les 3: Weespers en de locaties
De rol van Weespers in de Tweede Wereldoorlog
Opbouw van project: mijn rol als projectleider
terugblik Weespers
Onderzoek naar de locaties
Lesson duration is: 80 minItems in this lesson
De rol van Weespers in de Tweede Wereldoorlog
Opbouw van project: mijn rol als projectleider
terugblik Weespers
Onderzoek naar de locaties
Leerdoelen
Aan het einde van de les kun je uitleggen wat er met bepaalde "Weespers" gebeurde in oorlogs tijd
Daarnaast heb je diverse locaties opgezocht in Weesp en kun je de informatie koppelen aan de Weespers.
Wat weet je al over de rol van Weespers in de Tweede Wereldoorlog?
Tewerkgesteld in Duitsland: In 1943 moest hij verplicht werken in een wapenfabriek.
Ondergedoken: Hij keerde in 1944 met verlof terug naar Nederland en dook onder.
Verzet: Hij sloot zich aan bij het verzet in Amsterdam. Hij hielp onder andere met het verspreiden van bonkaarten en het vervalsen van persoonsbewijzen.
Verraden: Kor werd verraden en vastgezet in het Huis van Bewaring in Amsterdam.
Executie: Op 24 oktober 1944 werd hij samen met 28 andere verzetsstrijders geëxecuteerd op de Apollolaan in Amsterdam
Wat raakt ons het meest?
De tragische, onnodige dood van Kor Bonte.
Hij werd vermoord als wraak voor een actie waar hij geen deel van uitmaakte. Hij zat al vast toen de actie plaatsvond.
Volgens latere verhalen zou hij diezelfde week vrijkomen
Beroep: Hij was kolenhandelaar in Weesp.
Familie: Hij was getrouwd met Alie en had een dochter van twee, Plony.
Persoonlijkheid: Jan werd omschreven als een vrolijke man die anderen aan het lachen maakte.
Leeftijd: Toen de oorlog begon, was hij eind twintig
Wat gebeurde er met hem tijdens de oorlog?
Soldaat: Jan moest als soldaat Nederland verdedigen tegen de Duitse soldaten.
Slag om de Grebbeberg: Hij raakte op 10 mei 1940 zwaargewond aan zijn hoofd.
Overleden: Op 19 mei 1940 overleed hij aan zijn verwondingen in een noodhospitaal.
Eerste gesneuvelde soldaat: Jan van Gent was de enige soldaat uit Weesp die tijdens de meidagen van 1940 sneuvelde.
Herdenking: Zijn naam wordt elk jaar op 4 mei genoemd om hem en andere gesneuvelde Weespers te herdenken.
Wat raakt ons het meest aan zijn verhaal?
Zijn jonge en tragische dood, zo vroeg in de oorlog.
Hij probeerde zijn familie gerust te stellen door te zeggen dat het wel goed zou komen, vlak voordat hij aan zijn verwondingen overleed.
Emma Wonder-Menko : Ze had een chique modezaak in de Nieuwstraat 10 in Weesp.
Levi Wonder : Hij was een Joodse slager en veehouder met een slagerij in de Slijkstraat 20.
Beide woonden in Weesp en behoorden tot de Joodse gemeenschap
Wat gebeurde er met hen tijdens de oorlog?
In april 1942 moesten Emma, haar familie, Levi en zijn gezin, en bijna alle andere Joodse inwoners van Weesp, gedwongen verhuizen naar Amsterdam.
Vanuit Amsterdam werden ze gedeporteerd naar concentratiekampen.
Emma : Zij en haar familie werden in 1943 naar kamp Westerbork gestuurd en daarna naar Sobibor, waar ze bij aankomst werden vermoord.
Levi : Hij werd in 1942 vermoord in Auschwitz, net als zijn vrouw en dochter.
Van de 68 Joodse inwoners van Weesp zijn er 58 omgekomen
Wat raakt ons het meest aan hun verhaal?
De verhalen laten zien hoe een hele gemeenschap werd uitgewist.
Van Emma's grote familie met veertien kinderen overleefde slechts één broer.
Van Levi's gezin overleefde alleen zijn dochter Miep.
Het verhaal van beide families herinnert ons eraan dat de Holocaust hele families vernietigde.
