Tussen ons 3: Zeg wat je vindt
T U S S E N O N S · L E S 3 V A N 6
Zeg wat je vindt
Stevig staan, en toch aardig blijven.
Sociale vaardigheden voor de onderbouw
Eh... liever niet.
Mag ik je huiswerk overschrijven?
Lesson duration is: 50 minIntroduction
Items in this lesson
T U S S E N O N S · L E S 3 V A N 6
Zeg wat je vindt
Stevig staan, en toch aardig blijven.
Sociale vaardigheden voor de onderbouw
Eh... liever niet.
Mag ik je huiswerk overschrijven?
Les 3 van Tussen ons, de reeks over sociale vaardigheden voor leerjaar 1 en 2. Duur: ongeveer 50 minuten.
Leerdoelen
De leerling herkent drie manieren van reageren: inslikken, ontploffen en stevig staan.
De leerling kan een ik-boodschap maken in drie stappen.
De leerling kan op een duidelijke en vriendelijke manier nee zeggen.
In de vakliteratuur heet stevig staan ook wel assertief gedrag, inslikken passief en ontploffen agressief. In de les gebruiken we de eenvoudigere woorden, maar je kunt de termen er gerust bij noemen.
Heb je les 2 gedaan, vraag dan kort terug: bij wie heb je deze week extra goed geluisterd? Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0) Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0)
T U S S E N O N S · L E S 3
Na deze les...
1
Weet je dat je op drie manieren kunt reageren, en welke het best werkt.
2
Kun je een ik-boodschap maken als iets je dwarszit.
3
Durf je nee te zeggen, ook tegen een vriend.
Je kunt de les openen met de vraag: wie heeft weleens ja gezegd terwijl hij of zij eigenlijk nee bedoelde? De meeste handen gaan omhoog, ook die van jou waarschijnlijk.
P E I L I N G
Hoe makkelijk vind jij het om nee te zeggen tegen een vriend of vriendin?
Heel makkelijk
Gaat wel
Best lastig
Echt moeilijk
De uitslag is anoniem. Nee zeggen tegen vrienden is voor veel leerlingen lastiger dan tegen volwassenen, omdat ze bang zijn de vriendschap kwijt te raken. Daar gaat deze les over.
T U S S E N O N S · L E S 3
Mo wil Lottes huiswerk overschrijven
I n s l i k k e n
Eh... oké dan.
O n t p l o f f e n
Doe je eigen huiswerk, sukkel!
S t e v i g s t a a n
Nee, liever niet. Ik leg het je wel uit.
Wat gebeurt er na elke reactie?
Bespreek per kader wat er daarna gebeurt. Bij inslikken krijgt Mo zijn zin, maar Lotte baalt, en volgende keer vraagt Mo het weer. Bij ontploffen is Lotte duidelijk, maar de vriendschap krijgt een deuk. Bij stevig staan zegt Lotte wat ze vindt, blijft ze aardig en biedt ze iets anders aan. Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0) Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0) Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0)
T U S S E N O N S · L E S 3
Drie manieren van reageren
Inslikken
Je zegt niks, of ja terwijl je nee bedoelt. De ander weet niet wat jij vindt, en jij loopt rond met een rotgevoel.
Ontploffen
Je schreeuwt, scheldt of dreigt. Je bent duidelijk, maar de ander voelt zich aangevallen.
Stevig staan
Je zegt rustig en duidelijk wat je vindt, en je blijft de ander respecteren.
Stevig staan is niet hetzelfde als altijd je zin krijgen.
Benadruk dat iedereen weleens inslikt of ontploft, ook volwassenen. Het gaat erom dat je kunt kiezen. Stevig staan betekent ook niet dat je altijd je zin krijgt: je zegt wat je vindt, en daarna kun je samen verder praten.
Welke reactie is dit? Sleep elke zin naar het goede vak.
Inslikken
Ontploffen
Stevig staan
"Ik vind het niet fijn als je dat zegt."
"Maakt niet uit, hoor." (terwijl het wel uitmaakt)
"Hou je kop!"
"Nee, dat wil ik niet."
Zuchten en dan toch maar ja zeggen
"Jij doet ook altijd zo dom!"
Laat de klas bij elke zin zeggen hoe die overkomt. Let op: bij inslikken gaat het om wat je laat zien terwijl je iets anders voelt. "Maakt niet uit" is stevig als het echt niet uitmaakt.
T U S S E N O N S · L E S 3
De ik-boodschap
Wat gebeurt er?
"Als je mijn spullen pakt zonder het te vragen..."
