Participatie en dagbesteding (Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg mbo niveau 4, les 6)

E I G E N K O E R S

P E R S O O N L I J K B E G E L E I D E R M A A T S C H A P P E L I J K E Z O R G   ·   N I V E A U 4

Participatie en dagbesteding

Een plek waar je verwacht wordt, iets doen waar je trots op bent. Meedoen geeft het leven richting. Hoe zoek je samen met een cliënt een vorm van meedoen die echt past?

Les 6  ·  Ondersteunt bij participatie

1 / 17
next
Slide 1: Slide
New lesson editorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

This lesson contains 17 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 37 min
Report this lesson

Introduction

Studenten Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg leren wat participatie is, wat meedoen makkelijker of moeilijker maakt, hoe ze met de participatieladder beschrijven waar een cliënt staat en hoe ze samen met een cliënt een passende vorm van dagbesteding zoeken. Mbo niveau 4, werkproces B1-K1-W4, ongeveer 40 minuten.

Instructions

Worksheets

Items in this lesson

E I G E N K O E R S

P E R S O O N L I J K B E G E L E I D E R M A A T S C H A P P E L I J K E Z O R G   ·   N I V E A U 4

Participatie en dagbesteding

Een plek waar je verwacht wordt, iets doen waar je trots op bent. Meedoen geeft het leven richting. Hoe zoek je samen met een cliënt een vorm van meedoen die echt past?

Les 6  ·  Ondersteunt bij participatie

Over deze les: les 6 van de serie Eigen koers, beroepslessen voor de opleiding Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren wat participatie is en welke vormen er zijn, wat meedoen makkelijker of moeilijker maakt, hoe je met de participatieladder beschrijft waar een cliënt staat en hoe je samen met een cliënt een passende vorm van dagbesteding zoekt.

Koppeling: kwalificatiedossier Maatschappelijke Zorg (crebo 23312, gewijzigd 2022), basisdeel B1-K1. Werkproces B1-K1-W4 Ondersteunt de cliënt bij participatie: ondersteunt bij een vorm van participatie die past bij het niveau, de behoeften en mogelijkheden van de cliënt, op het gebied van scholing, werk, inkomen, vrije tijd of dagbesteding. Resultaat: de cliënt heeft passende ondersteuning ontvangen om zijn of haar doelen op het gebied van participatie te realiseren, uitgaande van de behoeften, mogelijkheden en kracht van de cliënt. Gedrag: stimuleert de cliënt doelbewust om activiteiten op het gebied van participatie te ondernemen; motiveert de cliënt doelbewust om moeilijkheden te overwinnen of te accepteren; maakt doelbewust gebruik van mogelijkheden in en hulp uit de omgeving van de cliënt. De body of knowledge noemt onder meer sociale integratie, het ICF-model en soorten dagbesteding.

Bronnen: RIVM, WHO-FIC Collaborating Centre, over het ICF; Regioplan, Ontwikkeling participatieladder (2008) en Eindadvies Participatieladder (2009); VGN over arbeidsmatige dagbesteding en de financiering van dagbesteding.

Foto: Austin Ban (StockSnap), CC0 Image credit: Austin Ban (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 6

Na deze les:

1

Je kan uitleggen wat participatie is en welke vormen er zijn.

2

Je kan met de participatieladder beschrijven waar een cliënt staat en wat een volgende stap kan zijn.

3

Je kan samen met een cliënt een passende vorm van dagbesteding zoeken.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 6

Waardoor heb jij het gevoel dat je meedoet?

1

Werk, school of stage

2

Een club of vereniging

3

Vrienden en familie

4

Vrijwilligerswerk

Startvraag: er is geen goed of fout. Laat de uitslag even staan en vraag: wat zou je missen als dit wegviel? Veel cliënten in de maatschappelijke zorg zijn hun werk, opleiding of club kwijtgeraakt door een beperking, psychische klachten, een verslaving of dakloosheid. Dat raakt niet alleen hun dagritme, maar ook het gevoel ergens bij te horen.

K E R N B E G R I P

LES 6

Participatie

Meedoen in de samenleving: met school, werk, vrijwilligerswerk, vrije tijd of dagbesteding. Participatie geeft iemand een rol, een ritme en contact met anderen. Het hoort bij kwaliteit van bestaan.

Kernbegrip: het kwalificatiedossier noemt participatie op het gebied van scholing, werk, inkomen, vrije tijd en dagbesteding. Sociale participatie is een van de drie gebieden van kwaliteit van bestaan, naast onafhankelijkheid en welbevinden. Participatie is breder dan betaald werk: ook een vaste plek in een koor of een ochtend helpen in een buurthuis telt mee.

M E E D O E N

LES 6

Wat bepaalt of iemand kan meedoen?

Meedoen hangt niet alleen af van een beperking of ziekte. De omgeving telt mee: een toegankelijk gebouw, een collega die rustig uitlegt, een plek dichtbij.

