Egidiuslied

• Nederlands
• Secundair onderwijs

Het Egidiuslied

Inleiding

Je maakt kennis met een gedicht uit de middeleeuwen - nee, eigenlijk noemen we het een lied - dat in de top-10 is geëindigd van beste Nederlandstalige gedichten ooit.

Basisgegevens Egidiuslied

• Auteur = Jan Moritoen 
  
• Datum = 14de eeuw
• Plaats = Brugge

Eens lezen ...

Waar denk je aan als je dit gedicht leest?

Geef de sfeer van het gedicht met één adjectief weer.

Luister nu hoe dichter Ramsey Nasr het gedicht voordraagt. Hoe antwoord je nu op de vorige vragen? 

dichterdraagtvoor.nl

1. Analyse van de inhoud

Eerst analyseren we de inhoud, dus de betekenis van het gedicht. 

Lees het gedicht opnieuw. Volgende vragen komen eraan: 

1. Wie is aan het woord? Welke band had hij/zij met Egidius?
2. Wat is het thema van dit gedicht? 

Eens lezen ...

Wie is aan het woord? Welke band had hij/zij met Egidius? Waar is Egidius nu?

Jan Moritoen en Egidius

Egidius is vermoedelijk een andere naam voor 'Gillis Honin'. 

De meesten zien in het lied Jan Moritoen rouwen om de dood van zijn beste vriend, Egidius.

Sommige onderzoekers noemen het dan weer het eerste homoseksuele treurgedicht en vermoeden dus een liefdes- in plaats van vriendschapsrelatie.

Nog anderen merken ten slotte op dat Jan en Egidius verliefd waren op dezelfde vrouw, ene 'Mergriete'. Was hier sprake van een driehoeksrelatie? We zullen het nooit zeker weten, maar een eigen interpretatie staat vrij! 

Wat is het thema van dit gedicht?

Eens lezen ...

Wie heeft volgens de dichter het meeste geluk?

1. De dichter zelf, want hij leeft nog.
2. Egidius, want hij is dood.

Waarom heeft Egidius geluk dat hij dood is? Waar lees je dat?

In welke strofe lees je dat de dichter ongelukkig is dat hij leeft?

1. strofe 1
2. strofe 2
3. strofe 3
4. strofe 4

Welke twee tegenstellingen komen aan bod in het vers: "Du coors die doot du liets mi tleven"?

Inhoudelijke tegenstelling

In de tweede strofe merk je dat Jan Moritoen de hemel voorstelt als 'the place to be': het licht is er helderder dan de zonneschijn en er is veel vreugde.

De vierde strofe gaat over het leven op aarde. Daarin verbindt Jan Moritoen zijn leven met ploeteren en pijn lijden. 

De middeleeuwers keken dus met een positieve blik uit naar het leven na de dood en vonden het leven maar een treurige situatie. 

Even controleren: wat is de kerngedachte over leven en dood in dit gedicht?

1. Geniet van je leven!
2. Wacht op de dood!
3. Het leven is beter dan de dood
4. De dood is beter dan het leven

Drie tegenstellingen

Het gedicht bevat dus drie grote tegenstellingen:

•  ik <> jij (vers 3 + strofe 2 = jij, strofe 4 = ik)
•  leven <> dood (vers 3 + strofe 2 = dood, strofe 4 = leven)
•  geluk <> ongeluk (strofe 2 = geluk, strofe 4 = ongeluk)

Vind je in het gedicht een gevoel van opstandigheid of eerder van berusting?

opstandigheid (= de dichter verzet zich)

berusting (= de dichter accepteert)

Berusting

Er is eerder een gevoel van berusting. De dichter heeft geaccepteerd dat iedereen moet sterven en vraagt aan zijn goede vriend om een plekje naast hem vrij te houden.

Een andere mogelijke interpretatie is dat hij boos is, omdat zijn vriend hem in de steek heeft gelaten.

Het genre

Inhoudelijk merken we nog op dat het genre van het Egidiuslied een elegie of klaaglied is. In dit genre zing je al mijmerend over de tragische aspecten van het leven, nadat je een geliefde verloren hebt. De dichter vindt troost in het idee dat de geliefde op een andere plek verderleeft (een hemel, reïncarnatie). 

