Aromaten 3-20

aromaten

3-20

1 / 29
next
Slide 1: Slide
New lesson editorScheikundeMBOStudiejaar 4

This lesson contains 29 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 60 min
Report this lesson

Items in this lesson

aromaten

3-20

This item has no instructions

Waar denk je aan bij: Aromaten?

This item has no instructions


Aromaten 3-20

  • Aromaten vormen een speciale groep binnen de koolstofchemie

  • Ze hebben een kenmerkende geur, ze hebben aroma

  • Aromaten zijn vaak giftig, je moet er dus veilig en verantwoord mee omgaan

This item has no instructions

Aromaten 3-20

  • Aromaten zijn cyclische koolwaterstoffen met in het molecuul een aromatische ring

  • Ze zijn meestal afgeleid van benzeen (C6H6)

  • In het eerste plaatje stelt de cirkel de 6 gemeenschappelijke elektronen voor. Deze bepalen het aromatische karakter



This item has no instructions

Het aromatische karakter van benzeen wordt bepaald door:

A

6 elektronen

B

9 elektronen

C

12 elektronen

D

18 elektronen

This item has no instructions

Aromaten 3-20

  • Chemische eigenschappen van de aromaten


  • Additiereacties

    • Additiereacties zijn reacties waarbij atomen in het molecuul worden opgenomen

    • Zo ontstaat uit de reactie van benzeen met waterstof onder verhitting en met nikkel als katalysator cyclohexaan (C6H12)




This item has no instructions


Aromaten 3-20

  • Bij de reactie van chloor (Cl2) en benzeen onder invloed van zon licht ontstaat hexa- chloorcyclohexaan

  • Andere additiereacties verlopen moeilijk




This item has no instructions

Invuloefening

Additiereacties zijn reacties waarbij atomen in het molecuul worden opgenomen

Additiereacties
atomen
molecuul
opgenomen

This item has no instructions

Aromaten 3-20

  • Substitutiereacties

  • Substitutiereacties zijn reacties waarbij één of meer atomen in een molecuul worden vervangen

  • Bij benzeen worden de waterstofatomen gemakkelijk vervangen door andere atomen, dit noem je ook wel een aromatische substitutie

  • De substitutiereacties verlopen onder invloed van een katalysator

  • Vanwege het behoud van het aromatische karakter van de benzeenring ondergaan aromaten bij voorkeur substitutiereacties

This item has no instructions

Aromaten 3-20

  • Enkele voorbeelden van substitutie:

This item has no instructions

Invuloefening

Substitutiereacties zijn reacties waarbij één of meer atomen in een molecuul worden vervangen

reacties
atomen
molecuul
vervangen

This item has no instructions


Aromaten 3-20


  • Bekende aromaten:

  • Benzeen (C6H6)

  • Benzeen is belangrijk onder de aromaten omdat de meeste aromaten zijn afgeleid van benzeen

  • Het is een van de meest gebruikte stoffen in de industrie

  • Het is giftig bij inslikken en inademen, het is kankerverwekkend

  • Hormonen en geneesmiddelen hebben vaak een aromatische structuur maar zijn niet giftig

This item has no instructions

Aromaten 3-20

  • Toepassing van benzeen

  • Benzeen is een apolair aprotisch (kan geen waterstof afstaan) oplosmiddel. In het verleden werd de stof gebruikt als een schoonmaakmiddel voor mensen die met ruwe olie werkten of in chemische laboratoria. Toen wist men echter nog niet hoe gevaarlijk de stof benzeen voor de gezondheid is. Deze stof is namelijk onder andere heel kankerverwekkend.


  • Om die reden wordt benzeen ook niet meer als bestandsdeel voor benzine gebruikt. Benzeen is een schadelijke stof en daarom mag de stof alleen worden gebruikt en verwerkt als er strenge veiligheidsnormen in acht worden genomen. Vaak gebruikt men vervangers van benzeen. De benzeenderivaten tolueen en xyleen zijn namelijk minder schadelijk voor de gezondheid.

This item has no instructions

Aromaten 3-20

  • Tolueen (C6H5CH3)

  • Als je een H-atoom vervangt door een methylgroep ontstaat methylbenzeen of tolueen

  • De methylgroep is de functionele groep en bepaald de eigenschappen van de stof

  • Tolueen is niet kankerverwekkend en minder vluchtig, het is een goede vervanger van benzeen


This item has no instructions


Aromaten 3-20

  • Tolueen (C6H5CH3)

  • Tolueen is het belangrijkste bestanddeel van thinner. Het is ook een onderdeel van benzine en wordt gebruikt als oplosmiddel in bandenplakmiddel. Bij het gebruik van solutie bij lijmsnuiven als vorm van drugsgebruik, is tolueen de werkzame stof.

