelijk aangaan: een akte bij de gemeente, daarna gelden wettelijke regels

• geregistreerd partnerschap: Geregistreerde relatie met vrijwel dezelfde financiële regels als een huwelijk

• beperkte gemeenschap van goederen: Wat je tijdens het huwelijk verwerft is gezamenlijk, privébezit blijft privé

EXAMENSTOF · GELD · SAMEN EN UIT ELKAAR

Begrippen (2/2)

• huwelijkse voorwaarden: Notariële afspraken die afwijken van de wettelijke regels

• partnerschapsvoorwaarden: Huwelijkse voorwaarden bij een geregistreerd partnerschap

• scheiden: Het huwelijk of partnerschap beëindigen, via de rechter bij een huwelijk

• partnerpensioenrechten: Rechten van een partner op pensioen van de ander

• alimentatie: Bijdrage voor het levensonderhoud van kinderen of een ex-partner