2. Analyse van de vorm

Bij de inhoud bespreken we de vraag: "Waarover gaat dit lied?"

Als we de vorm bestuderen, dan hebben we het over o.a. strofebouw, rijm, stijlfiguren ... Met andere woorden: "Hoe ziet het gedicht eruit?"

Hoeveel keer komt de eerste strofe voor? "Egidius, waar beste bleven, mi lanct na di gheselle mijn, du coors die doot du liets mi leven"

1. 1
2. 3
3. 2
4. 5

De eerste strofe wordt inderdaad drie keer herhaald! Het lijkt wel het refrein van het lied. De tweede strofe gaat over de 'jij', de vierde over de 'ik'. Over wie gaat dan het refrein?

Hoeveel verschillende eindrijmklanken bevat het gedicht? Kijk hiervoor naar de Middelnederlandse tekst!

1. 2
2. 3
3. 4
4. 6

Wat zijn de twee rijmklanken?

1. -even
2. -eren
3. -iend
4. -ijn

Wat is het rijmschema?

Wat valt op aan het rijmschema van de tweede en de vierde strofe?

1. Niets
2. Ze zijn hetzelfde
3. Ze zijn symmetrisch

Wat is het effect van de herhalingen van het refrein en de rijmklanken?

Waar vind je bovendien een retorische vraag (= een vraag waarop je geen antwoord verwacht) in de tekst?

De dichtvorm

Het Egidiuslied is een rondeel, een kort gedicht dat gebouwd is op twee rijmklanken (hier: -even en -ijn) en drie keer de herhaling van een refrein. 

Du coors die doot

Een zin die vaak fout vertaald wordt, is "du coors die doot, du liets mi tleven". Bekijk in het animatiefilmpje hoe je die zin niet mag vertalen.  

Hoe moet je de zin 'Du coors die doot' vertalen, en hoe niet? Waarom?

Het Gruuthusehandschrift

Luister naar een audiofragment over het Gruuthusehandschrift. Probeer de inhoud schematisch neer te pennen door een antwoord te geven op de vragen in je bundel.

galerij.kb.nl

Het Egidiuslied is dus een lied, zoals de naam al zegt. Dat betekent dat het bedoeld is om gezongen te worden. Gelukkig is in dit geval de melodie ook bekend, wat voor lang niet alle middeleeuwse liedjes het geval is. De muzieknotatie is anders dan wat wij gewend zijn en bestaat uit niet meer dan 'streepjesnotatie': een paar notenbalken en streepjes. Waarschijnlijk was ze bedoeld als geheugensteuntje voor mensen die de melodie eigenlijk toch al kenden. Toch kunnen we eens luisteren hoe het lied geklonken moet hebben ...

https:

Een moderne elegie

Kijk en luister tenslotte naar een hedendaags nummer uit 2013. Dat ik je mis is de debuutsingle van de Nederlandse zangeres Maaike Ouboter. 

01:08

Wat is de primaire emotie waarover Maaike Ouboter zal zingen?

1. Nostalgie (= heimwee naar het verleden)
2. Melancholie (= verdrietige kijk op het verleden)
3. Lankmoedigheid (= verdraagzaamheid, geduld)
4. Vreugde

02:22

Viel het je op?

Tot nu toe was de jij-persoon voortdurend het onderwerp van de zin. Daarnaast zong ze over wat de jij-persoon met haar doet.

"Je kust me, je sust me, omhelst me, gerust me, je vangt me, verlangt me, oneindig ontvangt me, je roept me, je hoort me, je redt en verstoort me, gelooft me, berooft me, verstikt en verdooft me ..."

Nu verandert dat perspectief! Luister goed! 

03:34

Vanuit welk perspectief is de tekst nu geschreven?

1. Jij
2. Ik
3. Wij
4. Hij/zij

Welke inhoudelijke gelijkenissen merk je op in Dat ik je mis en het Egidiuslied?

Welke vormelijke gelijkenissen merk je op in Dat ik je mis en het Egidiuslied?