This item has no instructions

Wat is de belangrijkste toepassing van benzeen?

This item has no instructions

Aromaten 3-20

  • Xyleen (C6H4(CH3)2)

  • Een andere veelgebruikte verbinding is dimethylbenzeen of xyleen


  • Er zijn 3 isomeren bekend

    • 1,2-dimethylbenzeen = ortho-xyleen

    • 1,3-dimethylbenzeen = meta-xyleen

    • 1,4-dimethylbenzeen = para-xyleen


  • Xyleen is een goede vervanger voor benzeen, het is minder giftig en niet kankerverwekkend

This item has no instructions

Aromaten 3-20

  • Xyleen (C6H4(CH3)2)

  • Toepassing

  • Xyleen wordt voornamelijk toegepast als oplosmiddel van organische stoffen (harsen, verf en vetten). Uit para-xyleen wordt tereftaalzuur door middel van oxideren bereid. Het zuur wordt gebruikt voor de productie van de polyester polyethyleentereftalaat (bekend van de petflessen).


  • Toxicologie en veiligheid

  • Xyleen is een ontvlambare vloeistof. Inademing van de dampen kan aanleiding geven tot hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid of bewusteloosheid. De stof is irriterend voor de huid en de ogen. Blootstelling van zwangere vrouwen aan xyleen dient vermeden te worden.


This item has no instructions

Invuloefening

Xyleen wordt voornamelijk toegepast als oplosmiddel van organische stoffen (harsen, verf en vetten).

Xyleen
oplosmiddel
organische
harsen
verf

This item has no instructions

Aromaten 3-20

  • Fenol (C6H5OH)

  • Fenol of hydroxy-benzeen is een giftige stof met een zeer karakteristieke geur

  • De OH-groep is de functionele groep, bij aromaten is deze groep altijd zwak zuur omdat het H-atoom kan worden afgestaan.

  • Aromaten zijn slecht oplosbaar in water maar lossen goed op in organische oplosmiddelen.



This item has no instructions


Aromaten 3-20

  • Fenol (C6H5OH)

  • Fenol en fenol bevattende producten wordt in nagenoeg alle laboratoria van de umc's gebruikt omdat het een belangrijke rol speelt in het isoleren van DNA.

  • Ook heeft fenol enkele klinische toepassingen zoals het verzwakken of uitschakelen van storende zenuwprikkels.


This item has no instructions

Wat is de belangrijkste toepassing van Fenol?

This item has no instructions

Aromaten 3-20

  • PAK’s =polycyclische aromatische koolwaterstoffen

  • Ze ontstaan bij onvolledige verbranding van materialen die koolstof bevatten

    • Voorbeelden:

      • uitlaatgassen

      • rook

      • verbrande organische materialen

      • sterk verkoold voedsel

  • Ze zijn kankerverwekkend

  • Het zijn grondstoffen voor de bereiding van kleurstoffen

This item has no instructions


Aromaten 3-20


  • Toepassingen van aromaten

    • Als oplosmiddel voor koolstofverbindingen

    • Als grondstof voor vele verbindingen (polymeren, wasmiddelen, springstoffen, kunststoffen, weekmakers)

This item has no instructions

Aromaten 3-20

  • Benzeen, tolueen en xyleen komen voor een groot deel uit aardoliefracties

  • Benzeen ontstaat door thermisch kraken van nafta

  • Benzeen en tolueen ontstaan uit het katalytisch kraken van nafta

  • Benzeen, tolueen en xyleen ontstaan door het katalytisch reformeren van nafta

This item has no instructions

Wat zijn PAK's en noem een toepassing.

This item has no instructions

Wanneer ontstaan PAK's vaak?

A

Bij volledige verbranding

B

Bij onvolledige verbranding

C

Bij bevriezing van olie

D

Bij oplossen in water

De meest waarschijnlijke fout is 'volledige verbranding'. Benadruk: te weinig zuurstof.

Welke maatregel past het best bij veilig werken met aromaten?

A

Dampen inademen

B

Werken zonder bril

C

Goede ventilatie

D

Bij morsen laten liggen

Toetst praktische veiligheid uit slide 19.

Welk onderdeel van de les hielp jou het meest?

Gebruik dit om te zien welke uitleg of slide het meest effectief was voor deze groep.