Ook persoonlijke factoren spelen mee, zoals leeftijd, ervaring en motivatie. Jij zoekt samen met de cliënt waar het meedoen vastloopt en wat helpt.

Uitleg: dit is de gedachte achter het ICF, de internationale classificatie van het menselijk functioneren van de WHO. Het RIVM beheert de Nederlandse versie. Het ICF kijkt naar functioneren vanuit drie kanten: functies van het lichaam, activiteiten die iemand doet en participatie in de samenleving. Externe factoren en persoonlijke factoren kunnen het functioneren helpen of juist belemmeren. Voor jouw werk betekent dit: je kijkt niet alleen naar wat iemand niet kan, maar ook naar wat in de omgeving anders kan.

Foto: Levi Price (StockSnap), CC0 Image credit: Levi Price (StockSnap), CC0

V R A A G

LES 6

Welke factor uit de omgeving kan het meedoen van een cliënt makkelijker of moeilijker maken?

A

Hoeveel zin de cliënt heeft

B

Of er een bus naar de werkplek rijdt

C

Hoe oud de cliënt is

D

Wat de cliënt vroeger deed

Antwoord: B. Vervoer hoort bij de omgeving van de cliënt: als er geen bus rijdt, lukt meedoen niet, hoe graag iemand ook wil. Zin, leeftijd en wat iemand vroeger deed zijn persoonlijke factoren. Die tellen ook mee, maar ze horen bij de persoon zelf. Vraag studenten naar een voorbeeld van een omgevingsfactor die ze op stage zien.

P A R T I C I P A T I E L A D D E R

LES 6

Zes treden van meedoen

  1. Geïsoleerd

  2. Sociale contacten buiten de deur

  3. Deelname aan georganiseerde activiteiten

  4. Onbetaald werk

  5. Betaald werk met ondersteuning

  6. Betaald werk

Hoger is niet altijd beter. De cliënt bepaalt welke stap past.

Uitleg: de participatieladder is in 2008 door onderzoeksbureau Regioplan ontwikkeld, samen met en voor gemeenten. Veel gemeenten gebruiken hem om te zien hoe inwoners meedoen en welke groei mogelijk is. Bij elke meting kijken ze ook naar het groeipotentieel: is dit voor deze persoon het hoogst haalbare, of kan hij of zij een trede stijgen? Voor jou is de ladder vooral een hulpmiddel in het gesprek: waar sta je nu, en wat zou een volgende stap kunnen zijn? Trede 3 is bijvoorbeeld een cursus, een club of dagbesteding; trede 4 is vrijwilligerswerk of een werkervaringsplek.

V R A A G

LES 6

Gerrit is 58 en heeft hersenletsel na een ongeluk. Hij gaat drie dagen per week naar een creatieve dagbesteding met een vaste groep. Op welke trede staat hij?

A

Trede 2: contacten buiten de deur

B

Trede 4: onbetaald werk

C

Trede 3: georganiseerde activiteiten

D

Trede 5: werk met ondersteuning

Antwoord: C. Gerrit neemt deel aan een georganiseerde activiteit met een vaste groep: dat is trede 3. Trede 2 is te laag, want hij doet meer dan alleen contacten buiten de deur. Voor trede 4 zou hij onbetaald werk doen, zoals vrijwilligerswerk. Trede 5 gaat over betaald werk. Vraag door: zou Gerrit een stap hoger willen? En als hij tevreden is, is trede 3 dan een probleem?

D A G B E S T E D I N G

LES 6

Soorten dagbesteding

Arbeidsmatig

  • Werken aan een product of dienst

  • Bijvoorbeeld in een kringloopwinkel, kwekerij of lunchroom

  • Structuur en een rol, zonder loon

Belevingsgericht en ontwikkelingsgericht

  • Plezier, ontspanning of iets leren

  • Bijvoorbeeld muziek, creatief, sport en spel

  • Prikkels en rust op maat

Uitleg: de body of knowledge noemt onder meer arbeidsmatige, ontwikkelingsgerichte, belevingsgerichte, creatieve, muzische en sport- en spelactiviteiten. Arbeidsmatige dagbesteding levert maatschappelijke waarde op, maar is geen werk met loon. Dagbesteding wordt onder meer betaald vanuit de Wmo via de gemeente, vanuit de Wlz via het zorgkantoor, of met een persoonsgebonden budget. Bespreek: welke soort dagbesteding zie je op jouw stage?

Extra voor snelle studenten: welke soort dagbesteding past bij iemand die vooral rust en structuur zoekt? En bij iemand die wil doorgroeien naar werk?

P A S S E N D E P L E K

LES 6

Zo zoek je samen een passende plek

1

Vraag wat de cliënt wil en waar hij energie van krijgt.

2

Kijk naar het doel voor participatie in het ondersteuningsplan.

3

Zoek samen opties in de wijk en bij aanbieders.

4

Ga samen kijken en probeer het een paar keer.

5

Evalueer samen: past het, of zoek je verder?

