Z I J A A N Z I J
H E L P E N D E Z O R G E N W E L Z I J N · N I V E A U 2
Ondersteunen bij wonen
Een schoon, veilig en prettig huis: daar help je de cliënt bij. Niet door alles zelf te doen, maar samen, en op zijn manier.
Les 4 · Ondersteunt bij wonen
Z I J A A N Z I J
H E L P E N D E Z O R G E N W E L Z I J N · N I V E A U 2
Ondersteunen bij wonen
Een schoon, veilig en prettig huis: daar help je de cliënt bij. Niet door alles zelf te doen, maar samen, en op zijn manier.
Les 4 · Ondersteunt bij wonen
Over deze les: les 4 van de serie Zij aan zij, beroepslessen voor de opleiding Helpende Zorg en Welzijn (mbo niveau 2), ongeveer 40 minuten. Studenten leren huishoudelijke taken samen met de cliënt te doen, de eigen manier en spullen van de cliënt te respecteren, risico's op vallen in huis te herkennen en signalen op te merken dat het huishouden niet meer lukt.
Koppeling: kwalificatiedossier Dienstverlening, profiel Helpende Zorg en Welzijn (crebo 25960, geldig vanaf 1 augustus 2024). Werkproces P2-K1-W1 Ondersteunt bij wonen: de helpende ondersteunt de cliënt 'door samen met de cliënt dingen te doen, zoals schoonmaken, de post, de was doen en boodschappen doen en lichte onderhoudswerkzaamheden'. De helpende maakt op basis van het zorgplan afspraken over wat de cliënt zelf doet, wat samen gedaan kan worden en wat anderen doen. Resultaat: 'De cliënt is volgens gemaakte afspraken passend ondersteund bij wonen, waarbij de zelfredzaamheid zoveel als mogelijk is gestimuleerd.' Ook B1-K1-W3: de helpende signaleert mogelijke bijzonderheden en risico's voor de veiligheid en meldt die.
Foto: Lifecirclehealthservices, CC BY-SA 4.0 Image credit: Lifecirclehealthservices, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 4
Na deze les:
1
Je kan samen met een cliënt afspraken maken over taken in huis.
2
Je kan risico's op vallen in huis herkennen.
3
Je kan signalen herkennen dat het huishouden niet meer lukt.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 4
Welke klus in huis zou jij het liefst samen met een cliënt doen?
De was vouwen
Boodschappen doen
De post doornemen
De planten water geven
Startvraag: er is geen goed of fout. Vraag een paar studenten waarom ze voor die klus kozen. Wijs op het woord 'samen': in deze les leer je dat je het huishouden niet voor de cliënt doet, maar met de cliënt.
W O N E N
LES 4
Wat hoort bij wonen?
Schoonmaken en opruimen
De was doen
De post doornemen
Boodschappen doen
Kleine klussen, zoals de koelkast ontdooien of het koffieapparaat ontkalken
Je doet het zoveel mogelijk samen met de cliënt.
Uitleg: deze taken komen uit werkproces P2-K1-W1 van het kwalificatiedossier. Uitgangspunt is dat de cliënt en zijn naasten zoveel mogelijk zelf doen. Dat ken je uit les 3. Hoe je hygiënisch en veilig schoonmaakt, met de juiste middelen, leer je in les 7. Samen koken komt in les 5.
W O N E N
LES 4
Wie doet wat bij meneer Boateng?
Meneer doet zelf
Afwassen
Planten water geven
Post openen
Kussens opschudden
Samen of door anderen
Samen: boodschappenlijst en winkel
Samen: bed verschonen
Zoon: kliko aan de straat
Helpende: badkamer schoonmaken
Uitleg: meneer Boateng (79) woont alleen en krijgt thuiszorg. Zulke afspraken maak je op basis van het zorgplan, samen met de cliënt en zijn naasten. Het kwalificatiedossier zegt: je spreekt af wat de cliënt zelf doet, wat jullie samen doen en wat anderen doen. Vraag: waarom doet meneer de badkamer niet zelf? Mogelijk antwoord: bukken en de natte vloer zijn voor hem te riskant.
W A T D E N K J I J ?
LES 4
Meneer Boateng zegt: "Doe jij de afwas maar. Daar kom je toch voor?" Wat zeg je?
Open vraag: voorbeeldantwoord: 'Ik help u graag. Afspraak is dat u afwast en ik intussen de badkamer doe. Zullen we dat zo houden? Dan blijft u lekker in beweging.' Je blijft vriendelijk en legt uit waarom. Wil meneer vaker niet meer zelf afwassen? Vraag hoe dat komt en meld het aan de verzorgende: misschien lukt het niet meer.
W O N E N
LES 4
Zijn huis, zijn manier
Je bent te gast in het huis van de cliënt.
Vraag hoe hij iets wil, ook als jij het anders doet.
Gooi niets weg zonder te vragen.
Laat spullen op hun vaste plek.
Respecteer wat iemand belangrijk vindt, zoals een gebedskleed of foto's.
Uitleg: in het kwalificatiedossier staat dat de helpende rekening houdt met de gewoonten, normen, waarden, levensbeschouwing en culturele achtergrond van de cliënt. Voor iemand die slecht ziet of vergeetachtig is, zijn vaste plekken extra belangrijk: anders vindt hij zijn spullen niet terug. Vraag ook of je je schoenen uit moet doen.
V R A A G
LES 4
Meneer Boateng vouwt zijn handdoeken anders dan jij. Ze liggen scheef in de kast. Wat doe je?