Meester Arend Bouhuijs
Naam: Arend Bouhuijs (1890-1958)
Beroep: Een geliefde onderwijzer in Weesp.
Persoonlijkheid: Hij stond bekend als een stille kracht van verzet tegen de Duitse bezetting.
Wat gebeurde er met hem tijdens de oorlog?
Openlijk verzet: Meester Bouhuijs kwam openlijk op voor de Joodse inwoners van Weesp.
Hulp aan Joden: Toen de ruit van een Joodse winkel werd ingegooid, zamelde hij geld in om de schade te vergoeden.
Respect voor Joden: Hij leerde zijn leerlingen om Joden die de gele ster droegen met respect te begroeten.
Afscheid: Hij ging naar het station om afscheid te nemen van Joodse stadsgenoten die gedwongen moesten verhuizen.
Gevolg: Door zijn acties werd hij bespot in een antisemitisch tijdschrift, wat leidde tot zijn ontslag
Wat raakt ons het meest aan zijn verhaal?
De moed die hij toonde door openlijk in verzet te gaan tegen de Jodenvervolging.
Hij riskeerde zijn eigen veiligheid en zijn baan om anderen te helpen.
Samenwerking met de bezetter
Wie waren zij?
Jan Brouwer: Hij was een NSB-burgemeester van Weesp van 1942 tot 1945. Naast Weesp was hij ook waarnemend burgemeester van Muiden en Nederhorst den Berg. Na de bevrijding werd hij gearresteerd en veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf.
J.C. Wijnand
Beter bekend als 'Beertje' Wijnand, was hij een journalist en de hoofdredacteur van de Weesper Courant. Ook hij was lid van de NSB. Hij werd spottend 'Beer' en 'Beertje' genoemd vanwege zijn postuur en gedrag.
Wat gebeurde er met hen tijdens de oorlog?
Jan Brouwer werd in 1942 door de Duitsers aangesteld als burgemeester. Hij vulde belangrijke functies met partijgenoten om zo de bevolking onder de duim te houden. Hij was medeverantwoordelijk voor de anti-Joodse maatregelen die veel levens kostten.
J.C. Wijnand
misbruikte zijn positie als journalist om haat en propaganda te verspreiden. Hij schreef voor het antisemitische weekblad 'De Misthoorn' en begon een haatcampagne tegen meester Bouhuijs. Wijnand vluchtte in 1944 naar Duitsland, maar werd na de oorlog gearresteerd. Hij overleed in 1958.
Wat raakt ons het meest aan hun verhaal?
Het feit dat deze mannen
openlijk samenwerkten met een bezettingsregime dat de rechten en levens van medeburgers ontnam.
De rol van Wijnand, die zijn pen als een wapen gebruikte om anderen te vernederen en te vervolgen, is schokkend.
Hun verhalen laten zien hoe individuen bijdroegen aan de onderdrukking en het lijden van anderen in hun eigen stad
Aan de slag
Je krijgt een thema, maak de opdrachten en koppel je thema aan de locatie. Ben je klaar dan krijg je een nieuw thema.
Locaties
Wilhelminastraat: Jan van Gent woonde hier met zijn gezin. Na zijn dood bleef zijn familie hier wonen (mobilisatie)
Nieuwstraat 10: Dit was de locatie van de chique modezaak van Emma Wonder-Menko. Er zijn Stolpersteine geplaatst als aandenken. (Holocaust: Levi)
Slijkstraat 20: Hier had Levi Wonder zijn koosjere slagerij. Ook hier zijn Stolpersteine geplaatst ter nagedachtenis. (Holocaust: Emma)
De Synagoge: De jaarlijkse meester Bouhuijs-lezing wordt hier georganiseerd. De synagoge heeft een plaquette die herinnert aan de Joodse gemeenschap die werd uitgewist. (verzet meester Bouhuys)
Kamp 'De Roskam': Dit kamp, gelegen aan het Buitenveer 60, werd na de oorlog gebruikt als interneringskamp voor mensen die werden verdacht van collaboratie, zoals NSB'ers. Wijnand werd hier naartoe gebracht na zijn arrestatie. Ook draaide de antisemitische film 'Jud Süss' in bioscoop (Collaboratie Roskam, Collaboratie Buitenveer)
Stadhuis: centrum van macht in verleden ook huis van bewaring (verzet)
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