Wat doet het met mij?
"...vind ik dat vervelend..."
Wat wil ik?
"...en wil ik dat je het eerst vraagt."
Je praat over jezelf, niet over wat de ander fout doet. Daarom luistert de ander beter.
Vergelijk een jij-boodschap ("Jij pakt altijd mijn spullen!") met een ik-boodschap. Een jij-boodschap voelt als een aanval, dus de ander gaat zich verdedigen. Bij een ik-boodschap vertel je wat iets met jou doet, en daar valt weinig tegen in te brengen.
W A T D O E J I J ?
Milan trekt tijdens de les steeds aan jouw stoel. Welke zin is een ik-boodschap?
"Jij bent echt irritant."
"Kap nou eens!"
"Als je aan mijn stoel trekt, kan ik me niet concentreren. Wil je stoppen?"
"Laat maar, maakt niet uit."
C heeft alle drie de stappen: wat er gebeurt, wat het met je doet en wat je wilt. A is een jij-boodschap, B is ontploffen (al is het kort) en D is inslikken. Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0)
T U S S E N O N S · L E S 3
Nee zeggen, zo doe je dat
Zeg het duidelijk
Begin met nee. Niet "misschien" of "ik weet het niet", als je nee bedoelt.
Hou het kort
Een korte reden mag, een lange uitleg hoeft niet. Je mag nee zeggen omdat je het niet wilt.
Blijf erbij
Blijft de ander aandringen? Herhaal rustig je nee, als een grammofoonplaat die blijft hangen.
Wil je de ander wel helpen? Bied iets anders aan: "Nee, maar ik kan het je wel uitleggen."
Bespreek waarom nee zeggen lastig is: je wilt aardig gevonden worden, je wilt geen ruzie. Maak duidelijk dat een echte vriend een nee kan hebben. De herhaaltechniek heet ook wel de grammofoonplaat: je blijft rustig hetzelfde zeggen, zonder je te laten meeslepen in discussie.
W A T D O E J I J ?
Je vrienden willen een gemene grap uithalen met een klasgenoot. Ze vragen of jij meedoet. Wat is een stevige reactie?
"Nee, ik doe niet mee. Ik vind het niet grappig."
Je lacht mee, dan hoor je erbij.
"Jullie zijn echt dom."
Je doet mee, anders vinden ze je saai.
A is duidelijk, kort en zonder de ander uit te schelden. Bespreek ook waarom B en D zo vaak gebeuren: groepsdruk is sterk. Vraag de klas wat het makkelijker maakt om nee te zeggen, bijvoorbeeld als je weet dat er nog iemand in de groep is die het ook niet wil. Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0)
T U S S E N O N S · L E S 3
Oefensituaties
In de kantine
Iemand gaat steeds voor je in de rij staan.
Thuis
Je broer of zus pakt zonder te vragen je oplader.
Na school
Een vriend wil dat je mee naar de stad gaat, maar jij hebt geen zin.
Dit zijn de situaties voor de oefening hierna. Leerlingen mogen ook een eigen situatie kiezen, als die maar niet over een klasgenoot gaat die in de klas zit.
A A N D E S L A G
Oefenen in tweetallen
1
Kies samen een situatie van de vorige dia.
2
A reageert met een ik-boodschap of een duidelijk nee.
3
B dringt een beetje aan. A blijft erbij.
4
Wissel van rol en kies een andere situatie.
Let op je stem en je houding: rechtop, rustig, en kijk de ander aan.
3
minute
00
second
Laat leerlingen elke situatie eerst rustig doorspelen. Loop rond en geef complimenten aan leerlingen die rustig blijven en bij hun nee blijven. Vraag een of twee tweetallen om het voor de klas te laten zien, als ze dat willen.
D E N K N A
Schrijf een ik-boodschap voor een situatie die jij weleens meemaakt.
Lees een paar ik-boodschappen anoniem voor en check samen of de drie stappen erin zitten: wat gebeurt er, wat doet het met mij, wat wil ik. Laat de klas een jij-boodschap herschrijven als die ertussen zit.
W A T N E E M J E M E E ?
Wat vind jij het lastigst?
Nee zeggen tegen vrienden
Mijn mening geven in de klas
Rustig blijven als ik boos ben
Iets zeggen tegen een volwassene
De uitslag laat zien waar de klas nog mee worstelt. Rustig blijven als je boos bent, komt terug in les 5 over ruzie oplossen.
Wil je verder? Via de link vind je de kant-en-klare themalessen van LessonUp. Image credit: Open Peeps, Pablo Stanley (CC0)