Jij reikt voorbeelden en keuzes aan. De cliënt kiest.

Uitleg: deze stappen volgen het werkproces uit het kwalificatiedossier. Je bespreekt met de cliënt en naastbetrokkenen wat de cliënt kan en wil, en gaat uit van de doelen voor participatie uit het ondersteuningsplan. Je reikt voorbeelden, keuzemogelijkheden en alternatieven aan. Je betrekt het netwerk en partijen in de wijk, buurt of het dorp. En je ondersteunt de cliënt bij het omgaan met veranderingen en nieuwe ervaringen. Een nieuwe plek is vaak spannend: plan daarom een paar proefbezoeken.

C A S U S

LES 6

Begeleid wonen, verstandelijke beperking, Esra (26 jaar)

Esra woont in een begeleide woonvorm. Sinds ze haar baantje bij een supermarkt kwijt is, zit ze veel thuis. Elke zaterdag fietst ze naar haar zus.

Esra praat graag over haar konijnen. Drukte en harde geluiden vindt ze lastig. Ze zegt: 'Ik wil iets doen waar ik trots op ben.'

Zoek een passende plek

Bespreek in tweetallen: op welke trede staat Esra nu? Bedenk twee plekken die bij haar passen en welke stap van de route je als eerste zet.

Opdracht: ongeveer 8 minuten, in tweetallen. Voorbeeld: Esra staat op trede 2, want ze heeft contacten buiten de deur maar geen georganiseerde activiteit. Passende plekken: een kinderboerderij of dierenasiel als vrijwilliger, of arbeidsmatige dagbesteding op een zorgboerderij. Let op de rust: een kleine plek past beter dan een drukke winkel. De eerste stap is het gesprek: wat bedoelt Esra met trots zijn, en wat vond ze fijn aan haar oude baantje? Haar zus kan meedenken als Esra dat wil.

Hulp voor wie vastloopt: begin met wat Esra leuk vindt en wat ze lastig vindt. Zoek dan een plek waar het eerste veel is en het tweede weinig.

Extra voor snelle studenten: wat zou een stap naar trede 4 of 5 kunnen zijn, als Esra dat later wil?

V R A A G

LES 6

Esra mag komen kijken op een kinderboerderij. De avond ervoor wil ze afzeggen: 'Ik vind het te eng.' Wat doe jij?

A

Je stelt het uit tot ze zich zekerder voelt

B

Je gaat in haar plaats alvast even kijken

C

Je vraagt haar zus om haar over te halen

D

Je bespreekt wat ze eng vindt en gaat mee

Antwoord: D. Het dossier vraagt dat je de cliënt motiveert om moeilijkheden te overwinnen en haar steunt bij nieuwe ervaringen. Vraag wat ze precies eng vindt en wat zou helpen, bijvoorbeeld dat jij de eerste keer meegaat. Uitstellen lijkt aardig, maar maakt de drempel vaak hoger. In haar plaats gaan neemt de regie over. Haar zus inschakelen kan helpen, maar alleen als Esra dat zelf wil, en overhalen is geen motiveren.

W A T D E N K J I J ?

LES 6

Een cliënt wil betaald werk, maar het team vindt dat nog niet haalbaar. Wat doe jij?

Open vraag, voorbeeldantwoord: neem de wens serieus, want die zegt iets over wat de cliënt belangrijk vindt. Vraag door: wat trekt je aan in betaald werk? Geld, erkenning, collega's? Zoek samen naar een tussenstap die in die richting gaat, zoals vrijwilligerswerk of werk met ondersteuning, en maak er een doel van in het ondersteuningsplan. Bespreek de zorgen van het team open met de cliënt. Jij beslist niet over de wens, je helpt de route uitstippelen.

S T E L L I N G

LES 6

Dagbesteding is pas zinvol als de cliënt er iets leert of iets maakt.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Leren en iets maken zijn waardevol, maar niet de enige reden. Ook plezier, rust, structuur en contact met anderen tellen mee: ze horen bij welbevinden en sociale participatie, twee gebieden van kwaliteit van bestaan. Voor een cliënt met dementie kan belevingsgerichte dagbesteding heel zinvol zijn, ook als er niets af komt. Sluit af met de startvraag: wat geeft jou het gevoel dat je meedoet, en geldt dat ook voor een cliënt?

T E R U G B L I K

LES 6

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Vormen van participatie

2

De participatieladder

3

Passende dagbesteding

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Herstel en geestelijke gezondheid

Herstel is meer dan minder klachten: het gaat om weer grip krijgen op je eigen leven. Volgende les leer je hoe je een cliënt herstelondersteunend begeleidt.

  • Je kan uitleggen wat herstel betekent in de ggz en welke drie dimensies van herstel er zijn.

  • Je kan de uitgangspunten van herstelondersteunende zorg toepassen in de begeleiding van een cliënt.

Volgende les: les 7 van de serie, profiel P2-K1, herstelondersteunende zorg.

Klik hier

Image credit: LessonUp