Ik vouw ze opnieuw als hij weg is
Ik laat ze zo, het is zijn manier
Ik leg hem uit hoe het beter kan
Ik vouw voortaan alle was zelf
Antwoord: B. Het is zijn huis en zijn manier. Scheve handdoeken zijn geen probleem. Opnieuw vouwen of alles zelf doen, voelt voor meneer alsof hij het niet goed doet. Zo raakt hij zijn zelfvertrouwen kwijt.
K E R N B E G R I P
LES 4
Valrisico
Iets in huis of bij de cliënt waardoor hij makkelijker valt. Bij ouderen gebeuren de meeste valongevallen in en om het huis.
Kernbegrip: volgens VeiligheidNL gebeuren de meeste valongevallen bij 65-plussers in en om het huis. Een val kan grote gevolgen hebben, zoals een gebroken heup. Daarna durven mensen vaak minder te bewegen. Jij komt vaak bij de cliënt thuis, dus jij kunt risico's op tijd zien.
V E I L I G W O N E N
LES 4
Waar let je op?
In huis
Losse kleedjes en snoeren op de vloer
Weinig licht, ook 's nachts naar het toilet
Natte of gladde vloer
Spullen op de trap
Bij de cliënt
Loopt onzeker of schuifelt
Rollator staat niet in de buurt
Draagt sloffen zonder hiel
Is duizelig bij het opstaan
Uitleg: risico's in huis kun je vaak samen met de cliënt oplossen, zoals een snoer langs de muur leggen of een nachtlampje aanzetten. Risico's bij de cliënt zelf, zoals duizeligheid of onzeker lopen, meld je aan de verzorgende of verpleegkundige. Jij zoekt niet uit waar het door komt.
Extra voor snelle studenten: welk risico zie je in je eigen huis?
V R A A G
LES 4
In de gang van mevrouw Kaya ligt een los kleedje. Ze zegt: "Dat kreeg ik van mijn moeder." Wat doe je?
Ik haal het weg als ze even slaapt
Ik zeg niets, het is haar eigen huis
Ik zoek samen met haar een oplossing
Ik leg het kleedje stilletjes in de kast
Antwoord: C. Het kleedje is een valrisico, maar het is van haar en het betekent veel voor haar. Je vertelt wat het risico is en zoekt samen een oplossing, zoals een antislipmat eronder of het kleedje aan de muur. Mevrouw beslist zelf: eigen regie. Wil ze het toch laten liggen? Meld het dan aan de verzorgende, zodat het in het zorgplan komt.
S I G N A L E R E N
LES 4
Lukt het huishouden nog?
Let op veranderingen:
Een stapel ongeopende post
Bedorven eten in de koelkast
De vuile was stapelt zich op
Het huis is rommeliger of ruikt anders dan anders
Jij stelt geen diagnose. Je meldt wat je ziet.
Uitleg: zulke veranderingen kunnen betekenen dat de cliënt meer hulp nodig heeft. Er kan van alles achter zitten: vergeetachtigheid, somberheid, pijn of te weinig geld. Dat zoek jij niet uit. Jij meldt het aan de verzorgende of je leidinggevende. Hoe je dat feitelijk opschrijft, leer je in les 8.
O P D R A C H T
LES 4
Meneer Martina (83), thuiszorg
Je komt twee keer per week bij meneer Martina. Vorige maand was alles netjes. Nu ligt er een stapel ongeopende brieven. In de koelkast staat melk van twee weken geleden. Op de trap staan dozen. Meneer zegt: "Ik kom er gewoon niet meer aan toe."
Wat zie je, wat doe je?
Bespreek met je buur: welke signalen zie je? Welk valrisico? Wat doe je nu, en aan wie meld je het?
Opdracht: ongeveer 5 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: signalen zijn de ongeopende post, de oude melk en wat meneer zelf zegt. Het valrisico zijn de dozen op de trap. Nu: samen met meneer de dozen weghalen en de melk weggooien, na overleg met hem. Daarna meld je wat je zag aan de verzorgende. Je zegt niet 'meneer wordt dement': dat is een conclusie.
Hulp voor wie vastloopt: wat is anders dan vorige maand?
V E I L I G W O N E N
LES 4
Valrisico-check
1
Denk aan het huis van een oudere die je kent.
2
Loop in gedachten door gang, trap, badkamer en slaapkamer.
3
Noem per ruimte één valrisico.
4
Bedenk samen een oplossing die de cliënt zelf kiest.
minute
second
in tweetallen
Opdracht: laat een paar tweetallen hun beste oplossing noemen. Voorbeelden: badkamer, antislipmat of een beugel; slaapkamer, nachtlampje; trap, niets op de treden laten staan; gang, snoeren langs de muur. Benadruk dat de cliënt meebeslist: een oplossing die hij niet wil, werkt niet.
Hulp voor wie vastloopt: gebruik de lijst 'Waar let je op?' van eerder in de les.
T E R U G B L I K
LES 4
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Samen het huishouden
Valrisico's herkennen
Signalen opmerken
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Ondersteunen bij voeding
Samen koken, samen eten: voeding is meer dan een bord eten. Volgende les leer je hoe je een cliënt helpt bij gezond en veilig eten en drinken.
Je kan met de Schijf van Vijf uitleggen wat gezond eten en drinken is.
Je kan uitleggen hoe je rekening houdt met wensen, geloof en dieetafspraken.
Volgende les: les 5 van de serie, werkproces P2-K1-W2 Ondersteunt bij voeding.
Image credit: LessonUp