aromaten
3-20
aromaten
3-20
This item has no instructions
Waar denk je aan bij: Aromaten?
This item has no instructions
Aromaten 3-20
Aromaten vormen een speciale groep binnen de koolstofchemie
Ze hebben een kenmerkende geur, ze hebben aroma
Aromaten zijn vaak giftig, je moet er dus veilig en verantwoord mee omgaan
This item has no instructions
Aromaten 3-20
Aromaten zijn cyclische koolwaterstoffen met in het molecuul een aromatische ring
Ze zijn meestal afgeleid van benzeen (C6H6)
In het eerste plaatje stelt de cirkel de 6 gemeenschappelijke elektronen voor. Deze bepalen het aromatische karakter
This item has no instructions
Het aromatische karakter van benzeen wordt bepaald door:
6 elektronen
9 elektronen
12 elektronen
18 elektronen
This item has no instructions
Aromaten 3-20
Chemische eigenschappen van de aromaten
Additiereacties
Additiereacties zijn reacties waarbij atomen in het molecuul worden opgenomen
Zo ontstaat uit de reactie van benzeen met waterstof onder verhitting en met nikkel als katalysator cyclohexaan (C6H12)
This item has no instructions
Aromaten 3-20
Bij de reactie van chloor (Cl2) en benzeen onder invloed van zon licht ontstaat hexa- chloorcyclohexaan
Andere additiereacties verlopen moeilijk
This item has no instructions
Invuloefening
Additiereacties zijn reacties waarbij atomen in het molecuul worden opgenomen
This item has no instructions
Aromaten 3-20
Substitutiereacties
Substitutiereacties zijn reacties waarbij één of meer atomen in een molecuul worden vervangen
Bij benzeen worden de waterstofatomen gemakkelijk vervangen door andere atomen, dit noem je ook wel een aromatische substitutie
De substitutiereacties verlopen onder invloed van een katalysator
Vanwege het behoud van het aromatische karakter van de benzeenring ondergaan aromaten bij voorkeur substitutiereacties
This item has no instructions
Aromaten 3-20
Enkele voorbeelden van substitutie:
This item has no instructions
Invuloefening
Substitutiereacties zijn reacties waarbij één of meer atomen in een molecuul worden vervangen
This item has no instructions
Aromaten 3-20
Bekende aromaten:
Benzeen (C6H6)
Benzeen is belangrijk onder de aromaten omdat de meeste aromaten zijn afgeleid van benzeen
Het is een van de meest gebruikte stoffen in de industrie
Het is giftig bij inslikken en inademen, het is kankerverwekkend
Hormonen en geneesmiddelen hebben vaak een aromatische structuur maar zijn niet giftig
This item has no instructions
Aromaten 3-20
Toepassing van benzeen
Benzeen is een apolair aprotisch (kan geen waterstof afstaan) oplosmiddel. In het verleden werd de stof gebruikt als een schoonmaakmiddel voor mensen die met ruwe olie werkten of in chemische laboratoria. Toen wist men echter nog niet hoe gevaarlijk de stof benzeen voor de gezondheid is. Deze stof is namelijk onder andere heel kankerverwekkend.
Om die reden wordt benzeen ook niet meer als bestandsdeel voor benzine gebruikt. Benzeen is een schadelijke stof en daarom mag de stof alleen worden gebruikt en verwerkt als er strenge veiligheidsnormen in acht worden genomen. Vaak gebruikt men vervangers van benzeen. De benzeenderivaten tolueen en xyleen zijn namelijk minder schadelijk voor de gezondheid.
This item has no instructions
Aromaten 3-20
Tolueen (C6H5CH3)
Als je een H-atoom vervangt door een methylgroep ontstaat methylbenzeen of tolueen
De methylgroep is de functionele groep en bepaald de eigenschappen van de stof
Tolueen is niet kankerverwekkend en minder vluchtig, het is een goede vervanger van benzeen
This item has no instructions
Aromaten 3-20
Tolueen (C6H5CH3)
Tolueen is het belangrijkste bestanddeel van thinner. Het is ook een onderdeel van benzine en wordt gebruikt als oplosmiddel in bandenplakmiddel. Bij het gebruik van solutie bij lijmsnuiven als vorm van drugsgebruik, is tolueen de werkzame stof.
This item has no instructions
Wat is de belangrijkste toepassing van benzeen?
This item has no instructions
Aromaten 3-20
Xyleen (C6H4(CH3)2)
Een andere veelgebruikte verbinding is dimethylbenzeen of xyleen
Er zijn 3 isomeren bekend
1,2-dimethylbenzeen = ortho-xyleen
1,3-dimethylbenzeen = meta-xyleen
1,4-dimethylbenzeen = para-xyleen
Xyleen is een goede vervanger voor benzeen, het is minder giftig en niet kankerverwekkend
This item has no instructions
Aromaten 3-20
Xyleen (C6H4(CH3)2)
Toepassing
Xyleen wordt voornamelijk toegepast als oplosmiddel van organische stoffen (harsen, verf en vetten). Uit para-xyleen wordt tereftaalzuur door middel van oxideren bereid. Het zuur wordt gebruikt voor de productie van de polyester polyethyleentereftalaat (bekend van de petflessen).
Toxicologie en veiligheid
Xyleen is een ontvlambare vloeistof. Inademing van de dampen kan aanleiding geven tot hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid of bewusteloosheid. De stof is irriterend voor de huid en de ogen. Blootstelling van zwangere vrouwen aan xyleen dient vermeden te worden.
This item has no instructions
Invuloefening
Xyleen wordt voornamelijk toegepast als oplosmiddel van organische stoffen (harsen, verf en vetten).
This item has no instructions
Aromaten 3-20
Fenol (C6H5OH)
Fenol of hydroxy-benzeen is een giftige stof met een zeer karakteristieke geur
De OH-groep is de functionele groep, bij aromaten is deze groep altijd zwak zuur omdat het H-atoom kan worden afgestaan.
Aromaten zijn slecht oplosbaar in water maar lossen goed op in organische oplosmiddelen.
This item has no instructions
Aromaten 3-20
Fenol (C6H5OH)
Fenol en fenol bevattende producten wordt in nagenoeg alle laboratoria van de umc's gebruikt omdat het een belangrijke rol speelt in het isoleren van DNA.
Ook heeft fenol enkele klinische toepassingen zoals het verzwakken of uitschakelen van storende zenuwprikkels.
This item has no instructions
Wat is de belangrijkste toepassing van Fenol?
This item has no instructions
Aromaten 3-20
PAK’s =polycyclische aromatische koolwaterstoffen
Ze ontstaan bij onvolledige verbranding van materialen die koolstof bevatten
Voorbeelden:
uitlaatgassen
rook
verbrande organische materialen
sterk verkoold voedsel
Ze zijn kankerverwekkend
Het zijn grondstoffen voor de bereiding van kleurstoffen
This item has no instructions
Aromaten 3-20
Toepassingen van aromaten
Als oplosmiddel voor koolstofverbindingen
Als grondstof voor vele verbindingen (polymeren, wasmiddelen, springstoffen, kunststoffen, weekmakers)
This item has no instructions
Aromaten 3-20
Benzeen, tolueen en xyleen komen voor een groot deel uit aardoliefracties
Benzeen ontstaat door thermisch kraken van nafta
Benzeen en tolueen ontstaan uit het katalytisch kraken van nafta
Benzeen, tolueen en xyleen ontstaan door het katalytisch reformeren van nafta
This item has no instructions
Wat zijn PAK's en noem een toepassing.
This item has no instructions
Wanneer ontstaan PAK's vaak?
Bij volledige verbranding
Bij onvolledige verbranding
Bij bevriezing van olie
Bij oplossen in water
De meest waarschijnlijke fout is 'volledige verbranding'. Benadruk: te weinig zuurstof.
Welke maatregel past het best bij veilig werken met aromaten?
Dampen inademen
Werken zonder bril
Goede ventilatie
Bij morsen laten liggen
Toetst praktische veiligheid uit slide 19.
Welk onderdeel van de les hielp jou het meest?
Gebruik dit om te zien welke uitleg of slide het meest effectief was voor deze groep.